II KK 257/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał kasację wniesioną przez Prokuratora Rejonowego w Krasnymstawie na niekorzyść D. W. i Ł. W., którzy zostali uniewinnieni od zarzutu składania fałszywych zeznań (art. 233 § 1a k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k.) przez Sąd Okręgowy w Zamościu. Sąd Okręgowy zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Krasnymstawie, który skazał oskarżonych, opierając się na interpretacji art. 233 § 3 k.k. Sąd Okręgowy uznał, że brak pouczenia oskarżonych o prawie do odmowy odpowiedzi na pytania (art. 183 § 1 k.p.k.) wyłącza ich odpowiedzialność karną, mimo że zeznania zostały złożone w celu ochrony osoby najbliższej. Sąd Najwyższy uznał kasację za zasadną. Wskazał, że Sąd Okręgowy błędnie zastosował przepis o bezkarności. Fałszywe zeznania zostały złożone przez oskarżonych w fazie swobodnej wypowiedzi, a nie w odpowiedzi na pytania, co czyni pouczenie o art. 183 § 1 k.p.k. zbędnym przed tą fazą. Ponadto, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że D. W. i Ł. W. byli już wcześniej, w postępowaniu przygotowawczym, pouczeni o prawach świadka, w tym o prawie do odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania, co mogło wykluczać zastosowanie art. 233 § 3 k.k. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, nakazując uwzględnienie przedstawionych zapatrywań prawnych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących składania fałszywych zeznań, pouczeń świadków oraz stosowania art. 233 § 3 k.k. w kontekście fazy zeznań i wcześniejszych pouczeń.
Dotyczy specyficznej sytuacji składania fałszywych zeznań przez osobę najbliższą, z uwzględnieniem momentu złożenia zeznań i wcześniejszych pouczeń.
Zagadnienia prawne (4)
Czy brak pouczenia świadka o prawie do odmowy odpowiedzi na pytanie (art. 183 § 1 k.p.k.) przed fazą swobodnej wypowiedzi wyłącza odpowiedzialność karną za złożenie fałszywych zeznań w tej fazie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak pouczenia o prawie do odmowy odpowiedzi na pytanie przed fazą swobodnej wypowiedzi nie wyłącza odpowiedzialności za fałszywe zeznania złożone w tej fazie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że pouczenie o art. 183 § 1 k.p.k. jest aktualne w momencie, gdy świadkowi mają być zadawane pytania, a nie przed fazą swobodnej wypowiedzi. Złożenie fałszywych zeznań w fazie swobodnej wypowiedzi, nawet bez wcześniejszego pouczenia o art. 183 § 1 k.p.k., nie skutkuje bezkarnością.
Czy wcześniejsze pouczenie świadka o prawach w postępowaniu przygotowawczym wyłącza zastosowanie art. 233 § 3 k.k. w przypadku złożenia fałszywych zeznań na rozprawie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wcześniejsze pouczenie o prawach świadka, w tym o prawie do odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania, może wykluczać zastosowanie klauzuli bezkarności z art. 233 § 3 k.k.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że oskarżeni byli już pouczeni o prawach świadka w postępowaniu przygotowawczym, co powinno być uwzględnione przy rozważaniu zastosowania art. 233 § 3 k.k.
Jaki jest prawidłowy moment na pouczenie świadka o prawie do odmowy odpowiedzi na pytanie (art. 183 § 1 k.p.k.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Pouczenie o art. 183 § 1 k.p.k. powinno nastąpić przed zadawaniem pytań, gdy okaże się, że świadkowi będą zadawane pytania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że pouczenie o prawie do uchylenia się od odpowiedzi na pytanie powinno nastąpić, gdy świadek będzie odpowiadał na pytania, a nie przed rozpoczęciem przesłuchania lub fazą swobodnej wypowiedzi.
Czy wyrok uniewinniający może być oparty na art. 233 § 3 k.k. (niepodleganie sprawcy karze)?
