II KK 211/11

WYROK  Z  DNIA  28  MARCA  2012  R. 
II  KK  211/11 
 
Złożenie 
nieprawdziwego 
oświadczenia 
co 
do 
tożsamości, 
obywatelstwa, zawodu, miejsca zatrudnienia lub zamieszkania, stanowi 
wykroczenie określone w art. 65 § 1 k.w.; wykroczenie to dotyczy sprawcy, 
który umyślnie za pomocą słowa lub pisma wprowadza w błąd organ 
państwowy lub instytucję upoważnioną z mocy ustawy do legitymowania; 
można się go również dopuścić przez zatajenie prawdziwego stanu rzeczy. 
 
Przewodniczący: sędzia SN J. Szewczyk (sprawozdawca). 
Sędziowie: SN K. Klugiewicz, SA (del. do SN) H. Komisarski. 
Prokurator Prokuratury Generalnej: K. Parchimowicz. 
 
Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2012 r. sprawy 
Aldony S. i innych oskarżonych z art. 272 k.k. i innych, z powodu kasacji, 
wniesionej przez Prokuratora Okręgowego w W. od wyroku Sądu 
Okręgowego w P. z dnia 15 kwietnia 2011 r., utrzymującego w mocy wyrok 
Sądu Rejonowego w P.  z dnia 7 września 2010 r., 
 
u c h y l i ł  zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu 
Rejonowego w P. i sprawę p r z e k a z a ł  temu Sądowi do ponownego 
rozpoznania (...). 

 
2
U Z A S A D N I E N I E  
 
Wyrokiem z dnia 7 września 2010 r., Sąd Rejonowy w P. uniewinnił 
Aldonę S. i innych oskarżonych o popełnienie przestępstw z art. 272 k.k. 
oraz Annę N. i Urszulę K., które były oskarżone o popełnienie przestępstw z 
art. 13 § 1 w zw. z art. 272 k.k., a także Adama K. oskarżonego o 
popełnienie przestępstw z art. 272 k.k. oraz z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 
272 k.k. 
Wskazany wyrok został zaskarżony przez Prokuratora Okręgowego w 
W., który w apelacji wyrokowi Sądu pierwszej instancji zarzucił: 
1) obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść 
orzeczenia, tj. art.7 k.p.k., art. 366 § 1 k.p.k., art. 391 § 1 k.p.k., art. 410 
k.p.k., art. 424 § 1 k.p.k., a w konsekwencji wydanie orzeczenia na 
podstawie niepełnego materiału dowodowego i na podstawie dowolnie 
ukształtowanego stanu faktycznego oraz dokonaniu dowolnej oceny 
materiału dowodowego z pominięciem zasad prawidłowego rozumowania 
oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, poprzez niezaliczenie do 
materiału dowodowego zeznań świadka Wioletty J., sporządzenie 
uzasadnienia 
wyroku 
z 
pominięciem 
w 
jego 
treści 
analizy 
przeprowadzonych dowodów w postaci potwierdzeń odbioru decyzji 
Prezydenta Miasta P. przez oskarżonych, pominięciu w ustalonym stanie 
faktycznym okoliczności doręczenia wskazanych decyzji, oparcie się na 
fragmentarycznych zeznaniach Izabeli W., Marcina C. i Moniki P., 
ocenionych przez Sąd sprzecznie z ich rzeczywistą treścią i w kierunku 
zmierzającym do uniewinnienia oskarżonych, 
2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia 
i mający wpływ na jego treść, poprzez niesłuszne uznanie przez Sąd, iż 
zachowanie oskarżonych nie wyczerpuje znamion zarzucanych im 
przestępstw, gdyż wydanie decyzji orzekających o wpisaniu oskarżonych w 

