II KK 24/22

SN
Sygn. akt II KK 24/22
POSTANOWIENIE
Dnia 25 maja 2022 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Andrzej Stępka
po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2022 r. na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.,
sprawy A. W. (poprzednio O.) i
D. C.
skazanych z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i innych, z powodu kasacji wniesionych przez obrońców skazanych od wyroku Sądu Apelacyjnego w
[…]
z dnia 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt II AKa
[…]
, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego
w W. z dnia 12 marca 2019 r., sygn. akt XII
K
[…]
,
p o s t a n o w i ł
I. oddalić kasacje obrońców skazanych jako oczywiście bezzasadne;
II.
obciążyć skazane kosztami sądowymi za postępowanie kasacyjne w częściach na nich przypadających.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 12 marca 2019 r., sygn. akt XII K
[…]
,
w ramach zarzucanych czynów opisanych w punkcie I aktu oskarżenia uznał oskarżone A. W. i D. C. (jak również S. C. i D. R.)
za winne przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k., polegającego na tym, że w okresie od 15 czerwca 2015 r. do 23 czerwca 2015 r. w W. działając w krótkich odstępach czasu, z góry powziętym zamiarem, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wykorzystując zatrudnienie A. W. w Banku
[…]
S.A w W. przy ul. K.
[…]
, w zamian za uzyskanie korzyści majątkowej, działając pod kierownictwem M. B., wspólnie i w porozumieniu ze sobą i innymi nieustalonymi osobami doprowadziły do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym Bank
[…]
S.A. w postaci pieniędzy stanowiących mienie znacznej wartości w kwocie 1.000.000 zł w ten sposób, iż weszły w porozumienie, a następnie działając zgodnie z podziałem ról A. W. jako pracownik Banku
[…]
S.A dokonała likwidacji lokaty należącej do T. R. o numerze
[…]
w kwocie 1.010.000,00 zł, a następnie przyjęła od D. R., który stawił się w Oddziale Banku i podając się za T. R. właściciela lokaty podrobioną w celu użycia za autentyczną dyspozycję przelewu pieniędzy w kwocie 1.000.000 zł na rachunek właściciela lokaty o nr
[X.]
, z którego następnie dokonała przelewu na rachunek o nr
[Y.]
prowadzony na rzecz G. B., czym wprowadzono pozostałych pracowników w błąd co do tożsamości D. R. i autentyczności podrobionego polecenia przelewu, mając pełną świadomość, iż zleceniodawca likwidacji lokaty oraz dyspozycji przelewu podaje się za autentycznego właściciela lokaty T. R. i posługuje się podrobionym dowodem osobistym na jego dane osobowe, na szkodę Banku
[…]
, który w ramach procedury reklamacyjnej zwrócił T. R. kwotę 1.000.000 zł - i za to na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzono A. W.
i
D. C.
kary
po
2 lata pozbawienia wolności.
Oskarżone A. W. i D. C. (a także S. C. i B. S.)
w ramach zarzucanych im czynów w pkt II aktu oskarżenia Sąd uznał za winne
przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.  polegającego na tym, że w okresie od 1 października 2015 r. do 2 listopada 2015 r. w W. działając wspólnie i w porozumieniu ze sobą i innymi nieustalonymi osobami, działając w krótkich odstępach czasu z góry powziętym zamiarem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziły do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym
[X.]
Bank S.A. w postaci pieniędzy w kwocie 162.450,04 zł w ten sposób, iż weszły w porozumienie, a następnie B. S. pracownik [X.] Banku S.A przy ul. P. w W. w ramach podziału ról dokonał likwidacji lokat o numerach:
[…]
3, […]6, […]8, […]A, […]E, […]O i […]5 prowadzonych przez
[X.] Bank S.A. na rzecz B. W., a następnie przyjęcia od nieustalonego mężczyzny, który stawił się w Oddziale Banku i podał się za autentycznego właściciela lokat B. W., dyspozycji wypłaty pieniędzy w gotówce w kwocie 2.444,05 zł oraz dyspozycji przelewu środków pieniężnych w kwocie 160.000,00 zł na rachunek […] prowadzony w [Y.] Banku na rzecz R. P. P., czym wprowadzono pracowników pokrzywdzonego banku w błąd co do tożsamości osoby zlecającej likwidację lokaty i przelew, mając pełną świadomość, iż zleceniodawca likwidacji lokaty oraz dyspozycji przelewu podaje się za autentycznego właściciela lokaty, działając na szkodę [X.] Bank S.A., który w toku procedury reklamacyjnej zwrócił B. W. kwotę 162.450,04 zł - i za to na podstawie art. 286 § 1 k.k. wymierzył obu oskarżonym kary po roku i 3 miesiące pozbawienia wolności.
