II KK 210/12

Sygn. akt II KK 210/12
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 kwietnia 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Piotr Hofmański
‎
SSA del. do SN Barbara Du Château
Protokolant Katarzyna Głodowska
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Mieczysława Tabora,
‎
w sprawie
P. O.
‎
uniewinnionego od zarzutu z art. 284 § 2 kk
‎
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
‎
w dniu 17 kwietnia 2013 r.,
‎
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Okręgowego w P.
‎
od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 18 kwietnia 2012 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w C.
‎
z dnia 2 lutego 2012 r.,
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym.
UZASADNIENIE
P. O. został oskarżony o to, że w listopadzie 2010 roku w C. przywłaszczył sobie powierzoną mu rzecz ruchomą, tj. komputer przenośny typu laptop marki HP Compaq o wartości nie mniejszej niż 350 złotych na szkodę M. S., tj. o czyn z art. 284 § 2 k.k.
Wyrokiem z dnia 2 lutego 2012 r., Sąd Rejonowy w C. na podstawie art. 66 § 1 i 2 k.k. oraz art. 67 § 1 k.k. postępowanie karne wobec oskarżonego warunkowo umorzył na okres roku próby, przyjmując, że zarzucany oskarżonemu czyn stanowi wypadek mniejszej wagi, tj. przestępstwo z art. 284 § 3 k.k.; na podstawie art. 67 § 3 k.k. w zw. z art. 39 pkt 7 k.k. orzeczono wobec oskarżonego świadczenie pieniężne w kwocie 200 złotych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej.
Orzeczenie to zaskarżone zostało apelacją oskarżonego, który zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść wyroku, polegający na bezpodstawnym przyjęciu, iż dopuścił się przypisanego mu czynu, naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 5 § 2, 7, 410 i 424 § 1 pkt 1 k.p.k. oraz jednostronną i wybiórczą ocenę materiału dowodowego polegającą na bezkrytycznym daniu wiary pokrzywdzonej oraz świadkom, bez dokonania oceny tych zeznań w sposób zgodny z zasadami prawa procesowego. W konsekwencji tych zarzutów skarżący wniósł o zmianę wyroku i uniewinnienie go od popełnienia zarzucanego mu czynu, ewentualnie o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w C. do ponownego rozpoznania.
Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2012 r., Sąd Okręgowy w P. zmienił zaskarżone orzeczenie i uniewinnił P. O. od popełnienia przypisanego mu czynu.
Wyrok ten został zaskarżony kasacją prokuratora Prokuratury Okręgowej w P. na niekorzyść oskarżonego. Skarżący, powołując się na przepisy art. 519, art. 520 § 1 i art. 523 § 1 i 3 k.p.k., zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 2 § 2, art. 4, art. 7, art. 410 i art. 366 § 1 k.p.k. oraz art. 424 § 1 pkt 1 w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., polegające na braku szczegółowej analizy zebranych i ustalonych w sprawie faktów i dowodów, w konsekwencji czego dokonano jednostronnej i dowolnej oceny tych dowodów, przyjmując za podstawę wyroku uniewinniającego nieistniejące fakty oraz dowody przemawiające wyłącznie na korzyść oskarżonego zawarte w jego wyjaśnieniach oraz na zaniechaniu wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, co w konsekwencji miało wpływ na treść wyroku i doprowadziło do uniewinnienia oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 284 § 2 k.k.
Odwołując się do tak sformułowanego zarzutu prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie argumenty w niej zawarte ocenić można, jako trafne.
W pierwszej kolejności wskazać należy na całkowicie zbędne podniesienie w treści zarzutu obrazy przepisów art. 2 § 2 i  art. 4 k.p.k. Przepisy te formułują ogólne zasady procesowe, gwarancje których zawarte są w poszczególnych, konkretnych instytucjach procedury karnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano wielokrotnie i konsekwentnie, że podnoszenie obrazy zasady prawdy materialnej i zasady bezstronności nie może stać się samoistną podstawą zarzutu kasacyjnego. W układzie, w którym zarzucono w kasacji naruszenie innych przepisów procesowych, wskazywanie na obrazę art. 2 § 2  i art. 4 k.p.k. ocenić należało jako zbędne. Jako nietrafny ocenić trzeba zarzut obrazy przepisu art. 366 § 1 k.p.k. albowiem jest on adresowany wprost do przewodniczącego składu orzekającego sądu pierwszej instancji, natomiast przedmiotem nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jakim jest kasacja, może być – co do zasady – orzeczenie sądu odwoławczego, na co wskazuje treść art. 519 k.p.k.