 
3
określonym obwodzie głosowania nie było skutkiem podstępnych działań a 
jedynie przedłożenia wniosków zawierających nieprawdziwe dane, co 
skutkowało przyjęciem, iż w sprawie zaistniała negatywna przesłanka 
procesowa z art. 17 § 1 pkt. 2 k.p.k., a w konsekwencji uniewinnieniem 
oskarżonych na podstawie art. 414 § 1 k.p.k., podczas gdy prawidłowa 
ocena zgromadzonego materiału dowodowego bezsprzecznie wskazuje, iż 
wprowadzenie w błąd funkcjonariuszy publicznych miało charakter 
podstępny, a oskarżeni swoim zachowaniem wypełnili wszystkie znamiona 
zarzucanych im występków z art. 272 k.k., z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 272 
k.k. oraz z art. 13 § 1 w zw. z art. 272 k.k. 
Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2011 r., zaskarżony 
wyrok utrzymał w mocy, uznając apelację za oczywiście bezzasadną. 
Od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 15 kwietnia 2011 r. 
kasację wywiódł Prokurator Okręgowy w W., który zaskarżył orzeczenie w 
całości na niekorzyść wszystkich uniewinnionych w sprawie. 
Oskarżyciel publiczny zarzucił: 
1) rażące i mające wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów 
prawa karnego procesowego, to jest art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., 
polegające na nietrafnym nieuwzględnieniu – w wyniku dokonania 
nienależytej kontroli odwoławczej zaskarżonego orzeczenia – zarzutów z 
punktów 1 i 2 apelacji prokuratora dotyczących, mającego wpływ na treść 
orzeczenia, naruszenia przepisów art. 7 k.p.k., art. 366 § 1 k.p.k., art. 391 § 
1 k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 424 § 1 k.p.k. oraz mającego wpływ na treść 
orzeczenia 
błędnego 
przyjęcia, 
iż 
zachowanie 
oskarżonych 
nie 
wyczerpywało znamion zarzucanych im przestępstw, gdyż wydanie decyzji 
orzekających o wpisaniu oskarżonych w określonym obwodzie głosowania 
nie było skutkiem podstępnych działań, a jedynie przedłożenia wniosków 
zawierających nieprawdziwe dane, 

 
4
2) rażące i mające wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów 
prawa karnego materialnego, to jest art. 272 k.k., polegające na 
niesłusznym uznaniu, iż wprowadzenie w błąd funkcjonariuszy publicznych 
przez oskarżonych nie miało charakteru podstępnego, podczas gdy 
oskarżeni poza złożeniem wniosku o wpis do rejestru wyborców 
podejmowali również inne działania, którym to zachowaniom, prawidłowo 
ocenionym, należy przypisać znamię podstępności. 
Autor kasacji wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w P. i 
przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. 
Prokurator Prokuratury Generalnej na rozprawie kasacyjnej poparł kasację, 
z tym że zmodyfikował wniosek końcowy przez żądanie uchylenia wyroku 
Sądu Okręgowego w P. oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu 
Rejonowego w P. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi 
pierwszej instancji. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Kasacja zasługuje na uwzględnienie. 
Trafny jest zarzut rażącej i mającej wpływ na treść wyroku obrazy art. 
433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., polegającej na błędnej kontroli 
odwoławczej, skutkującej przyjęciem, iż zachowanie oskarżonych nie 
wyczerpało znamion zarzuconych im przestępstw, gdyż wyłudzenie decyzji 
administracyjnych o wpisaniu oskarżonych w określonym obwodzie 
głosowania nie było skutkiem podstępnego wprowadzenia w błąd 
funkcjonariuszy publicznych. 
Jak wynika z treści uzasadnienia wyroku, Sąd odwoławczy dostrzegł 
pewne uchybienia procesowe ze strony Sądu Rejonowego podniesione w 
apelacji Prokuratora, jednakże przyjął, iż nie miały one wpływu na treść 
orzeczenia, gdyż z pominiętych przez Sąd pierwszej instancji dowodów w 
świetle całości zebranego materiału dowodowego, nie można wyprowadzić 
wniosku, by zachowanie oskarżonych cechowało się taką podstępnością w 

