II KK 170/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał kasacje od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie, który zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie w sprawie o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia za tymczasowe aresztowanie. Sąd Okręgowy pierwotnie zasądził 250 000 zł zadośćuczynienia, a Sąd Apelacyjny obniżył tę kwotę do 125 000 zł i zasądził 40 000 zł odszkodowania. Kasacje wniesione przez obie strony dotyczyły różnych aspektów orzeczenia. Pełnomocnik wnioskodawcy zarzucał m.in. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, w tym nierzetelną kontrolę instancyjną i niewłaściwą ocenę materiału dowodowego przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. Pełnomocnik Skarbu Państwa zarzucał m.in. błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego dotyczących odszkodowania oraz naruszenie przepisów procesowych przy kontroli apelacyjnej w zakresie odszkodowania. Sąd Najwyższy uznał obie kasacje za zasadne, stwierdzając rażące naruszenia prawa procesowego przez Sąd Apelacyjny, które mogły mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. W szczególności wskazano na nierozpoznanie przez sąd apelacyjny wszystkich zarzutów apelacji wnioskodawcy, w tym dotyczących zminimalizowania kwestii narodowości pokrzywdzonego i sposobu ustalania zadośćuczynienia w oparciu o stopę życiową kraju zamieszkania. Podniesiono również zarzut błędnego zastosowania art. 322 k.p.c. przez sąd apelacyjny przy zasądzaniu odszkodowania, bez wcześniejszego wykazania istnienia szkody. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania, nakazując uwzględnienie wskazówek zawartych w uzasadnieniu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaNaruszenia prawa procesowego przez sądy odwoławcze w sprawach o odszkodowanie i zadośćuczynienie za tymczasowe aresztowanie, w szczególności w zakresie rozpoznania zarzutów apelacji, uzasadnienia orzeczeń oraz stosowania art. 322 k.p.c. Wskazówki dotyczące ustalania wysokości zadośćuczynienia z uwzględnieniem stopy życiowej kraju zamieszkania.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji tymczasowego aresztowania i odpowiedzialności Skarbu Państwa. Wskazówki dotyczące stopy życiowej mogą ewoluować wraz ze zmianami społeczno-gospodarczymi.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd apelacyjny prawidłowo rozpoznał zarzuty apelacji dotyczące wysokości zasądzonego zadośćuczynienia za tymczasowe aresztowanie, uwzględniając stopę życiową kraju zamieszkania wnioskodawcy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd apelacyjny rażąco naruszył przepisy prawa procesowego, w tym art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów apelacji i lakoniczne uzasadnienie, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny nie odniósł się do wszystkich argumentów wnioskodawcy dotyczących zaniżonej wysokości zadośćuczynienia, w tym kwestii narodowości i indywidualnej oceny krzywdy, a także nie przedstawił wystarczających ustaleń uzasadniających obniżenie kwoty zadośćuczynienia.
Czy sąd apelacyjny prawidłowo zastosował art. 322 k.p.c. przy zasądzaniu odszkodowania za utracone korzyści, mimo braku wykazania istnienia szkody?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd apelacyjny niewłaściwie zastosował art. 322 k.p.c., ponieważ przepis ten może być stosowany jedynie do miarkowania wysokości szkody, gdy jej istnienie zostało już udowodnione, a nie do zastępowania dowodu na okoliczność jej powstania.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny przyznał odszkodowanie, mimo że sąd pierwszej instancji uznał źródło dochodu za nielegalne, a sąd apelacyjny nie ustalił istnienia szkody ani związku przyczynowo-skutkowego z pozbawieniem wolności, co stanowi rażące naruszenie przepisów prawa procesowego.
Jaki wpływ na wysokość zadośćuczynienia za tymczasowe aresztowanie ma stopa życiowa kraju zamieszkania osoby tymczasowo aresztowanej w porównaniu do kraju, w którym nastąpiło pozbawienie wolności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Stopa życiowa kraju zamieszkania wnioskodawcy nie może być jedynym ani dominującym kryterium przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia, a jej wpływ powinien być akcesoryjny, modyfikując jedynie nieznacznie wartość należną dla miejsca zaistnienia zdarzenia.
Uzasadnienie
Współczesne realia społeczno-gospodarcze, swobodny przepływ osób i częsta migracja ludności sprawiają, że różnice w stopie życiowej między krajami nie powinny mieć tak istotnego wpływu na wysokość zadośćuczynienia, jak miało to miejsce w przeszłości. Zadośćuczynienie powinno być przede wszystkim realną wartością ekonomiczną kształtowaną poziomem życia w kraju, w którym doszło do zdarzenia będącego podstawą roszczenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| O. S. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Skarb Państwa | instytucja | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
k.p.k. art. 552 § § 1 i 4
Kodeks postępowania karnego
Podstawa do zasądzenia od Skarbu Państwa odszkodowania i zadośćuczynienia za krzywdę wynikłą z tymczasowego aresztowania.
k.c. art. 445 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.