Oskarżoną A. W. uznał za winną zarzuconego jej w pkt III aktu oskarżenia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. polegającego na tym, że w dniu 10 czerwca 2015 r. w W. pozostając w stosunku pracy z Bankiem […] S.A. w zamian za uzyskanie korzyści majątkowej w wysokości 30 % wartości kredytu, nadużywając swoich uprawnień, celu osiągnięcia korzyści majątkowej wspólnie i w porozumieniu z A. S. i F. F. doprowadziła do niekorzystnego rozporządzenia mieniem Bank
[…]
S.A. z/s w W. ul. K. w łącznej kwocie 29.804 zł w ten sposób, iż weszła z nimi w porozumienie, przyjęła od A. S. dowód osobisty wystawiony na dane osobowe A. C. oraz legitymację strażacką A. C., a następnie po wprowadzeniu na podstawie tych dokumentów do systemu komputerowego wniosku kredytowego na to nazwisko oraz po uzyskaniu pozytywnej decyzji kredytowej, przez co A. S. wprowadził w błąd innych pracowników banku co do miejsca zatrudnienia, wysokości osiąganych dochodów oraz zamiaru wywiązania się z zawartej umowy, umożliwiła A. S. podpisanie się pod umową kredytu gotówkowego nr [X.] na kwotę 24.304 zł, umową wydania karty płatniczej kredytowej nr [X.] z limitem 5500 zł, przez co wprowadziła wraz z w/wym. w błąd innych pracowników banku co do faktycznej tożsamości kredytobiorcy, jego miejsca zatrudnienia, osiąganych dochodów oraz zamiaru wywiązania się z zawartej umowy, za co w ostatecznym rozliczeniu otrzymała 6500 zł - i za to wymierzył jej karę 8 miesięcy pozbawienia wolności
(
pkt 3 wyroku);
Uznał oskarżoną A. W. za winną zarzuconego jej w pkt IV przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. polegającego na tym, że dniu 19 czerwca 2015 r. w W. pozostając w stosunku pracy z Bankiem […] S.A., w zamian za uzyskanie korzyści majątkowej w wysokości 30 % wartości kredytu, nadużywając swoich uprawnień, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wspólnie i w porozumieniu z A. S. i F. F. doprowadziła do niekorzystnego rozporządzenia mieniem Bank […] S.A. z/s w W. ul. K. w łącznej kwocie 57.500 zł, w ten sposób, że po otrzymaniu od A. S. i F. F. dokumentów w postaci dowodu osobistego na dane J. M., wydruków potwierdzających wpływy na konto z ZUS-u przelewy emerytury podbite pieczęcią [Z.] Banku, wprowadziła wniosek kredytowy do systemu bankowego, a następnie po otrzymaniu pozytywnej decyzji kredytowej umożliwiła F. F. podpisanie umowy kredytu gotówkowego nr [Y.] w kwocie 50.000 zł, umowy o wydanie karty kredytowej z limitem 6 000 zł nr [Y.] oraz umowy nr [Z.] na prowadzenie konta osobistego z limitem w kwocie 1500 zł, czym wraz z wyżej wymienionym wprowadziła w błąd innych pracowników banku co do faktycznej tożsamości kredytobiorcy, miejsca zatrudnienia, wysokości osiąganych dochodów oraz zamiaru wywiązania się z zaciągniętych zobowiązań, czym dorowadzili w/wym bank na stratę w wysokości 57.109,17 zł - i za to wymierzył jej karę 10 miesięcy pozbawienia wolności (pkt 4).
Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 568a § 1 pkt 1 k.p.k. orzekł Sąd wobec A. W. karę łączną w wymiarze 3 lat pozbawienia wolności, a wobec D. C. karę łączną w wymiarze 2 lat 6 miesięcy pozbawienia wolności
(
pkt 8 i 9 wyroku);
Na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet kary łącznej pozbawienia wolności zaliczył oskarżonej D. C. okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 4 listopada 2015 r. do dnia 19 stycznia 2016 r. (
pkt
12);
Na podstawie art. 46 § 1 k.k. Sąd orzekł w stosunku do oskarżonych: A. W. i D. C. oraz trzech innych
współoskarżonych
solidarnie obowiązek naprawienia szkody poprzez zapłatę kwoty 1.000.000 zł (jednego miliona
złotych) na rzecz Banku […] S.A. w W. (pkt 16); A. W. i D. C. oraz dwóch innych współoskarżonych solidarnie obowiązek naprawienia szkody poprzez zapłatę kwoty 162.450,04 zł (stu sześćdziesięciu dwóch tysięcy czterystu pięćdziesięciu i 4/100 złotych) na rzecz [X.]Banku S.A w W. (pkt 17); wobec A. W. i drugiego współoskarżonego solidarnie obowiązek naprawienia szkody poprzez zapłatę kwoty 81.804 zł (osiemdziesięciu jeden tysięcy ośmiuset czterech) złotych na rzecz Banku […] S.A. w W. (pkt 18).
Na podstawie art. 624 § 1 k.p.k.
Sąd
zwolnił oskarżonych od uiszczenia kosztów sądowych i obciążył nimi Skarb Państwa
(
pkt 19 wyroku).
Apelacje od tego wyroku wnieśli obrońcy trójki oskarżonych, w tym
A. W. i
D. C
.. Po ich rozpoznaniu
Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2021 r., w sprawie o sygn. akt II AKa […], zmienił zaskarżony
wyrok
wobec
A. W. i D. C. w ten sposób, że:
- z opisu czynu przypisanego tym oskarżonym w punkcie 1 wyeliminował dane M. B. przyjmując, że działały one pod kierownictwem ustalonej osoby;
- z opisu czynów przypisanych oskarżonej A. W. w punktach 3 i 4 wyeliminował dane F. F. przyjmując w to miejsce współdziałanie z ustaloną osobą;
- w podstawie prawnej orzeczenia o karze łącznej wobec A. W. oraz D. C., w miejsce powołanego art. 85 k.k. przyjął art. 85 § 1 k.k.;
- w pozostałej części zaskarżonej wyrok utrzymał w mocy;
-  zwolnił oskarżone od zapłaty kosztów sądowych za II instancję, obciążając wydatkami Skarb Państwa.
