II KK 20/09

Sąd Najwyższy2009-06-10
SNpodatkoweprzestępstwa skarboweWysokanajwyższy
podatek dochodowynieujawnione źródła przychodówprzestępstwo skarboweart. 54 k.k.s.obowiązek podatkowydecyzja organu podatkowegokasacjaSąd Najwyższy

Sąd Najwyższy uchylił wyrok skazujący za nieujawnienie dochodów i uniewinnił oskarżoną, uznając, że czyn nie wypełnia znamion przestępstwa skarbowego z art. 54 k.k.s., ponieważ obowiązek podatkowy powstał dopiero po wydaniu decyzji organu podatkowego.

Sąd Rejonowy skazał Magdalenę D. za nieujawnienie dochodów z nieujawnionych źródeł i warunkowo umorzył postępowanie. Prokurator Generalny wniósł kasację, zarzucając m.in. obrazę przepisów prawa podatkowego. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, stwierdzając, że czyn przypisany oskarżonej nie wypełnia znamion przestępstwa z art. 54 k.k.s. Kluczowe było ustalenie, że obowiązek podatkowy w zakresie zryczałtowanego podatku od dochodów z nieujawnionych źródeł powstaje dopiero z chwilą wydania i doręczenia decyzji organu podatkowego, a nie w okresie, za który podatek miał być naliczony.

Sąd Najwyższy rozpoznał kasację Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Rejonowego w K., który uznał Magdalenę D. winną popełnienia czynu z art. 54 § 2 k.k.s. polegającego na nieujawnieniu i niewpłaceniu zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów z nieujawnionych źródeł za lata 2002-2003. Sąd Rejonowy warunkowo umorzył postępowanie karne. Kasacja zarzucała m.in. obrazę przepisów prawa podatkowego i procesowego. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i uniewinnił oskarżoną. Głównym argumentem było stwierdzenie, że przepis art. 54 k.k.s. dotyczy sytuacji, gdy podatnik nie ujawnia przedmiotu lub podstawy opodatkowania, co do których obowiązek podatkowy już istnieje. W przypadku zryczałtowanego podatku od dochodów z nieujawnionych źródeł, obowiązek ten powstaje dopiero w wyniku wydania i doręczenia decyzji organu podatkowego, a nie w okresie, za który podatek miał być naliczony. Sąd wskazał, że oskarżonej przypisano nieujawnienie podatku, który w latach 2002-2003 jeszcze nie istniał jako zobowiązanie podatkowe. Ponadto, sąd niższej instancji nie uwzględnił, że dochody małoletnich dzieci (w 2002 r. oskarżona była małoletnia) dolicza się do dochodów rodziców, a ustalanie wysokości podatku od dochodów z nieujawnionych źródeł należy do organu podatkowego, a nie podatnika. Sąd Najwyższy uznał, że dalsze postępowanie nie jest konieczne i na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. uniewinnił oskarżoną, przejmując koszty procesu na Skarb Państwa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, czyn ten nie wypełnia znamion przestępstwa z art. 54 § 2 k.k.s.

Uzasadnienie

Przepis art. 54 k.k.s. dotyczy sytuacji, gdy podatnik nie ujawnia przedmiotu lub podstawy opodatkowania, co do których obowiązek podatkowy już istnieje. W przypadku zryczałtowanego podatku od dochodów z nieujawnionych źródeł, obowiązek podatkowy powstaje dopiero w wyniku wydania i doręczenia decyzji organu podatkowego, a nie w okresie, za który podatek miał być naliczony. Oskarżonej przypisano nieujawnienie podatku, który w latach 2002-2003 jeszcze nie istniał jako zobowiązanie podatkowe.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie wyroku i uniewinnienie

Strona wygrywająca

Magdalena D.

Strony

NazwaTypRola
Magdalena D.osoba_fizycznaoskarżona

Przepisy (17)

Główne

k.k.s. art. 54 § § 2

Kodeks karny skarbowy

Przepis dotyczy sytuacji, gdy podatnik nie ujawnia przedmiotu lub podstawy opodatkowania, co do których obowiązek podatkowy już istnieje. Nie penalizuje nieuregulowania zryczałtowanego podatku od dochodów z nieujawnionych źródeł w okresie, za który obowiązek podatkowy jeszcze nie powstał.

k.p.k. art. 537 § § 2 in fine

Kodeks postępowania karnego

Możliwość uniewinnienia przez Sąd Najwyższy w przypadku uchylenia wyroku.