Na uwzględnienie zasługuje natomiast podniesiony w kasacji zarzut obrazy art. 7, 410 i 424 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.
Zmieniając umarzający warunkowo postępowanie karne wyrok Sądu pierwszej  instancji i uniewinniając oskarżonego, Sąd odwoławczy w konkluzji wywodów zawartych w uzasadnieniu swojego orzeczenia stwierdził, iż zebrane dowody oraz ich ocena „nie dają podstawy do uznania, że sprawstwo i wina oskarżonego są niewątpliwe”. Jak trafnie zauważono w uzasadnieniu kasacji, stanowisko Sądu Okręgowego opiera głównie na poniższych przesłankach:
1.
oskarżony po zakończeniu swojej działalności gospodarczej próbował zwrócić pokrzywdzonej laptop, lecz ona nie chciała go przyjąć z uwagi na usunięcie danych z twardego dysku,
2.
oskarżony wskazał, że nie miał czasu laptopa sprzedać, a nie zwrócił go, ponieważ zawsze mu coś wypadło,
3.
po zakończeniu działalności kontakt z nim był utrudniony, bowiem zlikwidowali swój telefon firmowy,
4.
nie było ustalonego konkretnego terminu zwrotu komputera.
Przesłanki te, w ocenie Sądu odwoławczego, czyniły wątpliwym przede wszystkim ustalenie Sądu Rejonowego, że oskarżonemu towarzyszył zamiar przywłaszczenia cudzej rzeczy ruchomej. O ile fakty i okoliczności wskazane w pkt 2 – 3, da się wyprowadzić ze zgromadzonego materiału dowodowego, a także z uzasadnienia orzeczenia Sądu pierwszej instancji, o tyle stanowczość dokonanego przez Sąd Okręgowy nowego i samodzielnego ustalenia z pkt 1 budzi zasadnicze wątpliwości. Na stronie 4 motywacyjnej części wyroku Sądu odwoławczego stwierdzono, że: „Nie można przede wszystkim pominąć faktu, iż oskarżony po zakończeniu swojej działalności gospodarczej próbował zwrócić pokrzywdzonej M. S. laptop, lecz ona nie chciała go odebrać z uwagi na usunięcie przez oskarżonego danych zawartych na dysku twardym. Okoliczność ta wynika wprost z wypowiedzi pokrzywdzonej M. S. na rozprawie w dniu 2 lutego 2012 r., jak również z wyjaśnień oskarżonego P. O. złożonych w tym dniu”. Zgodzić się trzeba z autorem kasacji, że przytoczona konstatacja pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Z protokołu rozprawy głównej z dnia 2 lutego 2012 r. nie wynika bowiem, że M. S. zeznała, że oskarżony chciał jej zwrócić laptop, lecz ona nie przyjęła go powodu usunięcia danych z twardego dysku. Zapis zawarty na stronie 57 akt głównych wskazuje, że pokrzywdzona zeznała, iż z relacji jej brata wynikało, że „oskarżony mówił, że dobrze, że do piątku odda laptop i tak było cały czas”. Wypowiedź ta koresponduje zresztą z zeznaniami świadka z postępowania przygotowawczego (k – 13). Omawiana okoliczność wynika natomiast z wyjaśnień oskarżonego, który w trakcie rozprawy (k – 56) oznajmił, że: „złożyłem na nowo komputer i chciałem zwrócić pokrzywdzonej. Pokrzywdzona nie chciała komputera odebrać, ponieważ rości pretensje do danych, jakie były na komputerze. Ja próbowałem raz oddać komputer”. Rzecz jednak w tym, że przywołane procesowe wypowiedzi oskarżonego zostały dostrzeżonej już przez Sąd pierwszej instancji i ocenione, jako niewiarygodne (strona 2 uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego). Odmienne stanowisko Sądu Okręgowego, mające zasadnicze znaczenie dla wnioskowania, którego efektem było rozstrzygnięcie o uniewinnieniu oskarżonego, winno zatem wyjaśniać dlaczego pogląd Sądu pierwszej instancji jest błędny, przy czym owo procesowe wyjaśnienie powinno respektować wymagania wynikające z przepisów art. 7, 410  oraz 424 § 1 pk1 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. Obowiązkom tym Sąd Okręgowy nie uczynił zadość. Jak już wskazano, odwołanie się przy ustaleniu faktu, że oskarżony