II KK 226/05

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  19  PAŹDZIERNIKA  2005  R. 
II  KK  226/05 
 
 
Z przepisu art. 18a ust.5 zd.1 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o 
ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub 
współpracy z nimi w latach 1944 – 1990 osób pełniących funkcje publiczne 
(Dz. U. z 1999 r., Nr 42, poz. 428 ze zm.) wynika, że rezygnacja z pełnienia 
funkcji publicznej lub kandydowania na taką funkcję albo odwołanie z takiej 
funkcji osoby, która złożyła oświadczenie, jest ujemną przesłanką proce-
sową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania lustracyjnego również 
wówczas, gdy nastąpiła po skierowaniu przez Rzecznika Interesu Publicz-
nego do Sądu wniosku o wszczęcie takiego postępowania w stosunku do 
tej osoby. 
 
Przewodniczący: sędzia SN E. Strużyna. 
Sędziowie SN: M. Sokołowski, A. Tomczyk (sprawozdawca). 
Prokurator Prokuratury Krajowej: J. Gemra. 
Zastępca Rzecznika Interesu Publicznego: A. Ryński. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Stanisława S., po rozpoznaniu w Izbie 
Karnej na rozprawie w dniu 19 października 2005 r. kasacji wniesionej 
przez Prokuratora Generalnego od postanowienia Sądu Apelacyjnego w 
W. z dnia 27 stycznia 2005 r., utrzymującego w mocy postanowienie Sądu 
Apelacyjnego w W. z dnia 10 marca 2004 r., 
 
o d d a l i ł  kasację (...). 
 

 
2
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
W dniu 3 grudnia 2003 r. adwokat Stanisław S. skierował do Dzieka-
na Okręgowej Rady Adwokackiej w K. pismo, w którym oświadczył, że wy-
stępuje z adwokatury i prosi o skreślenie go z listy adwokatów. O treści te-
go pisma zawiadomił zastępcę Rzecznika Interesu Publicznego sugerując, 
że oświadczenie takie oznacza jego rezygnację z pełnienia funkcji publicz-
nej w rozumieniu art. 18a ust. 5 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujaw-
nieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpra-
cy z nimi w latach 1944 – 1990 osób pełniących funkcje publiczne. Mimo 
to, zastępca Rzecznika Interesu Publicznego w dniu 10 grudnia 2003 r. 
złożył wniosek o wszczęcie postępowania lustracyjnego wobec adwokata 
Stanisława S. 
Postanowieniem z dnia 10 marca 2004 r. Sąd Apelacyjny w W. wnio-
sku tego nie uwzględnił. Postanowienie to zaskarżył zastępca Rzecznika 
Interesu Publicznego i zarzucając obrazę art. 18a ust. 1 i 5 ustawy z dnia 
11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeń-
stwa państwa (...) oraz art. 4 i 17 § 1 pkt 11 k.p.k., wniósł o zmianę zaskar-
żonego postanowienia i wszczęcie postępowania lustracyjnego w stosunku 
do Stanisława S. 
Przy rozpoznawaniu środka odwoławczego zastępcy Rzecznika Inte-
resu Publicznego wyłoniło się zagadnienie prawne wymagające zasadni-
czej wykładni ustawy, które sąd odwoławczy przekazał do rozstrzygnięcia 
Sądowi Najwyższemu. Po rozpoznaniu zagadnienia prawnego Sąd Naj-
wyższy udzielił następującej odpowiedzi: 
„Stwierdzenie przesłanki «rezygnacji osoby (...) z pełnienia funkcji 
publicznej lub kandydowania na taką funkcję», w rozumieniu art. 18a ust. 5 
ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w orga-

 
3
nach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944 – 1990 
osób pełniących funkcje publiczne (Dz. U. z 1999 r., Nr 42 poz. 428 ze 
zm.), wymaga istnienia dwóch elementów, a to: 1) stanu, w którym osoba, 
która złożyła tzw. oświadczenie lustracyjne, nie pełni już funkcji publicznej 
lub na nią nie kandyduje; 2) doprowadzenia do tego stanu z inicjatywy wła-
snej osoby pełniącej funkcję publiczną lub kandydującej na taką funkcję” 
(uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2004 r., I KZP 20/04, 
OSNKW 2004, z. 9, poz.85). 
Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2005 r., po rozpoznaniu sprawy z 
powodu zażalenia zastępcy Rzecznika Interesu Publicznego, Sąd Apela-
cyjny w W. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. 
Od tego postanowienia kasację wywiódł Prokurator Generalny i za-
rzucając „rażące naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego: 
art. 18a ust. 5 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy 
lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w 
latach 1944 – 1990 osób pełniących funkcje publiczne (Dz. U. z 1997 r. Nr 
42, poz. 428 ze zm.), poprzez błędne przyjęcie, iż przepis ten zezwala są-
dowi na odmowę wszczęcia postępowania lustracyjnego w sytuacji, kiedy 
rezygnacja z funkcji publicznej osoby lustrowanej nastąpiła już po dacie 
wystąpienia przez Rzecznika Interesu Publicznego z wnioskiem o wszczę-
cie postępowania;” wniósł „o uchylenie postanowienia Sądu Apelacyjnego 
w W. z dnia 27 stycznia 2005 r. oraz utrzymanego nim w mocy postano-
wienia Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 10 marca 2004 r. i przekazanie 
sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania”. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Kasacja nie jest zasadna. 
Do zdarzeń odnotowanych w części wstępnej, konieczne jest jeszcze 
wskazanie, że uchwałą z dnia 23 grudnia 2004 r. Okręgowa Rada Adwo-
kacka w K. skreśliła Stanisława S. z listy adwokatów. Tak więc występująca 