Pomocnicze

u.p.d.o.f. art. 10 § ust. 1 pkt 9

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Wskazuje 'inne źródła' jako jedno ze źródeł przychodów.

u.p.d.o.f. art. 20 § ust. 1 i 3

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Dotyczy ustalania wysokości przychodów z nieujawnionych źródeł.

k.k. art. 6 § § 2

Kodeks karny

Dotyczy czynu ciągłego.

k.p.k. art. 366 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy.

k.p.k. art. 410

Kodeks postępowania karnego

Obowiązek uwzględnienia istotnych okoliczności wynikających z akt.

k.p.k. art. 424 § § 1 pkt 1 i 2

Kodeks postępowania karnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia orzeczenia.

u.p.d.o.f. art. 45 § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Obowiązek złożenia rocznego zeznania podatkowego.

u.p.d.o.f. art. 45 § ust. 3

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Wyłączenia z zeznania rocznego.

u.p.d.o.f. art. 30 § pkt 7

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Dochody z nieujawnionych źródeł lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach, opodatkowane 75% podatkiem zryczałtowanym.

o.p. art. 21 § § 1 pkt 2

Ordynacja podatkowa

Powstanie zobowiązania podatkowego w wyniku decyzji organu podatkowego.

o.p. art. 7

Ordynacja podatkowa

Definicja podatnika.

o.p. art. 135

Ordynacja podatkowa

Ocena zdolności do czynności prawnych w sprawach podatkowych.

k.k.s. art. 1 § § 1

Kodeks karny skarbowy

Wymóg ustawowej dookreśloności znamion czynu zabronionego.

u.p.d.o.f. art. 9 § ust. 1 i 2

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Definicja dochodu.

u.p.d.o.f. art. 31

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Obowiązek odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Obowiązek podatkowy w zakresie zryczałtowanego podatku od dochodów z nieujawnionych źródeł powstaje dopiero w wyniku wydania i doręczenia decyzji organu podatkowego, a nie w okresie, za który podatek miał być naliczony. Oskarżona jako małoletnia w 2002 r. nie była zobowiązana do samodzielnego rozliczania dochodów, które powinny być doliczone do dochodów rodziców. Przepis art. 54 k.k.s. nie penalizuje nieuregulowania podatku, który w danym okresie jeszcze nie istniał jako zobowiązanie podatkowe.

Godne uwagi sformułowania

Przepis art. 54 k.k.s. dotyczy jedynie nieujawnienienia przez podatnika właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania w zakresie podatku, co do którego istniał już w danym okresie obowiązek podatkowy obejmujący tego podatnika; nie penalizuje on zatem nieuregulowania przez podatnika zryczałtowanego podatku w wysokości 75 % od dochodów z nieujawnionych źródeł w okresie, za który ustalono później ten podatek, jako że w okresie tym obowiązek podatkowy co do tego podatku jeszcze nie istniał i powstał dopiero w wyniku wydania i doręczenia podatnikowi decyzji organu podatkowego o zastosowaniu wobec niego wskazanego podatku zryczałtowanego.

Skład orzekający

T. Grzegorczyk

przewodniczący-sprawozdawca

M. Gierszon

członek

R. Sądej

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 54 k.k.s. w kontekście podatku od dochodów z nieujawnionych źródeł, moment powstania obowiązku podatkowego w tym zakresie, odpowiedzialność karna skarbowa małoletnich."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji powstania obowiązku podatkowego w drodze decyzji organu podatkowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji przepisów karnoskarbowych i momentu powstania obowiązku podatkowego, co ma praktyczne znaczenie dla podatników. Uniewinnienie po kasacji pokazuje, jak istotna jest precyzyjna analiza prawna.

