II KK 157/05

POSTANOWIENIE Z DNIA 3 KWIETNIA 2006 R. II KK 157/05 Użyte w art. 5 ustawy z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochro- nie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 17, poz. 155) określenie, że w sytua- cjach opisanych w tym przepisie „postępowanie toczy się według przepi- sów tej ustawy” nie odnosi się do obsady sądu, lecz do innych przepisów dotyczących „toczenia się” postępowania. Po odroczeniu rozprawy głównej po 1 lipca 2003 r. w sytuacji, gdy rozpoczęto ją przed tym dniem, stosowanie nowych przepisów o składzie sądu uzależnione jest od sposobu dalszego procedowania, przebiegające- go na podstawie nowych przepisów dotyczących toku postępowania. Przewodniczący :sędzia SN E. Sadzik. Sędziowie SN: R. Malarski, W. Płóciennik (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. Sąd Najwyższy w sprawie Tomasza S., skazanego z art. 310 § 1 k.k. i innych, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2006 r. kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Ape- lacyjnego w Ł. z dnia 16 grudnia 2004 r., utrzymującego w mocy wyrok Są- du Okręgowego w Ł. z dnia 12 stycznia 2004 r., o d d a l i ł kasację (...) 2 Z u z a s a d n i e n i a : Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2004 r., Sąd Okręgowy w Ł. uznał To- masza S. za winnego popełnienia przestępstw: 1. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k., za które na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymie- rzył mu karę roku pozbawienia wolności, 2. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k., za które na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymie- rzył mu karę 4 lat pozbawienia wolności, 3. z art. 286 § 1 k.k., art. 270 § 1 k.k., art. 275 § 1 k.k. i art. 11 § 2 k.k., za które na podstawie art. 286 § 1 k.k. wymierzył mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności, 4. z art. 286 § 1 k.k., art. 275 § 1 k.k. i art. 310 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k., za które na podstawie art. 310 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 5 lat pozbawienia wolności, 5. z art. 275 § 1 k.k., za które wymierzył mu karę 4 miesięcy pozbawienia wolności, 6. z art. 310 § 1, 2 i 3 k.k. i art. 286 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k., za które na podstawie art. 310 § 3 k.k. w zw. z art. 60 § 1 i 6 pkt 1 k.k. i art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę roku i 8 miesięcy po- zbawienia wolności. Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. sąd wymierzył oskarżone- mu łączną karę 5 lat pozbawienia wolności, a na podstawie art. 46 § 2 k.k. orzekł od niego na rzecz pokrzywdzonych 6 banków nawiązki w kwotach po 700 zł (...) Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2004 r., Sąd Apelacyjny w Ł. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. 3 Wyrok sądu odwoławczego został zaskarżony kasacją przez obrońcę skazanego. Skarżący, wskazując, że przedmiotem zaskarżenia jest całość wyroku, zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego tj. art. 28 § 3 k.p.k. w zw. z art. 5 i 9 ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karne- go, ustawy – Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych, polegające na nieuwzględnieniu uchybienia procesowego wskazanego w art. 439 §1 pkt 2 k.p.k. dokonanego przez sąd pierwszej instancji (nienale- żyte obsadzenie sądu po dniu 22 lipca 2003 r.) W konsekwencji tego zarzutu skarżący wniósł o uchylenie wyroków sądów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania są- dowi pierwszej instancji. W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem dokonana przez skarżącego wykładnia przywołanych wcześniej przepisów ustawy nowelizu- jącej Kodeks postępowania karnego nie jest trafna. Przed odniesieniem się do zasadności podniesionego zarzutu kasa- cyjnego przypomnieć należy układ procesowy, z którym wiąże się zarzut nienależytej