Od powyższego wyroku Sądu odwoławczego kasacje wnieśli obrońcy skazanych
A. W. i
D. C..
Obrońca
skazanej
A. W
.
podniósł następujące zarzuty:
1/ naruszenia art. 26 § 1 k.k. poprzez jego niezastosowanie i wydanie wyroku bez rozstrzygnięcia istoty sprawy, tj. bez rozstrzygnięcia, czy skazana została zmuszona do popełnienia przestępstwa oraz czy chciała je popełnić, a także czy rodzaj i waga gróźb i presji stanowi okoliczność łagodzącą;
2/ naruszenia art. 60 § 3 k.k. poprzez jego niezastosowanie, co miało wpływ na wymiar kary, w sytuacji, gdy oskarżyciel nie sprzeciwiał się zastosowaniu ww. instytucji, a świadkowie zarówno dopuszczeni jak i pominięci potwierdziliby zasadność jej zastosowania względem skazanej;
3/ naruszenie art. 53 § 2 k.k. w zw. z art. 26 § 1 k.k. poprzez orzeczenie kary bez dogłębnej analizy warunków popełnienia przestępstwa, w szczególności działania pod wpływem groźby, presji i innych okoliczności składających się na stan wyższej konieczności;
4/ naruszenie art. 410 k.p.k. i art. 170 k.p.k. poprzez oddalenie wniosków o przesłuchanie policjantów prowadzących sprawę oraz zaniechanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co sprawiło, że Sąd nabrał niewłaściwego przekonania o wysokości orzekanej kary;
5/ naruszenie art. 7 k.p.k. poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów w sytuacji, gdy:
a/ D. C. potwierdziła groźby, presję i inne okoliczności składające się na stan wyższej konieczności popełnienia czynów przez skazaną A. W.;
b/ analiza wyjaśnień składanych przez skazaną prowadzi do wniosku, że były one wielokrotnie przerywane i organy ścigania zostałyby poinformowane wyłącznie przez skazaną o całym procederze, w sytuacji, gdy Sąd ustalił, iż skazana nie ujawniła wszelkich informacji, ponieważ pomiędzy kolejnymi przesłuchaniami były prowadzone inne czynności.
W konkluzji obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania [wobec braku precyzji wydaje się, że chodzi o postępowanie odwoławcze].
Ponadto obrońca wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z:
1/ zeznań świadków: a/ M. K., R. G. i B. T. - na okoliczność podstaw do zastosowania względem oskarżonej nadzwyczajnego złagodzenia kary z art. 60 § 3 i § 4 k.k., ujawnienia informacji przez oskarżoną, o których nie wiedziały organy ścigania, braku umniejszania swojej roli w postępowaniu przez skazaną, wagi ujawnionych informacji przez skazaną, przyczynienia się skazanej do przyspieszenia postępowania oraz rozwiązania sprawy;
- nadto świadków: b/ U. C., A. K. i J. G. - na okoliczność działania skazanej A. W. w stanie wyższej konieczności, depresji skazanej, braku stabilności psychicznej i emocjonalnej skazanej, nerwowego dziwnego i nienaturalnego zachowywania się skazanej, stanu zastraszenia skazanej, braku dostatecznego rozeznania podejmowanych działań przez skazaną, długotrwałego stanu opisywanych dolegliwości;
2/ wywiadu środowiskowego - na okoliczność ustalenia sytuacji życiowej i osobistej skazanej, stanu ciąży skazanej, liczby osób wspólnie zamieszkujących ze skazaną, dotychczasowego sposobu życia oskarżonej, pozytywnej prognozy kryminologicznej
;
3/ dokumentów:
dyplomów i wyróżnień z tytułu świadczonej pracy - na okoliczność należytego wypełniania obowiązków przez kilkanaście lat, prawidłowej postawy skazanej w związku z wykonywaniem obowiązków związanych z instrumentami finansowymi, pozytywnej prognozy kryminologicznej;
4/ przesłuchania pozostałych skazanych, w szczególności D. C. – na okoliczność kontaktu z A. B., czy ktokolwiek wpływał na ich zeznania, w jakim zakresie, czy zostali nakłonieni do obciążenia A. W. w sprawie, okresu w jakim skazani kontaktowali się z A. B. w toku sprawy, czy w jakim czasie i w jakich sprawach skazani kontaktowali się z A. B.;
5/ opinii biegłego z zakresu psychiatrii na okoliczność ustalenia poczytalności oraz świadomości popełnienia czynów przez A. W., ustalenia jak wielka presja została na nią wywarta przez osoby trzecie, stanu emocjonalnego A. W. w chwili popełnienia przestępstwa.