Czy można być skazanym za nieujawnienie podatku, który jeszcze nie istniał? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
WYROK  Z  DNIA  10  CZERWCA  2009  R. 
II  KK  20/09 
 
 
Przepis art. 54 k.k.s. dotyczy jedynie nieujawnienienia przez podatnika 
właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania w zakresie 
podatku, co do którego istniał już w danym okresie obowiązek podatkowy 
obejmujący tego podatnika; nie penalizuje on zatem nieuregulowania przez 
podatnika zryczałtowanego podatku w wysokości 75 % od dochodów z nieu-
jawnionych źródeł w okresie, za który ustalono później ten podatek, jako że w 
okresie tym obowiązek podatkowy co do tego podatku jeszcze nie istniał i 
powstał dopiero w wyniku wydania i doręczenia podatnikowi decyzji organu 
podatkowego o zastosowaniu wobec niego wskazanego podatku zryczałto-
wanego. 
 
Przewodniczący: sędzia SN T. Grzegorczyk (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: M. Gierszon, R. Sądej. 
Prokurator Prokuratury Krajowej: W. Grzeszczyk. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Magdaleny D., oskarżonej z art. 54 § 2 k.k.s., 
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 10 czerwca 2009 r., kasa-
cji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść oskarżonej od wy-
roku Sądu Rejonowego w K. z dnia 12 grudnia 2007 r., 
 
u c h y l i ł  zaskarżony wyrok i u n i e w i n n i ł  oskarżoną od przypisanego jej 
czynu (...). 

 
2
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 12 grudnia 2007 r., Magdalena 
D. została uznana winną zarzucanego jej przez oskarżyciela publicznego, bę-
dącego organem finansowym, czynu polegającego na tym, że „w okresie od 1 
stycznia 2002 roku do 31 grudnia 2003 r. (...), uchylając się od opodatkowania 
nie deklarowała i nie wpłaciła zryczałtowanego podatku dochodowego od do-
chodu z nieujawnionych źródeł przychodów za lata 2002-2003, w łącznej 
kwocie 36 225 zł, odpowiednio za 2002 r. w kwocie 17 550 zł, za 2003 r. w 
kwocie 18 675 r., na skutek nieudokumentowania przez podatnika źródeł 
przychodów umożliwiających w pełni sfinansowanie zakupu samochodów 
osobowych oraz motocykla, czym naruszyła przepisy art. 10 ust. 1 pkt 9 i art. 
20 ust. 1 i 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 
2000 r. Nr 176 z późn. zm.)”, z przyjęciem przez Sąd, że działała ona w krót-
kich odstępach czasu w wykonaniu tego samego zamiaru i zakwalifikowaniem 
go z art. 54 § 2 w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. Na podstawie art. 66 § 1 i art. 67 § 1 
k.k. w zw. z art. 20 § 2 k.k.s. i art. 41 § 1 k.k.s. Sąd warunkowo umorzył wo-
bec niej postępowanie karne na okres próby 2 lat, zobowiązując też oskarżo-
ną, w oparciu o art. 42 § 2 k.k.s., do „uiszczenia zaległości z tytułu podatku 
dochodowego od osób fizycznych w formie ryczałtu od dochodów nie znajdu-
jących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujaw-
nionych”, za 2002 r. w kwocie 17 550 zł, a za 2003 r. – 18 675 zł, w terminie 
roku i 10 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku, zwalniając ją jednocze-
śnie od kosztów sądowych. 
Wyrok ten uprawomocnił się bez zaskarżania w dniu 29 stycznia 2008 r. 
W styczniu 2009 r. zaskarżył go w całości na korzyść oskarżonej kasacją Pro-

