II KK 187/07

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  9  STYCZNIA  2008  R. 
II  KK  187/07 
 
 
Postawienie w apelacji zarzutu obrazy przepisów o prawie oskarżo-
nego do obrony, przez niewyznaczenie mu obrońcy z urzędu, nie jest rów-
noznaczne z wystąpieniem także z wnioskiem o wyznaczenie mu takiego 
obrońcy w postępowaniu odwoławczym, chyba że wniosek taki wynika z 
treści środka odwoławczego. 
 
Przewodniczący: sędzia SN T. Grzegorczyk (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: J. Sobczak, Z. Stefaniak. 
Prokurator Prokuratury Krajowej: J. Piechota. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Arkadiusza O., skazanego z art. 157 § 1 
k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 9 stycznia 2008 r. 
kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowe-
go w P. z dnia 21 lutego 2007 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w 
Ż. z dnia 25 października 2006 r. 
 
o d d a l i ł   kasację jako oczywiście bezzasadną (...). 
 
 
Z   u z a s a d n i e n i a : 
 
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 25 października 2006 r. Ar-
kadiusz O. został uznany za winnego popełnienia przestępstwa określone-
go w art. 157 § 1 k.k. i skazany za to na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia 

 
2 
wolności oraz uiszczenie 5 000 zł nawiązki na rzecz PCK. Po rozpoznaniu 
apelacji oskarżonego od tego orzeczenia, w której podniesiono zarzut błę-
du w ustaleniach faktycznych oraz pozbawienie prawa do obrony przez to, 
że nie przedstawiono oskarżonemu aktu oskarżenia, nie miał możliwości 
zapoznana się z aktami oraz nie wyznaczono mu obrońcy z urzędu, Sąd 
Okręgowy w P., wyrokiem z 21 lutego 2007 r., zmienił je w ten sposób, że 
uchylił rozstrzygnięcie o nawiązce, utrzymując zaskarżone orzeczenie w 
mocy w pozostałym zakresie. W kasacji od wyroku Sądu odwoławczego 
obrońca z urzędu podniósł zarzut obrazy art. 6 ust. 3 lit. c) EKPC oraz art. 
42 ust. 2 zd. 2 Konstytucji RP, przez naruszenie prawa oskarżonego do 
obrony na skutek nieustanowienia oskarżonemu w postępowaniu odwo-
ławczym obrońcy z urzędu, mimo że podnosił on w apelacji brak takiego 
obrońcy przed sądem pierwszej instancji, co zdaniem skarżącego oznacza-
ło wniosek o powołanie takowego obrońcy w drugiej instancji, który należa-
ło rozpoznać zgodnie z wymogami art. 78 § 1 k.p.k. Wywodząc w ten spo-
sób obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie spra-
wy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu (...). W odpowiedzi 
na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej w P. wniósł o jej oddalenie 
jako oczywiście bezzasadnej. 
Rozpoznając tę kasację Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Podstawą kasacji mogą być tylko naruszenia prawa i to – obok uchy-
bień wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k. – tylko takie, które są rażące i mogły 
mieć istotny wpływ na treść orzeczenia (art. 523 § 1 k.p.k.). Do uchybień 
takich bez wątpienia należy naruszenie przez sąd przepisów statuujących 
prawo do obrony, a więc art. 6 k.p.k., w tym i przez obrazę art. 78 § 1 k.p.k. 
Nie jest zatem prawidłowe odwoływanie się w kasacji wprost do przepisów 
EKPC i ustawy zasadniczej oraz pomijanie norm kodeksu, o których 
wspomina się tylko w jej uzasadnieniu. Przywołany w tej skardze art. 6 ust. 
3 lit. c) EKPC gwarantuje przecież jedynie prawo do obrony, w tym do ko-

 
3 
rzystania z pomocy wybranego obrońcy oraz domagania się obrońcy z 
urzędu, a tego samego dotyczy art. 42 ust. 2 Konstytucji. Obie te normy 
realizowane są wszak poprzez art. 6 k.p.k. i inne przepisy Kodeksu postę-
powania karnego dotyczące prawa do obrony, tak w ujęciu materialnym, 
jak i formalnym, i to te przepisy szczegółowo określają zasady korzystania 
z tego prawa w procesie karnym. Odwoływanie się do – stosowanych 
wprawdzie przez sądy wprost – norm aktów międzynarodowych wiążących 
Polskę oraz do ustawy zasadniczej jest tym samym niewłaściwe, jeżeli ich 
realizacja i tak następuje przez wyraźne oraz szczegółowe uregulowania 
kodeksowe. Powoływanie się na nie może być zasadne tylko jako wsparcie 
zarzutu obrazy przepisów kodeksu albo w ramach zarzutu wykazującego 
wadliwą, sprzeczną z tymi normami, interpretację tych przepisów. Analizu-
jąc jednak kasację przez pryzmat art. 118 § 1 k.p.k., należy rozstrzygnąć, 
czy in concreto nastąpiło naruszenie, zagwarantowanego także przez Ko-
deks postępowania karnego, prawa do obrony formalnej, w sposób w niej 
opisany. 
Już na wstępie podnieść należy, że skarżący nie zauważa, iż oskar-
żony korzystał początkowo w tej sprawie z obrońcy z wyboru, a po rozwią-
zaniu przez tegoż obrońcę stosunku obrończego, został przez sąd pouczo-
ny, że może powołać nowego obrońcę z wyboru lub wystąpić o obrońcę z 
urzędu. Nie uczynił tego, bronił się sam, brał udział w różnych terminach 
rozprawy i mógł się wypowiadać w każdej kwestii. Obrońcę z urzędu powo-
łuje się zaś wtedy, gdy zachodzą okoliczności z art. 79 § 1 lub 2 albo z art. 
80 k.p.k., i wtedy czyni się to ex officio – co w niniejszej sprawie nie miało 
jednak miejsca – oraz jeżeli wystąpi o to sam oskarżony, wykazując swoją 
niezamożność (art. 78 § 1 k.p.k.). Oskarżony był pouczony o możliwości 
wystąpienia z wnioskiem o wyznaczenie obrońcy z urzędu, lecz z niej nie 
skorzystał. Ani EKPC, ani Konstytucja RP nie nakładają na organy proce-
sowe obowiązku ustanowienia każdemu oskarżonemu, który nie ma obroń-