 
4
aktualnie w rozpoznawanej sprawie sytuacja faktyczna spełnia kryteria 
przesłanki „rezygnacji osoby (...) z pełnienia funkcji publicznej” w rozumie-
niu art. 18a ust. 5 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub 
służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 
1944 – 1990 osób pełniących funkcje publiczne wskazane w cytowanej 
wyżej uchwale Sądu Najwyższego. Jako że sytuacja taka zaistniała już w 
dacie orzekania przez Sąd Apelacyjny w W. jako sąd odwoławczy, przeto 
nie mógł on uczynić zadość żądaniu zastępcy Rzecznika Interesu Publicz-
nego. Tym samym zawarty w kasacji zarzut obrazy przepisu art. 18a ust. 5 
cyt. ustawy jest chybiony. Bezprzedmiotowe byłoby bowiem uchylanie za-
skarżonego postanowienia i nakazywanie sądowi pierwszej instancji roz-
strzyganie w przedmiocie wniosku, który już w dacie orzekania przez sąd 
odwoławczy dotyczył osoby niepełniącej funkcji publicznej, wskazanej w 
powołanej ustawie (tzw. lustracyjnej). 
Stawiając jednak zarzut, autor kasacji jednoznacznie podnosi, że ob-
raza przepisu art. 18a ust. 5 ustawy nastąpiła na skutek błędnego przyję-
cia, iż przepis ten zezwala sądowi na odmowę wszczęcia postępowania 
lustracyjnego w sytuacji, kiedy rezygnacja osoby – objętej wnioskiem – z 
funkcji publicznej nastąpiła już po dacie wystąpienia przez Rzecznika Inte-
resu Publicznego z wnioskiem o wszczęcie postępowania. Autor kasacji 
stoi na stanowisku, że dodatkowym wymogiem, wynikającym z ustawy lu-
stracyjnej, jest czas, w którym muszą zaistnieć obie przesłanki rezygnacji z 
pełnienia funkcji publicznej wskazane w uchwale Sądu Najwyższego. Jego 
zdaniem, „przesłanki te muszą być (...) spełnione przed (podkr. autora ka-
sacji) wystąpieniem Rzecznika Interesu Publicznego z wnioskiem o 
wszczęcie postępowania”. Jednak nie odwołuje się do konkretnej regulacji 
zawartej w ustawie lustracyjnej, a jedynie podnosi, że przepis art. 18a ust. 
5 tej ustawy adresowany jest do Rzecznika Interesu Publicznego, a nie do 
sądu rozpoznającego wniosek o wszczęcie postępowania lustracyjnego. 

 
5
Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić, ponieważ prezentowany 
przez Prokuratora Generalnego pogląd wypacza sens art. 18a ust. 5 usta-
wy lustracyjnej, a zawarta w kasacji wykładnia pomija literalne brzmienie 
zdania pierwszego tego przepisu. Rzeczywiście omawiany przepis w zda-
niu pierwszym uzależnia możliwość wystąpienia (używając terminologii za-
wartej w kasacji) przez Rzecznika Interesu Publicznego z wnioskiem o 
wszczęcie postępowania lustracyjnego od rezygnacji osoby, która złożyła 
oświadczenie, z pełnienia funkcji publicznej lub kandydowania na taką 
funkcję, albo od odwołania jej z takiej funkcji, stanowiąc, że „... jeżeli na-
stąpiło to przed wszczęciem postępowania lustracyjnego, Rzecznik nie kie-
ruje do Sądu wniosku o wszczęcie postępowania lustracyjnego”. Nato-
miast, wbrew wywodom zawartym w kasacji, przepis ten nie uzależnia sku-
teczności rezygnacji z pełnienia funkcji publicznej lub kandydowania na ta-
ką funkcję albo odwołania z takiej funkcji od wystąpienia przez Rzecznika 
Interesu Publicznego z wnioskiem o wszczęcie postępowania lustracyjne-
go, ponieważ wyraźnie określa cezurę czasową owej skuteczności – 
wszczęcie postępowania lustracyjnego. Tego zaś postępowania – co 
oczywiste – nie wszczyna fakt skierowania przez Rzecznika stosownego 
wniosku. 
Reasumując, z przepisu art. 18a ust. 5 zd. 1 ustawy z dnia 11 kwiet-
nia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa pań-
stwa lub współpracy z nimi w latach 1944 – 1990 osób pełniących funkcje 
publiczne (Dz. U. z 1999 r. Nr 42, poz. 428 ze zm.) wynika, że rezygnacja z 
pełnienia funkcji publicznej lub kandydowania na taką funkcję albo odwoła-
nie z takiej funkcji osoby, która złożyła oświadczenie jest ujemną przesłan-
ką procesową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania lustracyjnego 
również wówczas, gdy nastąpiła po skierowaniu przez Rzecznika Interesu 
Publicznego do Sądu wniosku o wszczęcie takiego postępowania w sto-
sunku do tej osoby. Jeżeli natomiast nastąpiła wcześniej, Rzecznik Intere-

 
6
su Publicznego nie kieruje do Sądu wniosku o wszczęcie postępowania 
lustracyjnego. 
Jak więc z powyższych rozważań wynika, zarzut zawarty w kasacji 
został postawiony niewłaściwie, co spowodowało konieczność oddalenia 
kasacji.