 
3
kurator Generalny, zarzucając obrazę art. 366 § 1 i art. 410 k.p.k., polegającą 
na niewyjaśnieniu, jak i również nieuwzględnieniu, wynikających z akt, istot-
nych okoliczności mających znaczenie dla odpowiedzialności karnej oskarżo-
nej, w tym źródeł i treści obowiązków, statuujących ją jako podmiot przestęp-
stwa z art. 54 § 2 k.k.s. w dacie popełnienia zarzucanego jej czynu oraz naru-
szenie art. 424 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., polegające na sporządzeniu uzasadnienia 
niezawierającego ustaleń, co do strony podmiotowej i przedmiotowej przypi-
sanego oskarżonej czynu. W uzasadnieniu kasacji wskazano, że oskarżona 
ukończyła 18 lat i stała się pełnoletnią dopiero w dniu 1 kwietnia 2003 r., 
wcześniej zaś jako niepełnoletnia pozostawała na utrzymaniu swoich rodzi-
ców, a Sąd nie rozważył, kto powinien w takich sytuacjach rozliczać dochody 
niepełnoletniego. Nadto podniesiono, że Sąd przywołując w uzasadnieniu wy-
roku przepisy art. 45 ust. 1 i art. 44 ust. 1 pkt 1 i ust. 6 ustawy o podatku do-
chodowym od osób fizycznych z 1991 r., odnośnie obowiązku podatnika, po-
legającego na wpłacaniu zaliczek na podatek dochodowy i rocznego rozlicza-
nia się z tego podatku, nie uwzględniał wyłączeń wynikających z art. 45 ust. 3 
tej ustawy, który przyjmuje, że zeznania roczne nie obejmują dochodów 
wskazanych m. in. w art. 30 tejże ustawy. Ten zaś w swoim ust. 1 pkt 7, jako 
nieobjęte zeznaniem rocznym, wskazuje wyraźnie dochody ze źródeł nieu-
jawnionych lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych ich źródłach, objęte 
podatkiem 75 %. Skarżący wskazał też, że pominięto przy orzekaniu również 
art. 20 ust. 3 ustawy z 1991 r., z którego wynika, iż ustalanie wysokości przy-
chodów z nieujawnionych źródeł dochodów nie należy do podatnika, ale do 
organu podatkowego, zatem – stosownie do art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podat-
kowej – to dopiero decyzja tego organu i jej doręczenie powoduje powstanie 
zobowiązania podatkowego. Autor kasacji podniósł, że kwestie te mają istotne 
znaczenie odnośnie możliwości przypisania oskarżonej popełnienia przestęp-

 
4
stwa z art. 54 k.k.s., w zakresie niezadeklarowania i niewpłacenia w latach 
2002-2003 podatku od dochodów z nieujawnionych źródeł, gdyż przepis ten, 
zdaniem skarżącego, dotyczy jedynie podatnika, który wbrew istniejącemu już 
obowiązkowi nie zgłasza właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy 
opodatkowania. Wywodząc w ten sposób, skarżący wniósł o uchylenie wyro-
ku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w K. do ponownego rozpozna-
nia. Na rozprawie kasacyjnej prokurator Prokuratury Krajowej popierał tę 
skargę. 
Rozpoznając kasację, Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Skarga ta jest zasadna. Jeżeli chodzi o zarzut związany z nierozważe-
niem przez Sąd kwestii małoletniości oskarżonej w 2002 r., jako że – co wyni-
ka z dokumentów sprawy, w tym i protokołu rozprawy z dnia 28 grudnia 2006 
r., gdzie podano, iż urodziła się ona w dniu 1 kwietnia 1985 r. – pełnoletniość 
oskarżona uzyskała dopiero w dniu 1 kwietnia 2003 r., a sąd przypisał jej tak-
że zachowania z 2002 r., to prawdą jest, że Sąd w uzasadnieniu swego wyro-
ku w ogóle nie wypowiedział się w tej kwestii, z tym wszak, że przyjął, iż 
oskarżona działała w latach 2002-2003 w ramach czynu ciągłego, o jakim 
mowa w art. 6 § 2 k.k.s. Sąd Rejonowy jednak, wskazując w uzasadnieniu 
swego wyroku, że oskarżona powinna, stosownie do art. 44 ust. 1 pkt 1 i ust. 
6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, wpłacać bez wezwania 
zaliczki na podatek, a zgodnie z art. 45 ust. 1 tej ustawy, do dnia 30 kwietnia 
następnego roku złożyć roczne zeznanie podatkowe, czego nie uczyniła, nie 
zauważył, że z przepisu art. 7 tejże ustawy wynika wyraźnie, iż „dochody ma-
łoletnich dzieci (…), z wyjątkiem dochodów z ich pracy, stypendiów oraz do-
chodów z przedmiotów oddanych do ich swobodnego użytku, dolicza się do 
dochodów rodziców (...)”. Oskarżona była zatem wprawdzie w 2002 r., w za-
kresie osiąganych wtedy dochodów, podatnikiem w rozumieniu art. 7 Ordyna-