chciał zwrócić laptop a pokrzywdzona go nie przyjęła, do zeznań tej ostatniej, jest całkowicie chybione ponieważ pokrzywdzona zeznań o takiej treści nie złożyła. Narusza to, mający zastosowanie w postępowaniu odwoławczym w przypadku wydania orzeczenia reformatoryjnego, przepis art. 410 k.p.k. Wprawdzie omawiany fakt można wyprowadzić z treści wyjaśnień oskarżonego, lecz dowód ten nie został w zaistniałym układzie procesowym oceniony przez Sąd odwoławczy w zgodzie z art. 7 k.p.k., w szczególności na tle całokształtu zebranego materiału dowodowego, zważywszy dodatkowo, że Sąd pierwszej instancji nie dał oskarżonemu w tym zakresie wiary. Wreszcie, w konsekwencji błędnego odczytania zeznań pokrzywdzonej, Sąd Okręgowy obraził przepisy art. 424 § 1 pkt 1 w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. ponieważ wbrew nakazowi płynącemu z pierwszego z wymienionych przepisów, mającemu zastosowanie w postępowaniu odwoławczym w przypadku wydania wyroku reformatoryjnego, Sąd ten nie wskazał należycie, jakie fakty uznał za udowodnione lub nie udowodnione, na jakich w tej mierze oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych. Wydaje się oczywiste, że przy pominięciu błędnie odczytanych zeznań pokrzywdzonej, zawarty w uzasadnieniu Sądu odwoławczego wywód jest niewystarczający do wyrażenia stanowczego przekonania, iż zgromadzone w sprawie dowody nie dają podstawy do uznania, że sprawstwo i wina oskarżonego są niewątpliwe.
Przedstawione uchybienia procesowe ocenić należało jako rażące, a ich wpływ na treść zaskarżonego kasacją wyroku, jako istotny. W konsekwencji konieczne było uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Poczynione wyżej uwagi miały charakter procesowy, wobec czego rozstrzygnięcie w kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego pozostaje nadal w wyłącznej kompetencji Sądu odwoławczego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy będzie zobowiązany do respektowania powyższych uwag, co oznacza, że w przypadku potrzeby wydania orzeczenia reformatoryjnego, konieczne będzie oparcie tego rozstrzygnięcia na całokształcie zebranego w sprawie materiału dowodowego, ocenionego w zgodzie z wymaganiami wynikającymi z art. 7 k.p.k. i uzasadnienie swojego stanowiska odpowiednio do treści art. 457 § 3 k.p.k., bądź art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.
Poza omówionymi wyżej kwestiami, w uzasadnieniu kasacji jej autor, w kontekście obrazy przepisów art. 366 i 410 k.p.k., snuje rozważania związane z prawidłowością ustalenia wartości laptopa i jego marki, faktu, czy zwrócony pokrzywdzonej laptop był tym, który przekazano oskarżonemu, czy w chwili przekazania był sprawny bądź uszkodzony i w jakim zakresie oraz czy mógł on  zostać wcześniej sprzedany w całości lub na części. Wywody te na obecnym etapie postępowania i w zaistniałym układzie procesowym nie mogą mieć znaczenia i to z dwóch powodów. Po pierwsze dlatego, że skierowane zostały w całości przeciwko orzeczeniu Sądu pierwszej instancji, co w postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalne, a nadto w postępowaniu odwoławczym oskarżony został uniewinniony. Po wtóre dlatego, że w postępowaniu ponownym, stosownie do treści art. 434 § 1 k.p.k., wyrażającego zakaz
refarmationis in peius,
sąd nie będzie mógł orzec na niekorzyść oskarżonego co do wartości laptopa, czy też tożsamości tego przedmiotu, bowiem orzeczenie Sądu pierwszej instancji zostało zaskarżone wyłącznie na korzyść oskarżonego, a Sąd ten ustalił, że wartość laptopa wynosiła nie mniej niż 350 złotych oraz że laptop został zwrócony właścicielce na rozprawie.
Kierując się powyższym orzeczono, jak w wyroku.