Pomocnicze
k.p.k. art. 7
Kodeks postępowania karnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.k. art. 410
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego.
k.p.k. art. 433 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek rozpoznania zarzutów apelacji.
k.p.k. art. 457 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Wymogi uzasadnienia orzeczenia sądu odwoławczego.
k.p.c. art. 322
Kodeks postępowania cywilnego
Możliwość zastosowania do miarkowania wysokości szkody, gdy jej istnienie zostało udowodnione.
k.c. art. 361 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Zakres odszkodowania.
k.p.k. art. 558
Kodeks postępowania karnego
Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.c.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
Konstytucja RP art. 37
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do ochrony prawnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rażące naruszenie przepisów prawa procesowego przez sąd apelacyjny, w tym nierozpoznanie zarzutów apelacji i lakoniczne uzasadnienie. • Niewłaściwe zastosowanie art. 322 k.p.c. przez sąd apelacyjny przy zasądzaniu odszkodowania bez wykazania istnienia szkody. • Niewłaściwe ustalenie wysokości zadośćuczynienia przez sąd apelacyjny, z pominięciem istotnych okoliczności i nadmiernym uwzględnieniem stopy życiowej kraju zamieszkania wnioskodawcy.
Godne uwagi sformułowania
nie tylko do faktycznego nierozpoznania środka odwoławczego [...] ale także w części, w której sąd przyznał odszkodowanie, nie poprzedził tego rozstrzygnięcia poczynieniem jakichkolwiek ustaleń w przedmiocie zaistnienia wymagającej naprawienia szkody i jej związku z pozbawieniem O. S. wolności. • nie pozbawione słuszności były także twierdzenia pozostałych dwóch zarzutów, których jednak rozpoznanie na podst. art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. okazało się bezprzedmiotowe dla dalszego toku postępowania, wobec stwierdzenia wystarczających podstaw do wydania orzeczenia. • nie ulega wątpliwości, iż właściwe zrealizowanie obowiązków wskazanych w art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. wymaga nie tylko niepomijania żadnego zarzutu podniesionego w środku odwoławczym, ale także rzetelnego ustosunkowania się do każdego z nich oraz wykazania konkretnymi, znajdującymi oparcie w ujawnionych w sprawie okolicznościach, argumentami, dlaczego uznano poszczególne zarzuty apelacji za trafne, bądź też bezzasadne. • nie dostrzegł również sąd odwoławczy, iż możliwość określenia wysokości odszkodowania na podstawie stosowanego odpowiednio art. 322 k.p.c. pojawia się dopiero wówczas, gdy w toku procesu zostanie dowiedzione, iż do powstania szkody rzeczywiście doszło (art. 552 § 1 i 4 k.p.k.), a po wtóre, iż została ona faktycznie wywołana oczywiście niezasadnym pozbawieniem wnioskodawcy wolności (art. 361 k.c.). • nie może być obecnie istotnym kryterium wymiaru należnego zadośćuczynienia.
Skład orzekający
Zbigniew Kapiński
przewodniczący
Adam Roch
sprawozdawca
Ryszard Witkowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Naruszenia prawa procesowego przez sądy odwoławcze w sprawach o odszkodowanie i zadośćuczynienie za tymczasowe aresztowanie, w szczególności w zakresie rozpoznania zarzutów apelacji, uzasadnienia orzeczeń oraz stosowania art. 322 k.p.c. Wskazówki dotyczące ustalania wysokości zadośćuczynienia z uwzględnieniem stopy życiowej kraju zamieszkania."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji tymczasowego aresztowania i odpowiedzialności Skarbu Państwa. Wskazówki dotyczące stopy życiowej mogą ewoluować wraz ze zmianami społeczno-gospodarczymi.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy istotnych kwestii proceduralnych w kontekście odszkodowań za niesłuszne pozbawienie wolności, co jest tematem ważnym dla prawników i osób poszkodowanych. Analiza błędów sądu apelacyjnego i wskazówki SN są cenne.
“Sąd Najwyższy: Błędy sądu apelacyjnego w sprawie o odszkodowanie za aresztowanie uchylone!”
Dane finansowe
zadośćuczynienie: 125 000 PLN
odszkodowanie: 40 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.