Obrońca
skazanej D. C. na podstawie art. 523 § 1 k.p.k. zarzucił w kasacji rażące naruszenie prawa, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, a to:
I. art. 60 § 3 k.k. poprzez jego niezastosowanie i powielenie błędu popełnionego w tym zakresie w wyroku Sądu Okręgowego w W., traktując depozycje procesowe skazanej, złożone w postępowaniu przygotowawczym jako częściowo zmanipulowane, w sytuacji, w której:
1/ skazana składała wyjaśnienia w postępowaniu przygotowawczym w dniach: 5 listopada 2015 r., 6 listopada 2015 r., 17 listopada 2015 r., 18 listopada 2015 r., 10 grudnia 2015 r., 11 stycznia 2016 r., 19 stycznia 2016 r., przy czym daty, w których trwała czynność składania wyjaśnień następowały w bardzo krótkich odstępach czasu, były wyznaczone przez organy postępowania przygotowawczego zgodnie z rytmem ich pracy, zaś skazana była w tym czasie pozbawiona wolności i nie miała wpływu na organizację czynności procesowej polegającej na składaniu wyjaśnień, zatem wyjaśnienia skazanej należy traktować w sposób jednolity jako jedną czynność procesową, zaś w ramach tej czynności odnośnie zarzutu manipulacji należy stwierdzić, że miał on polegać na niepełnym przedstawieniu stanu wiedzy skazanej i to wyłącznie w odniesieniu do osoby, z którą skazana pozostawała w silnym związku uczuciowym, a uzupełnienie danych w ramach wyjaśnień w tym zakresie nastąpiło w drugim dniu od daty zatrzymania, przede wszystkim zaś z inicjatywy samej skazanej, która kontynuację czynności wyjaśnień w dniu 6 listopada 2015 r. rozpoczęła od wyrażenia woli sprostowania okoliczności odnoszących się do M. B.;
2/ depozycje procesowe skazanej zostały przez Sądy obydwu instancji uznane za logiczne, spójne oraz stanowiące pełnowartościowy materiał dowodowy w zakresie ustaleń faktycznych w postępowaniu karnym, a depozycje te pochodziły z postępowania przygotowawczego i dzięki nim wobec organu powołanego do ścigania przestępstw skazana ujawniła informacje dotyczące przestępstw oraz osób uczestniczących w ich popełnieniu;
3/ art. 60 § 3 k.k. nie stanowi o momencie, w którym sprawca ma ujawnić istotne informacje, czy też osoby uczestniczące w przestępstwie, redakcja przepisu przywołanego artykułu wskazuje jedynie, że ma to nastąpić przed organem powołanym do ścigania przestępstw, a zatem najpóźniej do chwili skierowania aktu oskarżenia do sądu, w odniesieniu zaś do stanu faktycznego niniejszej sprawy, skazana ujawniła wszelkie informacje na temat popełnionych przestępstw oraz osób w nich uczestniczących na etapie postępowania przygotowawczego już w toku pierwszego przesłuchania w dniu 5 listopada 2015 r., zaś w odniesieniu do osoby M. B. w dniu następnym, to jest 6 listopada 2015 r., i wyjaśnienia te konsekwentnie podtrzymywała w toku całego postępowania karnego;
II. art. 12 § 1 k.k., poprzez jego niezastosowanie i powielenie błędu popełnionego w tym zakresie w wyroku Sądu Okręgowego w W., traktując zamiar, z którym działała skazana w ramach zarzucanych jej czynów jako tak zwany zamiar odnowiony, a nie ten sam zamiar, podczas gdy:
1/ czyn polegający na uzyskaniu środków finansowych z rachunku bankowego T. R. był pierwszym przestępstwem popełnionym w życiu D. C. i był jednocześnie pierwszym czynem popełnionym wspólnie i na skutek porozumienia ze skazaną A. W. (wcześniej O.), jest zatem oczywiste, że gdyby skazane zostały zatrzymane podczas jego popełnienia lub tuż po jego popełnieniu nie można byłoby mówić o dalszym działaniu wspólnie i w porozumieniu, czyli popełnienie drugiego czynu nie byłoby możliwe;
2/ oba przestępstwa zarzucane
D. C.
zostały popełnione na tej samej zasadzie działania, bowiem przedmiotem bezprawnego zamachu były środki finansowe zgromadzone na bankowej lokacie, podmiotem zaś działania w obu przypadkach był bank oraz osoba zatrudniona w banku, która została wciągnięta do bezprawnego porozumienia;
3/ technika działania sprawców przestępstwa w obu przypadkach polegała na przedstawieniu osoby legitymującej się nierzetelnym dokumentem, którą to osobę również wciągnięto do bezprawnego porozumienia;
4/ przedmiotem zamachu w ramach żadnego z czynów nie było dobro osobiste;
5/ okoliczność, że przestępstwa popełnione przez D. C. nastąpiły w nietożsamych składach osobowych, nie niweczy przesłanek działania skazanej w ramach czynu ciągłego.
W konkluzji obrońca skazanej
D. C. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w
[…]
w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go orzeczenia Sądu Okręgowego w W. i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Prokurator Okręgowy w W. w odpowiedzi na obie kasacje wniósł o ich oddalenie jako oczywiście bezzasadnych
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
W pierwszej kolejności stwierdzić trzeba, że w niniejszej sprawie wniosek o sporządzenie uzasadnienia przedmiotowego postanowienia Sądu Najwyższego złożył tylko obrońca skazanej A. W.. W tej sytuacji, zgodnie z treścią art. 535 § 3 k.p.k., Sąd był zobowiązany sporządzić uzasadnienie tylko w zakresie kasacji dotyczącej tej skazanej. Sąd Najwyższy uznał jednak za stosowne sporządzenie z urzędu uzasadnienia w części odnoszącej się także do kasacji obrońcy skazanej D. C.. Było to celowe tym bardziej, że praktycznie te same dowody decydowały o przypisaniu skazanym zarzucanych im przestępstw, zaś zarzuty obu kasacji są zbliżone. Ta sytuacja powoduje, że argumenty Sądu Najwyższego odnoszące się do kasacji obrońcy skazanej A. W., pozostają adekwatne również w zakresie dotyczącym drugiej skazanej – i odwrotnie.
Obie kasacje okazały się bezzasadne i to w stopniu oczywistym, o jakim mowa w art. 535 § 3 k.p.k., co uzasadniało ich rozpoznanie na posiedzeniu w trybie tego przepisu.
Analiza zarzutów kasacyjnych nie wykazała, by w sprawie miało dojść do rażącego naruszenia prawa z art. 523 § 1 k.p.k., które mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia.