obsady sądu. Rozprawę główną przed sądem pierwszej instancji rozpoczęto w dniu 7 maja 2002 r. Ze względu na zagrożenie karą do 25 lat pozbawienia wol- ności, związane z postawieniem skazanemu zarzutu popełnienia m.in. przestępstwa z art. 310 § 1 k.k., zgodnie z przepisem art. 28 § 3 k.p.k., w wersji obowiązującej we wskazanej dacie, sprawę w pierwszej instancji powinien rozpoznać sąd okręgowy w składzie dwóch sędziów i trzech ław- ników. Przepis art. 28 § 3 k.p.k. został znowelizowany ustawą z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego, usta- 4 wy – Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 17, poz. 155), która weszła w życie z dniem 1 lipca 2003 r. W brzmieniu po nowelizacji art. 28 § 3 k.p.k. przewiduje, że w składzie dwóch sędziów i trzech ławników rozpoznawane są wyłącznie sprawy o czyny zagrożone karą dożywotniego pozbawienia wolności, co oznacza, że sprawa o prze- stępstwo z art. 310 § 1 k.k. powinna być rozpoznawana w składzie jednego sędziego i dwóch ławników (art. 28 § 1 k.p.k.). Czynności procesowe na rozprawie prowadzone były w dniach 7 – 8 maja, 14 czerwca, 4 październi- ka, 15 listopada 2002 r., 15 stycznia, 7 marca, 9 kwietnia i 29 maja 2003 r. W ostatniej ze wskazanych dat sąd odroczył rozprawę do dnia 22 lipca 2003 r. Ze względu na konieczność prowadzenia dalszych czynności kolej- ne terminy wyznaczono na dzień 8 października, a potem na dzień 14 li- stopada 2003 r. (oba zostały odwołane z przyczyn od sądu niezależnych). Ostatecznie czynności procesowe na kolejnej rozprawie odbyły się dopiero w dniu 3 grudnia 2003 r., przy czym mimo wspomnianej wcześniej zmiany treści art. 28 § 3 k.p.k., sąd pierwszej instancji nadal rozpoznawał sprawę w składzie dwóch sędziów i trzech ławników. Jak wskazano wcześniej, obrońca skazanego już w apelacji podnosił, że w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji zaistniała bezwzględ- na przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., sprowadzająca się do rozpoznania sprawy przez sąd nienależycie obsadzony. Zarzut ten spotkał się z obszerną i wnikliwą analizą ze strony sądu odwoławczego, a jej wyniki w postaci stwierdzenia, że sygnalizowane uchybienie w rzeczywistości nie miało miejsca, znajdują uzasadnienie w treści obowiązującego prawa. Przepis art. 5 opisywanej noweli z dnia 10 stycznia 2003 r. przewidu- je, że sprawy, w których przed wejściem w życie ustawy rozpoczęto roz- prawę główną toczą się do końca postępowania w danej instancji według przepisów dotychczasowych, jednakże w razie zawieszenia postępowania, 5 odroczenia rozprawy lub ponownego rozpoznania sprawy albo po zapad- nięciu prawomocnego orzeczenia postępowanie toczy się według przepi- sów tej ustawy. W przedmiotowej sprawie w dniu 22 lipca 2003 r. doszło do odroczenia rozprawy, zatem w świetle przywołanego przepisu, dalsze po- stępowanie powinno toczyć się według przepisów znowelizowanych. Nie oznacza to jednak, że konsekwencją zaistniałej sytuacji procesowej i nowe- lizacji przepisów o składzie sądu powinno być, jak utrzymuje skarżący, prowadzenie postępowania w składzie jednego sędziego i dwóch ławni- ków. Istota sporu sprowadza się do interpretacji użytego w art. 5 noweli zwrotu „postępowanie toczy się”. Przepis analogiczny w swej treści do art. 5 noweli (pomijając kwestię stylizacji) znalazł się już wcześniej w art. 8 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks postę- powania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 556 ze zm.). Rozstrzygając kwestię wpływu zmiany przepisów postępowania na właściwość sądu, Sąd Najwyż- szy w uchwale 7 sędziów z dnia 30 września 1998 r., I KZP 14/98, OSNKW 1998, z. 9 – 10, poz. 42, stwierdził, że określenie użyte w art. 8 zd. 2 prze- pisów wprowadzających kodeks postępowania karnego, że w sytuacjach opisanych w tym przepisie „postępowanie toczy się według przepisów po- stępowania karnego” nie odnosi