 
5
działaniu, która pozwoliłaby na przypisanie im popełnienia przestępstwa z 
art. 272 k.k. Sąd odwoławczy uznał, iż wprowadzenie w błąd 
funkcjonariuszy publicznych, co do stałego miejsca zamieszkania, 
stanowiło formę zwykłego, a nie podstępnego wprowadzenia w błąd, gdyż 
w działaniu oskarżonych nie dopatrzył się żadnych dodatkowych zabiegów 
mających utwierdzić pracowników Urzędu Miasta P. w mylnym przekonaniu 
o faktycznym miejscu zamieszkania oskarżonych. Sądy orzekające w 
sprawie oceniły jednoznacznie, iż oskarżeni, wpisując do wniosku o 
wydanie decyzji pozwalającej na głosowanie w innym obwodzie fałszywy 
adres stałego miejsca zamieszkania, dopuścili się tylko niekaralnej 
fałszywej informacji. 
Zaprezentowane rozumowanie nie zostało poparte właściwą analizą 
oraz oceną przesłanek trafnego rozumienia pojęcia „podstępne” użytego w 
art. 272 k.k. 
W doktrynie przyjmuje się, że przez podstępne wprowadzenie w błąd 
rozumie się kłamliwe twierdzenia i ich upozorowanie jakimikolwiek środkami 
np. pismami, zeznaniami świadków a także własnym zachowaniem (L. 
Peiper: Komentarz do Kodeksu karnego, Kraków 1936, s. 405). Samo 
złożenie funkcjonariuszowi publicznemu nieprawdziwego oświadczenia, co 
do tożsamości, obywatelstwa, zawodu, miejsca zamieszkania, stanowi 
wykroczenie z art. 65 § 1 k.w. Wykroczenie to dotyczy sprawcy, który 
umyślnie za pomocą słowa lub pisma wprowadza w błąd organ państwowy 
lub instytucję upoważnioną z mocy ustawy do legitymowania; może to 
nastąpić również przez zatajenie prawdziwego stanu rzeczy. (Wydaje się, 
że orzekające w sprawie Sądy przeoczyły przepis art. 65 § 1 k.w. w 
kontekście art. 400 § 1 k.p.k.). Samo fałszywe informowanie nie jest więc 
podstępem. Podstęp to zachowanie, którego celem jest oszukanie kogoś. 
Wskazane wyrażenie określa także specyficzny psychiczny stosunek 
sprawcy do swego czynu. Przy czym nie jest tutaj istotna jakość, forma lub 

 
6
ilość fałszowanej informacji. Dla bytu rozważanego przestępstwa w 
omawianym zakresie, ważne jest, aby informacja nie była zgodna z prawdą 
i aby jako taka wywołała określony skutek. Wprowadzenie w błąd nie musi, 
w szczególności opierać się na treści lub metodach, których wykrycie 
wymaga uwagi wychodzącej ponad miarę przeciętną, by nie paść ofiarą 
błędu (por. R. Zawłocki w: A. Wąsek red.: Komentarz do Kodeksu karnego 
– część szczególna, t. II., wyd. IV, Warszawa 2010, s. 815). Podstępne 
wprowadzenie w błąd, w rozumieniu art. 272 k.k. polega na celowym 
wytworzeniu 
u 
wystawcy 
dokumentu 
mylnego 
wyobrażenia 
o 
okolicznościach związanych z wyłudzonym dokumentem (por. R. Zawłocki, 
op. cit., s. 817). Chodzi o informację, która stanowiła obiektywną i 
bezsporną przesłankę powstania u wystawiającego dokument mylnego 
wyobrażenia. Podstępne wprowadzenie w błąd może być zrealizowane np. 
poprzez przedstawienie fałszywych świadków lub dokumentów, złożenie 
własnych fałszywych oświadczeń itp. (por. R. Zakrzewski: Ochrona 
wiarygodności dokumentów w nowym K.K. – Przegląd Ustawodawstwa 
Gospodarczego 1999, Nr 7-8, s. 6). 
Z poglądami prezentowanymi w piśmiennictwie koresponduje 
orzecznictwo sądowe. Wyrażono w nim stanowiska, że podanie 
notariuszowi nieprawdziwej okoliczności (np. fałszywego nazwiska lub daty 
umowy) dla uzyskania aktu notarialnego potwierdzającego jej prawdziwość 
stanowi podstępne wprowadzenie w błąd (por. uchwała Sądu Najwyższego 
z 12 czerwca 1975 r., KZP 8/75, OSP 1976, nr 5, poz. 98 oraz 
postanowienie Sądu Najwyższego z 4 stycznia 2005 r., II KK 286/04, R-
OSNKW 2005, poz. 5). W wyroku z dnia 25 lutego 1994 r., WR 20/94, 
OSNKW 1994, z.5-6, poz. 33, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że złożenie w 
urzędzie wniosku o wydanie wtórnika prawa jazdy z nieprawdziwym 
oświadczeniem 
o 
zgubieniu 
jego 
oryginału 
stanowi 
podstępne 
wprowadzenie w błąd. Podobnie Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 