Wszystkie zarzuty obaj obrońcy kierują przeciwko orzeczeniu Sądu I instancji, które już podlegało kontroli odwoławczej. W apelacjach wniesionych przez obrońców oskarżonych zostały sformułowane identyczne zarzuty, jak obecnie w kasacjach, zaś podkreślenia wymaga fakt, że Sąd odwoławczy ustosunkował się do nich w sposób rzetelny i prawidłowy. Tymczasem
kasacja jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia o rygorystycznych uwarunkowaniach formalnych co do rodzaju i konstrukcji zarzutów. W żadnym razie nie jest wystarczającym do uwzględnienia kasacji oparcie się przez jej autora na prezentacji własnych ocen materiału dowodowego i własnych wniosków z tych ocen płynących, bez wykazania uchybień – i to rażących – w procedowaniu bądź rozumowaniu sądu odwoławczego, które w dodatku mogły mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Postępowanie kasacyjne nie jest trzecią instancją odwoławczą, nie służy zatem do inicjowania powtórnej kontroli w zakresie zgromadzonego materiału dowodowego ani ponownej kontroli poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, lecz ma na celu eliminację błędów wynikających z wadliwego w stopniu rażącym zastosowania przepisów prawa materialnego lub procesowego albo związanych z wystąpieniem przesłanek z art. 439 § 1 k.p.k., tj. tzw. bezwzględnych podstaw odwoławczych
(por. postanowienia
Sądu Najwyższego
: z dnia 13 maja 2021 r., V KK 149/21, LEX nr 3269964;
z dnia 27 lipca 2021 r., I KK 121/20, LEX nr 3304206).
Podnieść należy, że w niniejszej sprawie skarżący w ogóle zaniechali sformułowania zarzutu naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. – wszystkie zarzuty obu kasacji odnoszą się bezpośrednio do orzeczenia Sądu I instancji, które przecież nie mogło stać się bezpośrednio przedmiotem kontroli kasacyjnej. Podkreślenia przy tym wymaga, że n
ie doszło do naruszenia tych przepisów poprzez ewentualny brak starannej i wnikliwej analizy zarzutów apelacji obu skarżących – bo choć ten zarzut nie został podniesiony w kasacji, to jednak nie sposób nie odnieść się do standardu kontroli orzeczenia Sądu I instancji dokonanej przez Sąd odwoławczy. Uzasadnienie wyroku Sądu drugiej instancji jest szczegółowe i wnikliwe, dokonuje starannej analizy wszystkich dowodów, porównuje wszystkie szczegóły, które obecnie wskazywane są ponownie przez skarżących.
Sąd odwoławczy prawidłowo rozstrzygnął już wątpliwości podnoszone obecnie po raz kolejny w kasacjach.
W wypadku zarzutu naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., na autorze kasacji spoczywa obowiązek wyraźnego, punktowego ukierunkowania podniesionego w kasacji zarzutu na wykazanie konkretnych błędów czy wad argumentacji sądu odwoławczego, w wyniku której uznał on zarzuty apelacyjne za niezasadne. Nie wystarczy natomiast powtórne odwołanie się do argumentacji apelacyjnej, zakończone konstatacją o nierzetelności kontroli odwoławczej
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2021 r., IV KK 158/21, LEX nr 3270011).
Tymczasem autorzy tych kasacji powielili zarzuty apelacji, jakby nie zauważając w ogóle, że zostało już wydane orzeczenie Sądu odwoławczego. Nie odnoszą się do tego orzeczenia, pomijając jego istnienie i trafne argumenty w nim zawarte. Nie można przy tym zapomnieć, że powtórzenie w kasacji zarzutów apelacyjnych może być skuteczne jedynie wówczas, gdy sąd odwoławczy nie rozpozna należycie wszystkich zarzutów i nie odniesie się do nich w treści uzasadnienia w sposób zgodny z wymogami art. 457 § 3 k.p.k.
(por. postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 24 marca 2021 r., III KK 71/21, LEX nr 3245314).
Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd odwoławczy starannie odniósł się do wszystkich zarzutów podniesionych w obu apelacjach i wyłożył w sposób logiczny swoje argumenty.
Ponieważ obrońcy skazanych podnieśli zarzuty rażącego naruszenia art. 60 § 3 k.k., to należy najpierw przypomnieć, że zgodnie z tym przepisem - „Sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet może warunkowo zawiesić jej wykonanie w stosunku do sprawcy współdziałającego z innymi osobami w popełnieniu przestępstwa, jeżeli ujawni on wobec organu powołanego do ścigania przestępstw informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz istotne okoliczności jego popełnienia”.
Kasacja dotycząca
A. W..
W zakresie wyznaczonym przez drugi zarzut kasacji
obrońcy skazanej
A. W.
należy zauważyć, iż Sąd odwoławczy odnosząc się do stosownego zarzutu apelacji
wskazał
, na jakiej podstawie uznał, że nie zachodzą przesłanki do uruchomienia instytucji w tym przepisie przewidzianej. Podniósł,
że n
a dobrodziejstwo nadzwyczajnego złagodzenia kary nie zasługuje sprawca, który dozuje informacje wskazane w tym przepisie, posługując się nimi wybiórczo i ujawniając istotne okoliczności czynu oraz własnej i innych w nim roli, w zależności od przebiegu śledztwa, do wyników którego dostosowuje swoją wersję obronną - a tak właśnie ocenił Sąd zachowanie tej oskarżonej w ramach wyjaśnień składanych w niniejszej sprawie. Należy odnotować, że stanowisko Sądu odwoławczego w omawianej kwestii znajduje pełne potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie zarówno Sądu Najwyższego, jak i sądów powszechnych
(por. wyrok
Sądu Najwyższego
z dnia 2 grudnia 2004 r., III KK 112/04, OSNKW 2005, z. 1, poz. 6; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5 stycznia 2004 r., II KK 284/03, LEX nr 83742; z dnia 9 listopada 2004 r., IV KK 190/04, OSNKW 2005, z. 6, poz. 53; z dnia 20 listopada 2013 r., II KK 184/13, OSNKW 2014, z. 3, poz.28; z dnia 10 czerwca 2014 r., III KK 159/14, LEX nr 1488993; wyroki Sądów Apelacyjnych: w Warszawie, z dnia 14 marca 2013 r., II AKa 55/13, Lex 1312110; w Łodzi, z dnia 30 sierpnia 2007 r., II AKa 120/07, KZS 2008, z. 5, poz. 80; we Wrocławiu z dnia 8 kwietnia 2015 r., II AKa 63/15, Lex 1711611).