 
4 
cy z wyboru – obrońcy z urzędu, uznając jedynie prawo oskarżonego także 
do tzw. obrony formalnej a nie obowiązek takiej obrony. Odwoływanie się 
przez autora kasacji do tych aktów jest więc i z tego powodu niewłaściwe. 
To bowiem kodeks ustala, kiedy wyjątkowo posiadanie obrońcy jest obo-
wiązkowe i sąd powinien wyznaczyć obrońcę z urzędu jeżeli oskarżony nie 
ma obrońcy z wyboru, a kiedy sąd czyni to tylko na wniosek oskarżonego.  
Oskarżony w swojej apelacji podnosił, że nie ustanowiono mu obroń-
cy z urzędu, ale sąd odwoławczy trafnie wykazał, że oskarżony pomimo 
udzielenia mu stosownych pouczeń nie wystąpił z wnioskiem o takiego 
obrońcę. Autor kasacji twierdzi, że wysunięcie takiego zarzutu w apelacji 
„powinno być potraktowane przez sąd drugiej instancji, jak wniosek oskar-
żonego o ustanowienie mu obrońcy z urzędu na etapie postępowania od-
woławczego”. Pogląd taki jest całkowicie dowolny i nie znajduje oparcia w 
przepisach prawa. Postawienie w apelacji zarzutu obrazy przepisów o pra-
wie oskarżonego do obrony, przez niewyznaczenie mu obrońcy z urzędu, 
w żadnej mierze nie może być uznane za równoznaczne z wystąpieniem 
także z wnioskiem o wyznaczenie mu takiego obrońcy w postepowaniu 
odwoławczym, chyba że z treści środka odwoławczego wynika dodatkowo, 
iż w związku z tym zarzutem wniosek taki jest składany. Stosownie bowiem 
do art. 118 § 1 k.p.k. znaczenie czynności procesowej ocenia się według 
treści złożonego oświadczenia. Treść apelacji własnej oskarżonego w żad-
nej mierze nie wskazywała, iżby występował on o obrońcę z urzędu w in-
stancji odwoławczej. Z apelacji tej wynika wyraźnie, że podnosił on zarzut 
w postaci: „byłem pozbawiony prawa do obrony” przez to, że jak twierdził: 
„nie miałem przedstawionego aktu oskarżenia, nie podpisywałem odbioru 
aktu oskarżenia, nie miałem możliwości zapoznania się z aktami, nie wy-
znaczono mi obrońcy z urzędu”. Takie oświadczenie nie wskazuje bynajm-
niej na żądanie powołania obrońcy z urzędu w postępowaniu odwoław-
czym, lecz wylicza jedynie uchybienia jakie – zdaniem oskarżonego – miały 

 
5 
miejsce w postępowaniu przygotowawczym oraz w pierwszej instancji w 
ramach zarzutu naruszenia jego prawa do obrony. Co więcej, Sąd odwo-
ławczy, stosownie do art. 451 k.p.k., pouczył na piśmie oskarżonego, już 
jako pozbawionego wolności, o treści tego przepisu, a więc o możliwości 
wystąpienia o doprowadzenie go na rozprawę apelacyjną oraz o konse-
kwencji nieuwzględnienia takiego wniosku w postaci konieczności powoła-
nia mu obrońcy z urzędu. Oskarżony pokwitował odbiór tego pisma w Za-
kładzie Karnym i nie zareagował na nie w żaden sposób, w konsekwencji 
po ponad miesiącu od otrzymania tego pouczenia doszło do rozprawy od-
woławczej bez jego udziału, o której zawiadomiono go odrębnie. Z powyż-
szego wynika, że ani apelacja oskarżonego, ani jego zachowanie po po-
wiadomieniu go o treści art. 451 k.p.k., nie wskazywały na wolę oskarżone-
go występowania o obrońcę urzędu w instancji odwoławczej, a w skardze 
apelacyjnej wskazywał on jedynie na zaistniałe w jego ocenie naruszenia 
procedury w przygotowawczym stadium procesu i w postępowaniu przed 
sądem pierwszej instancji. W przedmiocie tych zarzutów wypowiedział się 
jednak Sąd odwoławczy, a kasacja nie podnosi, aby doszło do uchybień w 
zakresie odwoławczej ich analizy. 
W konsekwencji kasacja ta jest bezzasadna w oczywistym stopniu, 
jako że obraza prawa, o jakiej mowa w skardze, w ogóle nie miała miejsca. 
Podlega ona zatem oddaleniu. Sąd Najwyższy uznał wszak za niezbędne, 
mimo takiego jej charakteru, sporządzenie niniejszego uzasadnienia z 
uwagi na rangę w systemie procesu karnego prawa do obrony, które było 
przedmiotem zarzutu. (...)