Odpowiedź sądu
Nie, wyrok uniewinniający w oparciu o art. 414 § 1 k.p.k. może zapaść w razie stwierdzenia okoliczności z art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., a nie z art. 233 § 3 k.k. (okoliczność ta jest ujęta w art. 17 § 1 pkt 4 k.p.k.).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy zauważył formalne uchybienie Sądu Okręgowego w zakresie podstawy prawnej wyroku uniewinniającego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. W. | osoba_fizyczna | oskarżona |
| Ł. W. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Prokurator Rejonowy w Krasnymstawie | organ_państwowy | wnioskodawca kasacji |
| W. W. | osoba_fizyczna | oskarżony w sprawie pierwotnej |
Przepisy (14)
Główne
k.k. art. 233 § 1a
Kodeks karny
Składanie fałszywych zeznań w celu ochrony osoby najbliższej.
k.k. art. 233 § 1
Kodeks karny
Składanie fałszywych zeznań.
k.k. art. 233 § 3
Kodeks karny
Nie podlega karze za czyn z art. 233 § 1a k.k. osoba składająca fałszywe zeznania, która nie wiedziała o prawie odmowy zeznań lub odpowiedzi na pytania.
Pomocnicze
k.p.k. art. 183 § 1
Kodeks postępowania karnego
Prawo świadka do odmowy odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
k.p.k. art. 182 § 1
Kodeks postępowania karnego
Prawo świadka do odmowy zeznań.
k.p.k. art. 190 § 1
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek pouczenia świadka o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy.
k.p.k. art. 171 § 1
Kodeks postępowania karnego
Zeznania świadka polegają na swobodnej wypowiedzi, po której można zadawać pytania.
k.p.k. art. 370 § 1
Kodeks postępowania karnego
Porządek zadawania pytań osobie przesłuchiwanej na rozprawie.
k.p.k. art. 191 § 2
Kodeks postępowania karnego
Uprzedzenie świadka o treści m.in. art. 183 k.p.k., jeżeli ujawnią się okoliczności objęte tym przepisem.
k.p.k. art. 433 § 1
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek Sądu odwoławczego do rozważenia wszystkich istotnych okoliczności.
k.p.k. art. 440
Kodeks postępowania karnego
Możliwość zmiany zaskarżonego orzeczenia przez Sąd odwoławczy nawet poza granicami zarzutów.
k.p.k. art. 414 § 1
Kodeks postępowania karnego
Podstawa wydania wyroku uniewinniającego.
k.p.k. art. 17 § 1
Kodeks postępowania karnego
Okoliczności wyłączające ukaranie.
k.p.k. art. 442 § 3
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek uwzględnienia przez sąd przekazujący sprawę zapatrywań prawnych wyrażonych w uzasadnieniu orzeczenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Okręgowy błędnie zastosował art. 233 § 3 k.k., ponieważ fałszywe zeznania zostały złożone w fazie swobodnej wypowiedzi, a nie w odpowiedzi na pytania. • Oskarżeni byli już wcześniej pouczeni o prawach świadka w postępowaniu przygotowawczym, co może wykluczać zastosowanie art. 233 § 3 k.k.
Godne uwagi sformułowania
brak pouczenia oskarżonych o treści art. 183 § 1 k.k. wyłączył ich odpowiedzialność karną • nie podlega karze za czyn określony w art. 233 § 1a k.k. osoba składająca fałszywe zeznania, która nie wiedziała o prawie odmowy zeznań lub odpowiedzi na pytania • zeznania uznane przez sądy obu instancji za nieprawdziwe złożyli w trakcie swobodnej wypowiedzi, zanim zaczęto zadawać im pytania • zbędne jest z góry informowanie świadka na rozprawie o uprawnieniu aktualnym w sytuacji, która nie musi się nastąpić
Skład orzekający
Piotr Mirek
przewodniczący
Zbigniew Puszkarski
sprawozdawca
Małgorzata Wąsek-Wiaderek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących składania fałszywych zeznań, pouczeń świadków oraz stosowania art. 233 § 3 k.k. w kontekście fazy zeznań i wcześniejszych pouczeń."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji składania fałszywych zeznań przez osobę najbliższą, z uwzględnieniem momentu złożenia zeznań i wcześniejszych pouczeń.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu postępowania karnego – praw świadków i konsekwencji braku prawidłowych pouczeń. Wyjaśnia subtelne różnice między fazą swobodnej wypowiedzi a odpowiedzią na pytania, co jest kluczowe dla praktyków prawa.
“Czy brak pouczenia o prawie do milczenia chroni przed karą za fałszywe zeznania? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.