Stwierdził Sąd, że w szczególności nie sposób znaleźć uzasadnienia dla wyjątkowego premiowania nadzwyczajnym złagodzeniem kary sprawcy, który manipuluje w procesie przekazem informacji co do roli, jaką sam odegrał w popełnianiu przestępstw, przyznając pewne aspekty swojej aktywności dopiero wówczas, gdy te stały się organom ścigania wiadome z innych źródeł. Sąd Apelacyjny podkreślił, że sam skarżący dostrzegł tę okoliczność, iż rzeczywista aktywność A. W. w przestępstwie nie ograniczyła się bynajmniej do towarzyszenia D. C. podczas pierwszego spotkania z B. S., a wyjaśnienia przedstawiające te okoliczności w sposób rzeczywisty, zostały złożone dopiero na późniejszym etapie postępowania. Z systematyki przesłuchań natomiast wynikało, że w dalszych chronologicznie wyjaśnieniach oskarżona A. W. jedynie potwierdziła ostatecznie informacje, które organy ścigania uzyskały od innej osoby, co jednak nie spełnia warunku ich ujawnienia w rozumieniu w/w przepisu. Wszak należy podzielić pogląd, że „ujawnienie” w rozumieniu art. 60 § 3 k.k. oznacza przekazanie przez sprawcę organowi powołanemu do ścigania przestępstw określonych treścią tego przepisu, wiadomości dotychczas temu organowi nieznanych lub takich, które - według wiedzy sprawcy - są temu organowi nieznane
(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2008 r., II KK 335/07, LEX nr 424905).
W konsekwencji Sąd odwoławczy wyraził trafne stanowisko, że nie można mówić o ujawnieniu przez oskarżoną A. W. okoliczności, które nie tyle nawet początkowo przemilczała, co świadomie zrelacjonowała w sposób sprzeczny z rzeczywistymi faktami.
Również zarzut trzeci kasacji obrońcy skazanej
A. W.,
odnoszący się do wymiaru kary, okazał się być oczywiście bezzasadny. Sąd Apelacyjny w sposób prawidłowy wykazał, dlaczego nie można było mówić o tym, by
wymierzone tej oskarżonej kary jednostkowe za poszczególne przestępstwa raziły swoją surowością. Wskazał, że każda z tych kar ukształtowana została blisko dolnej granicy ustawowego zagrożenia, co wskazuje na właściwe uwzględnienie faktu wcześniejszej niekaralności oskarżonej oraz przyznania się do czynów i przybliżenia w swoich wyjaśnieniach ich okoliczności, w sposób pomocny dla rekonstrukcji przebiegu zdarzeń. Stwierdził jednak również, że w sprawie zaistniały okoliczności obciążające, które miały istotne znaczenie zwłaszcza, jeśli zważyć na rozmiar szkód spowodowanych przestępstwami, współdziałanie z innymi osobami, zaawansowaną organizację przestępczych procederów, a w przypadku trzech przestępstw, wykorzystanie swojej pozycji w banku, nadużycie zaufania pracodawcy, współpracowników i klientów. Uzasadnienie wyroku sądu odwoławczego w całości odpowiada na wszystkie problemy przedstawione obecnie w kasacji i czyni zarzuty kasacji oczywiście bezzasadnymi – tym bardziej, że zarzut ten nie został w żadnej mierze bliżej uzasadniony.
Co do pozostałych dwóch zarzutów kasacyjnych (pkt 1 i 5
petitum
kasacji) wypada zauważyć, że nie wypowiedział się w tym zakresie na poziomie apelacyjnym Sąd odwoławczy, ponieważ nie zostały sformułowane w ramach podniesionych wówczas skarg. Nie było mowy aż do momentu formułowania kasacji o tym, że oskarżona została zmuszona do popełnienia przypisanych jej czynów przez inną osobę. Tym samym obecnie zarzuty te zostały skierowane bezpośrednio przeciwko orzeczeniu Sądu I instancji, co powinno być w ramach kasacji uznane za niedopuszczalne. W takim przypadku Sąd Najwyższy tego zarzutu rozpoznać nie może, gdyż nie jest sądem czyniącym ustalenia faktyczne – a takich musiałby dokonać po raz pierwszy. Nie ma również możliwości przeprowadzenia dowodów na tę okoliczność na obecnym etapie postępowania. Gdyby zarzut taki został podniesiony w apelacji, to sąd odwoławczy miałby możliwość przeprowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego, gdyby uznał to za konieczne. Z kolei rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji w tej części byłoby możliwe do ewentualnego kwestionowania na poziomie kasacji. Jednak nie tylko strona formalna zarzutów sprawia, że musiały one zostać uznane za oczywiście bezzasadne. Przede wszystkim bowiem, w uzasadnieniu Sądu I instancji – wbrew twierdzeniom obrońcy – brak jakiejkolwiek wzmianki o tym, czy nawet wyrażenia takiej ewentualności, że skazana została zmuszona do określonych działań i znajdowała się pod kontrolą grupy przestępczej. Z ustaleń faktycznych wyraźnie wynikało, że była ona pomysłodawcą niektórych działań, a żadne z nich nie zostało na niej wymuszone. Również Sąd odwoławczy przyjął - „Trudno również uznać, że na przestępczą drogę A. W. sprowadziła D. C., skoro pierwsze z ich wspólnie popełnionych przestępstw miało miejsce w czasie od 15 do 23 czerwca 2015 r., a zatem już po dokonaniu przez oskarżoną W. przestępstwa oszustwa opisanego w pkt 3 i równolegle z dokonaniem przestępstwa przypisanego w pkt 4”.