 
5
cji podatkowej oraz art. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, 
jednak, stosownie do art. 135 Ordynacji podatkowej, jej zdolność do czynno-
ści prawnych w sprawach podatkowych należało oceniać według przepisów 
prawa cywilnego, co oznaczało, że działać za nią powinni tu rodzice, a przy 
tym wskazany art. 7 ustawy z 1991 r. nakazywał doliczać jej dochody, z wy-
jątkiem dochodów ze źródeł w nim wskazanych (oraz wolnych od podatku – 
art. 21 tej ustawy), do dochodów rodziców. Dotyczy to także rocznego ich roz-
liczenia za rok, w którym oskarżona pozostawała przez cały czas małoletnią, 
bowiem dopiero po uzyskaniu przez nią pełnoletniości, dochody uzyskane 
przez nią jako pełnoletnią, miała ona obowiązek rozliczać sama, w ramach 
dochodów własnych, gdyż obowiązek podatkowy w zakresie podatku docho-
dowego powstaje każdorazowo wraz z nowym rokiem kalendarzowym. W 
konsekwencji nie można było przyjąć istnienia tu czynu ciągłego, obejmujące-
go dochody za 2002 r., kiedy to oskarżona jako niepełnoletnia w ogóle samo-
dzielnie nie rozliczała swoich dochodów, które powinny być doliczone do do-
chodu jej rodziców oraz za 2003 r., kiedy to była już pełnoletnia. Kwestia ta 
jednak w sprawie niniejszej nie ma tak istotnego znaczenia z uwagi na zarzut 
drugi, dotyczący niewyjaśnienia przez sąd w aspekcie przepisów podatko-
wych zaistnienia w zarzucanym oskarżonej, a następnie przypisanym jej, czy-
nie znamion przestępstwa skarbowego z art. 54 k.k.s. 
Przepis art. 54 k.k.s. penalizuje zachowanie podatnika, „który uchylając 
się od opodatkowania, nie ujawnia właściwemu organowi przedmiotu lub pod-
stawy opodatkowania lub nie składa deklaracji, przez co naraża podatek na 
uszczuplenie” (§ 1), łagodząc tę odpowiedzialność, gdy kwota podatku nara-
żonego na uszczuplenie jest małej wartości (§ 2) oraz gdy nie przekracza ona 
tzw. ustawowego progu (§ 3). Wspomniany już art. 7 Ordynacji podatkowej 
stwierdza, że podatnikiem jest osoba, m. in. fizyczna „podlegająca na mocy 

 
6
ustaw obowiązkowi podatkowemu”. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wyni-
ka z kolei, że na gruncie prawa karnego skarbowego, mając na uwadze – pły-
nący z art. 1 § 1 k.k.s. – wymóg tzw. ustawowej dookreśloności znamion czy-
nu zabronionego, podatnikiem jest jedynie ten, „czyj obowiązek podatkowy 
ma swe źródło w przepisach ustawy podatkowej, określających zobowiązany 
podmiot oraz przedmiot i stawkę opodatkowania” (wyrok Sądu Najwyższego z 
dnia 1 grudnia 2005 r., IV KK 122/05, OSNKW 2006, z. 2, poz. 19). W świetle 
tych założeń, czynu z art. 54 k.k.s. dopuścić się może jedynie osoba, na której 
ciąży określony ustawą podatkową obowiązek podatkowy odnośnie ujawnia-
nia, w zależności od specyfiki danego podatku, samego przedmiotu opodat-
kowania bądź podstawy tego opodatkowania albo niezłożenie, niezbędnej dla 
takiego ujawnienia, deklaracji. 
Na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznym opodat-
kowaniu podlegają „wszelkiego rodzaju dochody”, z wyjątkiem dochodów 
wskazanych w art. 9 ust. 1, a dochodem ze źródła przychodów, jest nadwyżka 
sumy przychodu z danego źródła nad kosztami ich uzyskania, o ile ustawa nie 
stanowi inaczej (art. 9 ust. 2). W myśl art. 10 tej ustawy źródłami przychodów 
są z kolei wskazane tam wyraźnie źródła, takie jak stosunek pracy, działal-
ność wykonywana osobiście, pozarolnicza działalność gospodarcza, najem, 
dzierżawa, odpłatne zbycie nieruchomości, ruchomości czy określonych praw, 
ale także „inne źródła” (art. 10 ust. 1 pkt 9). Z przepisów analizowanej ustawy 
wynika, że płatnicy dochodów z określonych źródeł, a we wskazanych w niej 
sytuacjach także sami podatnicy, powinni odprowadzać w ciągu roku zaliczki 
na podatek dochodowy (art. 31 i nast.), zaś art. 45 ust. 1 zobowiązuje podat-
ników do złożenia, w terminie do dnia 30 kwietnia następnego roku, zeznania 
o wysokości osiągniętego dochodu. Zobowiązanie podatkowe powstaje zatem 
na gruncie tej ustawy, poprzez zaistnienia zdarzenia, z którym wiąże ona po-