się do właściwości sądu, lecz do innych przepisów dotyczących „toczenia się” postępowania, natomiast właściwości sądu dotyczy wyłącznie art. 7 tychże przepisów. Wprawdzie w rozważanej sprawie sytuacja jest nieco odmienna, bowiem nowela z dnia 10 stycznia 2003 r. nie zawiera odpowiednika art. 7 przepisów wprowadzających Ko- deks postępowania karnego, to jednak zawarta w treści przywołanej uchwały wykładnia pojęcia „postępowanie toczy się”, zdaniem składu orze- kającego w niniejszej sprawie, nie straciła swej aktualności. Przypomnieć zatem należy, że określenie „postępowanie toczy się według przepisów” nie jest równoznaczne z wyrażeniem „stosuje się tę ustawę” używanym w art. 9 noweli i wyrażenie „stosuje się przepisy” użyte w art. 6 i 10 przepisów 6 wprowadzających Kodeks postępowania karnego. Ostatnie ze wskazanych pojęć ma zakres szerszy i odnosi się do wszystkich przepisów proceso- wych, a więc zarówno tych, które regulują „kinetykę”, jak i tych które nor- mują „statykę” procesu. W art. 8 przepisów wprowadzających Kodeks po- stępowania karnego, podobnie jak w art. 5 noweli z 10 stycznia 2003 r., mowa jest jedynie o tych przepisach procesowych, według których „postę- powanie toczy się”. Zważywszy, że przepisy te pzostały ściśle powiązane z rozprawą główną, to zasadne jest stwierdzenie, iż chodzi tu jedynie o sto- sowanie przepisów ściśle związanych z tokiem postępowania w ramach rozprawy głównej. Zakładając konsekwencję terminologiczną związaną z postulowaną racjonalnością ustawodawcy przyjąć trzeba, że gdyby usta- wodawcy chodziło o to, by w sytuacjach wymienionych w art. 5 noweli z 10 stycznia 2003 r. stosować wszystkie przepisy, a nie tylko dotyczące „tocze- nia się postępowania”, to użyłby on jednoznacznego określenia, identycz- nego z występującym w art. 9 noweli, a mianowicie, że „stosuje się tę ustawę” (por. uchwała SN z dnia 21 października 2003 r., I KZP 27/03, OSNKW 2003, z. 11 – 12, poz. 90 i S. Zabłocki: Pożegnanie z nieważno- ścią, Pal. 2003, nr 3 – 4, s. 95). Zważywszy zatem, że przepisy regulujące skład sądu wiążą się niewątpliwie ze „statyką” procesu stwierdzić należy, że użyte w art. 5 ustawy z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy – Ko- deks postępowania karnego, ustawy – przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochro- nie informacji niejawnych określenie, że w sytuacjach opisanych w tym przepisie „postępowanie toczy się według przepisów tej ustawy” nie odnosi się do obsady sądu, lecz do innych przepisów dotyczących „toczenia się” postępowania. Należy zgodzić się z sądem odwoławczym, że po odroczeniu rozpra- wy głównej po 1 lipca 2003 r. w sytuacji, gdy rozpoczęto ją przed tym dniem, stosowanie nowych przepisów o składzie sądu uzależnione jest od 7 sposobu dalszego procedowania, przebiegającego na podstawie nowych przepisów dotyczących toku postępowania. Konieczności zmiany składu sądu nie musi jednakże wywołać samo odroczenie rozprawy, bowiem zgodnie z art. 404 § 2 k.p.k. wyjątkowo można prowadzić rozprawę w dal- szym ciągu mimo jej wcześniejszego odroczenia, chyba że skład sądu uległ zmianie. Wyjątek zawarty w art. 404 § 2 k.p.k. koresponduje z zasadą sprawności i płynności postępowania, a nadto stanowi instrument pozwala- jący na uniknięcie prowadzenia postępowania od początku ze względu na konieczność odroczenia rozprawy spowodowanej celowym zachowaniem uczestników postępowania. Odczytywanie treści art. 5 noweli z 10 stycznia 2003 r. zgodnie ze stanowiskiem skarżącego, poza warstwą językową, po- zostawałoby w sprzeczności ze wskazanymi zasadami procesu i prowadzi- łoby do eliminacji możliwości stosowania art. 404 § 2 k.p.k., bowiem odro- czenie rozprawy w warunkach określonych w art. 5 noweli pociągałoby zawsze, w rozważanym układzie, konieczność zmiany składu sądu, co wy- kluczałoby możliwość kontynuowania rozprawy. Kierując się powyższym kasację należało oddalić.