Także zarzut czwarty kasacji nie mógł być uznany za trafny, w szczególności z tego powodu, że skarżący nie uzasadnił go, ani nie wskazał, który konkretnie Sąd miałby oddalić te wnioski dowodowe. Nie sprecyzował też, w jaki sposób miałoby to naruszać prawo, czy też mieć wpływ na treść orzeczenia.
Co do złożonych w ramach tej kasacji wniosków dowodowych, to należało pozostawić je bez rozpoznania.
Niezależnie od tego, czy kasacja jest rozpoznawana na rozprawie, czy na posiedzeniu, Sąd Najwyższy nie przeprowadza w postępowaniu kasacyjnym dowodów co do istoty sprawy. Jedynie wyjątkowo dopuszczalne jest w tym postępowaniu przeprowadzenie dowodu, jeżeli zmierza on do potwierdzenia zasadności kasacji. Wniosek dowodowy odwołujący się do oświadczenia złożonego po uprawomocnieniu się zaskarżonego wyroku, które w żadnym zakresie nie może być przydatne dla oceny zasadności podniesionych w kasacji zarzutów, nie zmierza do takiego rezultatu. Tak zwane nowe fakty i dowody mogą ewentualnie stanowić podstawę wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 540 § 1 pkt 2 lit. a k.p.k.
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2010 r., V KK 156/10, OSNwSK 2010, Nr 1, poz. 1728).
Drugim aspektem przyjęcia, że
Sąd Najwyższy
jest „sądem prawa”, jest ograniczenie oceny dokonywanej przez ten Sąd właśnie do sfery prawa, a nie faktu. Sąd Najwyższy orzekając w trybie kasacji, nie jest władny dokonywać ponownej oceny dowodów i na podstawie własnej oceny kontrolować poprawności dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych.
W postępowaniu kasacyjnym nie przeprowadza się dowodów - byłoby to sprzeczne z istotą postępowania kasacyjnego, gdyż Sąd Najwyższy nie dokonuje ustaleń faktycznych w sprawie ani nie ocenia materiału dowodowego, tak jak czynią to sądy powszechne pierwszej i drugiej instancji. Skoro zakres rozpoznania sprawy zakreśla zakres zaskarżenia, a ten dotyczy jedynie naruszeń prawa wymienionych w art. 523 k.p.k., to mogą dotyczyć one tylko rażącego naruszenia prawa mającego istotny wpływ na treść orzeczenia - a tego warunku przedstawione w kasacji wnioski dowodowe nie spełniają.
Kasacja obrońcy skazanej D. C..
Zarzuty kasacji wniesionej przez
obrońcę
skazanej
D. C
., koncentrują się głównie na możliwości
zastosowanie art. 60 § 3 k.k. wobec tej skazanej. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że podniesione powyżej uwagi w omawianym zakresie mają odniesienie również do tej skazanej. Trzeba zwrócić uwagę, że i tę kwestię szeroko rozważył Sąd Apelacyjny w
[…]
i doszedł do wniosku, że także wobec skazanej
D. C. nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do zastosowania obligatoryjnego nadzwyczajnego złagodzenia kary.
Stanowisko to obszernie uzasadnił, wskazując między innymi:
„
Trudno mówić o ujawnieniu przez oskarżoną organom ścigania okoliczności popełnionych przestępstw i zaangażowanych w nie osób w sytuacji, gdy D. C. swoje wyjaśnienia złożyła po tym, gdy na podstawie wyjaśnień A. W. przedstawiono jej zarzut popełnienia pierwszego chronologicznie z czynów, zaś obie oskarżone po przesłuchaniu oskarżonej W. w dniu 3 listopada 2015 r. spotkały się pod sklepem K. w Z., gdzie oskarżona C. wiedząc o powyższej czynności zarzuciła wspólniczce, że
<<
się ze wszystkiego wyspowiadała
>>
(wyjaśnienia A. W. - k. 151)”. Następnie Sąd ten dokonał analizy wszystkich wątków, które obecnie przewijają się w uzasadnieniu kasacji, odnoszących się do
jej twierdzeń
, jakoby była tylko „pionkiem w grze swojego towarzysza”. Niewątpliwie samo złożenie wyjaśnień nie może być zrównane z „ujawnieniem organom ścigania istotnych informacji dotyczących okoliczności popełnienia przestępstwa lub innych jego uczestników”. Ta instytucja przede wszystkim zakłada składanie zgodnych z prawdą i szczerych wyjaśnień, a w tym przypadku sama skazana przyznała, że jej wyjaśnienia częściowo nie były prawdziwe – w czasie wyjaśnień składanych na rozprawie (zob. wyjaśnienia w odniesieniu do relacji z kart 175-179 i 183-185). Nie jest więc prawdą to, co twierdzi autor kasacji, że już następnego dnia po zatrzymaniu zaczęła ujawniać organom ścigania istotne informacje – były one częściowo kłamliwe i nie przedstawiały całości okoliczności sprawy.