 
7
wstanie takiego zobowiązania (art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej), czyli 
uzyskania dochodu z określonego źródła przychodów. Tym samym, podatnik 
podatku dochodowego dopuszcza się czynu zabronionego z art. 54 k.k.s., je-
żeli uzyskując dochód z określonego źródła przychodu, nie ujawni właściwe-
mu organowi tego dochodu, jako – będącego na gruncie ustawy o omawia-
nym podatku – podstawą opodatkowania (art. 1 tej ustawy). Już pod rządem 
Ustawy karnej skarbowej z 1971 r. w orzecznictwie Sądu Najwyższego wska-
zywano jednak, że przedmiotem opodatkowania może być jedynie działalność 
legalna, dopuszczalna przez prawo, a odpowiedzialności karnej za nieujaw-
nienie dochodów nie może ponosić osoba uzyskująca je z czynności, które 
nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy, np. z paserstwa, nie-
rządu, handlu żywym towarem, sutenerstwa itd. (zob. np. uchwała Sądu Naj-
wyższego z dnia 19 lipca 1973 r., VI KZP 13/03, OSNKW 1973, z. 9, poz. 104 
czy postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1976 r., VI KZP 45/75, 
OSNKW 1976, z. 4-5, poz. 56; zob. też np. H. Dzwonkowski, M. Biskupski, M. 
Bogucka, J. Marusik, T. Nowak, M. Zbrojewska, Z. Zgierski: Opodatkowanie 
dochodów nieujawnionych. Praktyka postępowania podatkowego i odpowie-
dzialność karna skarbowa, Warszawa 2009, s. 414). 
Należy zatem przyjąć, że na gruncie podatku dochodowego chodzi je-
dynie o taką podstawę lub przedmiot opodatkowania, co do którego istnieje 
prawny obowiązek podatkowy już w momencie tego nieujawnienia. Wówczas, 
bowiem na podatniku ciąży z mocy prawa obowiązek wskazania wszystkich 
legalnych (prawnie dopuszczalnych) źródeł przychodu objętych ustawą z 
1991 r. i wynikającego z nich dochodu oraz podatku. Natomiast organ podat-
kowy może, po ustaleniu nieujawnionych przez podatnika źródeł dochodu, w 
trybie art. 45 ust. 6 tej ustawy określić inną wysokość podatku dochodowego, 
ale ustala ją wtedy na zasadach ogólnych i w tym zakresie jest ona jednocze-

 
8
śnie zaległością podatkową. Podatnik taki ponosi wówczas także odpowie-
dzialność karną z art. 54 k.k.s., jako że wbrew ustawowemu obowiązkowi nie 
ujawnił podstawy lub przedmiotu opodatkowania i naraził przez to należny 
podatek na uszczuplenie. 
Z art. 45 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wy-
nika jednak wyraźnie, czego sąd w ogóle w tej sprawie nie uwzględnił, że ze-
znaniem podatkowym, o którym mowa w jego ust. 1, „nie obejmuje się docho-
dów (…) wymienionych” m. in. w art. 30 (obecnie, od 1 stycznia 2007 r. „opo-
datkowanych zgodnie z art. … 30” – SN). Ten ostatni przepis, czyli art. 30 
ustawy z 1991 r., w swoim pkt 7 wyraźnie odnosi się do „dochodów z nie 
ujawnionych źródeł przychodu lub nie znajdujących pokrycia w ujawnionych 
źródłach”, od których zakłada pobieranie tzw. zryczałtowanego podatku do-
chodowego – w wysokości 75 %. W takim jednak wypadku podmiotem, który 
określa podatek i jego kwotę, nie jest podatnik działający w trybie samoobli-
czenia, lecz organ podatkowy, a tym samym zobowiązanie podatkowe po-
wstaje tu dopiero poprzez doręczenie podatnikowi decyzji tego organu, usta-
lającej wysokość owego zobowiązania (art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatko-
wej), a nie przez zaistnienie zdarzenia, z którym ustawa wiąże powstanie zo-
bowiązania podatkowego (zob. też np. A. Marciniak red.: Podatek dochodowy 
od osób fizycznych. Komentarz, Warszawa 2008, s. 1162). W orzecznictwie i 
doktrynie prawa podatkowego wskazuje się zresztą wyraźnie, że o ile gene-
ralnie decyzje wymierzające podatek dochodowy od osób fizycznych – możli-
we, gdy podatnik nie złoży zeznania podatkowego oraz gdy złoży je wpraw-
dzie, ale (jak już wskazano) organ podatkowy wyda decyzję określając inną 
jego wysokość (art. 45 ust. 6 ustawy z 1991 r.) – mają charakter deklaratoryj-
ny, to decyzje określające zobowiązanie z tytułu opodatkowania dochodu, któ-
ry nie ma pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzącego ze 