 
7
dnia 8 marca 2001 r., II AKa 33/01, KZS 2001, nr 5, poz. 27 orzekł, iż samo 
oświadczenie o uznaniu dziecka, zawierające nieprawdę nie jest karalne. 
Jednakże, gdy oświadczenie takie zostało złożone po to, by na jego 
podstawie został sporządzony akt urodzenia dziecka, to zachodzi sytuacja 
wskazana w art. 272 k.k. 
Oczywiście o tym, czy wprowadzenie w błąd funkcjonariusza 
publicznego nastąpiło „podstępnie”, czy też nie, rozstrzygać można 
wyłącznie w realiach konkretnej sprawy. 
W 
omawianej 
sprawie, 
zdaniem 
Sądu 
Najwyższego, 
istotą 
podstępnego wprowadzenia w błąd w rozumieniu art. 272 k.k. było złożenie 
na podstawie stosownego przepisu Ordynacji wyborczej wniosku o 
wpisanie do rejestru wyborców w innym niż właściwy ze względu na stałe 
miejsce zamieszkania obwodzie, na podstawie fałszywego adresu 
zamieszkania w celu wyłudzenia decyzji administracyjnej poświadczającej 
nieprawdę o prawie do głosowania w określonym obwodzie. Myli się Sąd 
odwoławczy, wywodząc w ślad za Sądem pierwszej instancji, że 
zachowanie oskarżonych stanowiło tylko fałszywe poinformowanie organu, 
co do stałego miejsca zamieszkania. Wprowadzenie do treści wniosku jego 
podstawy prawnej w postaci art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. 
– Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu 
Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 46, poz. 499 ze zm.) oraz żądania 
wpisania do rejestru wyborców na podstawie nieprawdziwego adresu 
zamieszkania, stanowiło element decydujący dla wyłudzenia decyzji 
poświadczającej (nieprawdę) o prawie do głosowania w innym niż właściwy 
obwodzie wyborczym. W ten sposób, a nie tylko przez podanie fałszywego 
adresu, oskarżeni wyłudzili lub usiłowali wyłudzić takie poświadczenie 
nieprawdy. Następnie niektórzy korzystając z wyłudzonych decyzji naruszyli 
prawo wyborcze i wypaczyli wyniki wyborów. 

 
8
Ponadto ma rację oskarżyciel publiczny, że działania poszczególnych 
oskarżonych nie były odosobnione i komponowały się z działaniami innych 
osób. O takim porozumieniu świadczą wyjaśnienia niektórych oskarżonych i 
świadków 
oraz 
okoliczności 
odbioru 
decyzji 
administracyjnych 
umożliwiających oskarżonym głosowanie w innych obwodach głosowania, 
niż powinni zgodnie z faktycznym miejscem stałego zamieszkania. 
Szereg podstępnych zabiegów zauważył Sąd Okręgowy w P., niestety 
ocenił je błędnie, podnosząc że „w żaden sposób nie można wyprowadzić 
wniosku by działanie oskarżonych cechowało się taką podstępnością w 
działaniu, 
która 
pozwalałaby 
przypisać 
oskarżonym 
popełnienie 
przestępstwa z art. 272 k.k.” 
Jak już wspomniano, dla bytu rozważanego przestępstwa w 
omawianym zakresie, ważne jest, aby informacja nie była zgodna z prawdą 
i aby wywołała pożądany przez sprawcę oszukańczy skutek. 
Z uwagi na brak prawnych możliwości merytorycznej zmiany wyroków 
Sądów pierwszej i drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym, uchylono 
zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego w P. i 
przekazano sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W toku 
ponownego rozpoznania sprawy Sąd będzie związany przedstawionymi 
wyżej zapatrywaniami prawnymi (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.), 
powinien także pamiętać o treści art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.