Chociaż obrońca słusznie przywołuje orzecznictwo
Sądu Najwyższego
, odnoszące się do tej okoliczności, że informacje, o których mowa w art. 60 § 3 k.k., można ujawnić do końca postępowania przygotowawczego, to jednak nie zauważa innych orzeczeń, z których wynika rzecz podstawowa. Mianowicie, jak stwierdzał Sąd Najwyższy
-
„
Powszechną stała się taka interpretacja słowa
<<
ujawni
>>
, użytego w art. 60 § 3 k.k., która kładzie nacisk zarówno na element obiektywny [ujawnienie jako uczynienie jawnymi informacji dotychczas nieznanych organowi ścigania], jak i na element subiektywny [nakazuje uwzględnianie subiektywnego przekonania sprawcy, tj. jego wyobrażenia, że organ ścigania jeszcze nie dysponuje informacjami, które ma on do przekazania]”
(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2021 r.,
V KK 457/19, LEX nr 3253696).
Tymczasem w niniejszej sprawie jasne było zarówno dla skazanej, jak i dla organów ścigania, że posiadały one już większość informacji na temat popełnionych przestępstw. Nie zostały spełnione również inne warunki do skorzystania z tego przepisu, utrwalone w orzecznictwie
Sądu Najwyższego, zgodnie z którymi s
ąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet może warunkowo zawiesić jej wykonanie w stosunku do sprawcy współdziałającego z innymi osobami w popełnieniu przestępstwa tylko wtedy, jeżeli ujawni on wobec organu powołanego do ścigania przestępstw informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz istotne okoliczności jego popełnienia.
Regulacja zawarta w art. 60 § 3 k.k. przewiduje kwalifikowane warunki dla jej zastosowania. Nie spełnia tego warunku, tak jak w niniejszej sprawie, złożenie wyjaśnień, choćby obszernych, które nawet w znacznej części stanowią podstawę ustaleń faktycznych, gdy wyjaśnienia te nie w całości są prawdziwe, a także gdy wiedza, jaką posiada oskarżony, jest udostępniana organom ścigania w zależności od zmieniającej się jego sytuacji procesowej
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2020 r.,
II KK 290/20, LEX nr 3080019).
Tylko jednoznaczne zerwanie lojalności między sprawcami określonego przestępstwa i złożenie wyczerpujących, szczerych i pełnych oraz konsekwentnych wyjaśnień zawierających istotne okoliczności przestępstwa bez ukrywania bądź pomniejszania roli własnej, ale także znaczenia któregokolwiek ze sprawców, wypełnia wymogi art. 60 § 3 k.k. i może być premiowane zastosowaniem nadzwyczajnej instytucji nakazującej złagodzenie wymierzanej kary
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2019 r.,
IV KK 678/18, LEX nr 2604039).
Jednak tego warunku nie spełniła żadna ze skazanych, mimo złożenia wyjaśnień. Zarzut obrazy prawa materialnego w postaci art. 60 § 3 k.k. mógłby być uprawniony jedynie wówczas, gdyby sąd ustalił, że oskarżony ujawnił wobec organu ścigania informacje dotyczące osób współdziałających w przestępstwie oraz istotne okoliczności jego popełnienia - i pomimo tego ustalenia – nie zastosował unormowania art. 60 § 3 k.k.
(por. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2016 r.,
V KK 309/16, LEX nr 2204979)
– a tak się nie stało w przedmiotowej sprawie.
Sąd odwoławczy odniósł się również do zarzutu naruszenia art. 12 § 1 k.k. trafnie podnosząc, że n
ie sposób wykazać jedności zamiaru w odniesieniu do obu zarzucanych oskarżonej przestępstw. Stwierdził w tym zakresie, że czyny te zostały „popełnione w innej konfiguracji osobowej, po tym, jak uzyskanie korzyści majątkowej z udanej akcji przestępczej przeprowadzonej w czerwcu 2015 r., przy wykorzystaniu pozycji zawodowej A. W., warunkowało decyzję (tym razem D.C. i A. W.) o kolejnym przestępstwie, sfinalizowanym w listopadzie 2015 r., wykorzystującym tym razem pozycję zawodową B. S., którego obie oskarżone w czerwcu 2015 r. jeszcze nie znały i nie mogły obejmować przestępczym planem oszustwa wymagającego jego aktywności. W zrekonstruowanych realiach można mówić co najwyżej o zamiarze odnowionym w związku z nadarzającą się sposobnością, co jednak przenosi rozważania na grunt określonego w art. 91 § 1 k.k. ciągu przestępstw, którego przyjęcie nie jawi się dla oskarżonej rozwiązaniem korzystnym”.
Sam autor kasacji zresztą przyznaje odnosząc się do orzecznictwa, iż „wykonanie z góry podjętego zamiaru oznacza po pierwsze, że w skład czynu ciągłego mogą wchodzić wyłącznie zachowania umyślne, po drugie, zamiar dotyczący ich wszystkich musi istnieć już przed podjęciem pierwszego z nich”
(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2008 r., III KK 242/08, LEX nr 477885; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2011 r., V KK 96/11, LEX nr 1044083).
Zatem, powzięcie zamiaru „z góry” oznacza, że sprawca musi zaplanować swoją działalność od pierwszego po ostatnie zachowanie. Trzeba jednak podkreślić, że w niniejszej sprawie zamiar dokonania każdego kolejnego oszustwa powstawał odrębnie, po pomyślnym zakończeniu poprzedniego, zaczynały się dopiero badania odnoszące się do możliwości popełnienia nowego, badanie potencjalnych ofiar i wykonawców. Nie mogło być mowy o tym, by wszystkie czyny zostały zaplanowane już przed podjęciem pierwszego oszustwa przez obie skazane – co wynika jasno z ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie.
W rezultacie Sąd Najwyższy uznał za oczywiście bezzasadne obie kasacje i w konsekwencji oddalił te skargi w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
O kosztach sądowych postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 636 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k., obciążając nimi skazane w częściach na nie przypadające.
a.s.