 
9
źródeł nieujawnionych, są decyzjami konstytutywnymi (zob. wyrok Naczelne-
go Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2004 r., FSK 162/04, Prz. Orz. 
Pod., 2005, nr 2, poz. 21; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w 
Łodzi z dnia 8 czerwca 2004 r., I SA/Łd 1439/03, niepubl.; zob. też np. S. Ba-
biarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: 
Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2009, s. 190; B. Dauter red.: 
Podatek dochodowy od osób fizycznych. Orzecznictwo sądów administracyj-
nych w sprawach podatkowych, Warszawa 2006, s. 498). 
Taki charakter owych decyzji oznacza, że przed ich wydaniem obowią-
zek podatkowy podatnika w zakresie zryczałtowanego podatku od takiego do-
chodu nie istnieje. W niniejszej sprawie decyzje te wydano w 2004 r., zmienia-
jąc je w 2005 r., a skargi od nich oddalono wyrokami Wojewódzkiego Sądu 
Administracyjnego w P. z dnia 26 września 2006 r. Oskarżenie wniesiono zaś 
we wrześniu 2005 r., zarzucając oskarżonej, że „uchylając się od opodatko-
wania nie deklarowała i nie wpłaciła zryczałtowanego podatku dochodowego 
od dochodu z nieujawnionych źródeł przychodów za lata 2002-2003” w okre-
ślonych kwotach, co zakwalifikowano z art. 54 § 2 k.k.s., za co też skazano ją 
zaskarżonym kasacją wyrokiem. Rzecz wszak w tym, że tak określone za-
chowanie, uznane przez sąd za przestępne, nie wypełnia bynajmniej znamion 
czynu, o jakim mowa w art. 54 k.k.s. Przepis art. 54 k.k.s. dotyczy bowiem je-
dynie nieujawnienienia przez podatnika właściwemu organowi przedmiotu lub 
podstawy opodatkowania w zakresie podatku, co do którego istniał już w da-
nym okresie obowiązek podatkowy obejmujący tego podatnika; nie penalizuje 
on zatem nieuregulowania przez podatnika zryczałtowanego podatku w wy-
sokości 75 % od dochodów z nieujawnionych źródeł w okresie, za który usta-
lono później ten podatek, jako że w okresie tym obowiązek podatkowy co do 
tego podatku jeszcze nie istniał i powstał dopiero w wyniku wydania i dorę-

 
10
czenia podatnikowi decyzji organu podatkowego o zastosowaniu wobec niego 
wskazanego podatku zryczałtowanego. Oskarżonej nie zarzucono zaś i nie 
skazano jej za to, że nie ujawniła w określonym roku podstawy opodatkowa-
nia podatkiem dochodowym, przez niezgłoszenie wszystkich źródeł przycho-
du, stanowiących taką podstawę, lecz że „nie zadeklarowała i wpłaciła za lata 
2002-2003 zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów z nieujaw-
nionych źródeł przychodów”, a więc w odniesieniu do zobowiązania podatko-
wego, które w przypisanym okresie w ogóle nie istniało. Skoro zaś zobowią-
zanie takie nie istniało, to tym samym oskarżonej nie można przypisać, że 
uchylając się od niego nie zadeklarowała i nie wpłaciła podatku nim objętego 
w latach 2002-2003. Jest przy tym oczywiste, że oskarżona swoim zachowa-
niem nie naraziła też wskazanego w wyroku zryczałtowanego podatku od nie-
ujawnionych dochodów na uszczuplenie, a warunkiem odpowiedzialności z 
art. 54 k.k.s. jest zaistnienie takiego narażenia. Niezależnie od powyższego 
należy zauważyć, że w sprawie tej nie dano wiary (tak w postępowaniu po-
datkowym, jak i karnym skarbowym) oświadczeniom dowodowym oskarżonej 
oraz przedstawionym przez nią dowodom obrony (osobowym i z dokumen-
tów) odnośnie tego, że dochody na sfinansowanie kupna samochodów oraz 
motocykla pochodziły z darowizn określonych osób bliskich na przestrzeni kil-
ku lat, jeszcze przed uzyskaniem przez nią pełnoletności oraz w 2003 r., a nie 
ustalono też jakichkolwiek innych źródeł przychodu, z jakich pochodziły do-
chody wydatkowane na te zakupy; zatem chodziło nie tyle o nieujawnione 
źródła przychodu, ile raczej o brak pokrycia w ujawnionych w toku obu postę-
powań przez oskarżoną źródłach, tyle że uznanych za niewiarygodne. 
Powyższe wskazuje, że zaskarżony wyrok ostać się nie może. Skarżący 
wnosił o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania są-
dowi meriti, w celu dokonania przez ten sąd analizy odnośnie tego, czy oskar-

 
11
żona była, jako niepełnoletnia, zobowiązana do samodzielnego rozliczenia 
podatku dochodowego od dochodów w 2002 r., a także ustalenia, z jakich 
źródeł przychodu pochodziły dochody objęte następnie zryczałtowanym po-
datkiem od nieujawnionych przychodów i na gruncie takich ustaleń, czy moż-
na jej przypisać przestępstwo skarbowe z art. 54 § 2 k.k.s., skoro w wyroku 
przypisano je w odniesieniu do zryczałtowanego podatku od dochodów nieu-
jawnionych w latach 2002-2003, co do którego zobowiązanie podatkowe po-
wstało dopiero w wyniku decyzji organu podatkowego, wydanej już po tym 
okresie oraz wskazania, w jakim to trybie oskarżona miała wówczas zadekla-
rować nieujawnione dochody, skoro nie obejmuje ich zeznanie roczne, a tym 
samym i zaliczki na podatek dochodowy. Sąd Najwyższy uznał jednak, że 
zwrot sprawy do ponownego rozpoznania nie jest konieczny. Wszelkie doku-
menty i dowody osobowe, które wskazywała oskarżona na udokumentowanie 
źródeł przychodów zostały już przeprowadzone i uznane za niewiarygodne, a 
skarżący nie wysuwa zarzutu obrazy art. 7 k.p.k. odnośnie oceny tych dowo-
dów. Nie jest też możliwe dokonanie w ponownym postępowaniu takich zmian 
w opisie zachowania oskarżonej, aby oderwać je od zryczałtowanego podatku 
dochodowego za lata 2002-2003 od nieujawnionych źródeł przychodów, gdyż 
oznaczałoby to wyjście poza granice aktu oskarżenia i dotyczyło innego zu-
pełnie jej zachowania. Istotne zaś w tej sprawie jest, że do skazania doszło w 
odniesieniu do zachowania, które nie wypełniało znamion czynu z art. 54 
k.k.s., ale też i z innych przepisów Kodeksu karnego skarbowego, co nie 
oznacza, że oskarżona nie dopuściła się naruszenie prawa podatkowego. 
Skazanie powyższe in concreto jest jednak oczywiście niesłuszne. Dlatego 
uchylając zaskarżony wyrok Sąd Najwyższy zdecydował, w oparciu o art. 537 
§ 2 in fine k.p.k., o uniewinnieniu oskarżonej od zarzutu popełnienia, przez 

 
12
przypisane w tym wyroku zachowanie, przestępstwa skarbowego z art. 54 § 2 
k.k.s., przejmując w związku z tym koszty tego procesu na Skarb Państwa. 
Mając to wszystko na względzie orzeczono jak w wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI