II KK 157/05

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  3  KWIETNIA  2006  R. 
II  KK  157/05 
 
 
Użyte w art. 5 ustawy z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy – 
Kodeks postępowania karnego, ustawy – przepisy wprowadzające Kodeks 
postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochro-
nie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 17, poz. 155) określenie, że w sytua-
cjach opisanych w tym przepisie „postępowanie toczy się według przepi-
sów tej ustawy” nie odnosi się do obsady sądu, lecz do innych przepisów 
dotyczących „toczenia się” postępowania. 
Po odroczeniu rozprawy głównej po 1 lipca 2003 r. w sytuacji, gdy 
rozpoczęto ją przed tym dniem, stosowanie nowych przepisów o składzie 
sądu uzależnione jest od sposobu dalszego procedowania, przebiegające-
go na podstawie nowych przepisów dotyczących toku postępowania. 
 
Przewodniczący :sędzia SN E. Sadzik. 
Sędziowie SN: R. Malarski, W. Płóciennik (sprawozdawca). 
Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Tomasza S., skazanego z art. 310 § 1 k.k. 
i innych, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 3 kwietnia 
2006 r. kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Ape-
lacyjnego w Ł. z dnia 16 grudnia 2004 r., utrzymującego w mocy wyrok Są-
du Okręgowego w Ł. z dnia 12 stycznia 2004 r.,  
 
o d d a l i ł   kasację  (...)  
 

 
2
 
Z   u z a s a d n i e n i a : 
 
 
Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2004 r., Sąd Okręgowy w Ł. uznał To-
masza S. za winnego popełnienia przestępstw: 
1. 
z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k., 
za które na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymie-
rzył mu karę roku pozbawienia wolności, 
2. 
z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k., 
za które na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymie-
rzył mu karę 4 lat pozbawienia wolności, 
3. 
z art. 286 § 1 k.k., art. 270 § 1 k.k., art. 275 § 1 k.k. i art. 11 § 2 k.k., za 
które na podstawie art. 286 § 1 k.k. wymierzył mu karę 10 miesięcy 
pozbawienia wolności, 
4. 
z art. 286 § 1 k.k., art. 275 § 1 k.k. i art. 310 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 11 
§ 2 k.k. i art. 12 k.k., za które na podstawie art. 310 § 1 k.k. w zw. z 
art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 5 lat pozbawienia wolności, 
5. 
z art. 275 § 1 k.k., za które wymierzył mu karę 4 miesięcy pozbawienia 
wolności, 
6. 
z art. 310 § 1, 2 i 3 k.k. i art. 286 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i 
art. 12 k.k., za które na podstawie art. 310 § 3 k.k. w zw. z art. 60 § 1 i 
6 pkt 1 k.k. i art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę roku i 8 miesięcy po-
zbawienia wolności. 
Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. sąd wymierzył oskarżone-
mu łączną karę 5 lat pozbawienia wolności, a na podstawie art. 46 § 2 k.k. 
orzekł od niego na rzecz pokrzywdzonych 6 banków nawiązki w kwotach 
po 700 zł (...)  
Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2004 r., Sąd Apelacyjny w Ł. utrzymał w 
mocy zaskarżone orzeczenie. 

 
3
Wyrok sądu odwoławczego został zaskarżony kasacją przez obrońcę 
skazanego. Skarżący, wskazując, że przedmiotem zaskarżenia jest całość 
wyroku, zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego tj. art. 28 § 3 k.p.k. 
w zw. z art. 5 i 9 ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karne-
go, ustawy – Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, 
ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych, 
polegające na nieuwzględnieniu uchybienia procesowego wskazanego w 
art. 439 §1 pkt 2 k.p.k. dokonanego przez sąd pierwszej instancji (nienale-
żyte obsadzenie sądu po dniu 22 lipca 2003 r.) 
W konsekwencji tego zarzutu skarżący wniósł o uchylenie wyroków 
sądów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania są-
dowi pierwszej instancji. 
W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie 
jako oczywiście bezzasadnej. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem dokonana przez 
skarżącego wykładnia przywołanych wcześniej przepisów ustawy nowelizu-
jącej Kodeks postępowania karnego nie jest trafna. 
Przed odniesieniem się do zasadności podniesionego zarzutu kasa-
cyjnego przypomnieć należy układ procesowy, z którym wiąże się zarzut 
nienależytej obsady sądu. 
Rozprawę główną przed sądem pierwszej instancji rozpoczęto w dniu 
7 maja 2002 r. Ze względu na zagrożenie karą  do 25 lat pozbawienia wol-
ności, związane z postawieniem skazanemu zarzutu popełnienia m.in. 
przestępstwa z art. 310 § 1 k.k., zgodnie z przepisem art. 28 § 3 k.p.k., w 
wersji obowiązującej we wskazanej dacie, sprawę w pierwszej instancji 
powinien rozpoznać sąd okręgowy w składzie dwóch sędziów i trzech ław-
ników. Przepis art. 28 § 3 k.p.k. został znowelizowany ustawą z dnia 10 
stycznia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego, usta-

 
4
wy – Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o 
świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 
17, poz. 155), która weszła w życie z dniem 1 lipca 2003 r. W brzmieniu po 
nowelizacji art. 28 § 3 k.p.k. przewiduje, że w składzie dwóch sędziów i 
trzech ławników rozpoznawane są wyłącznie sprawy o czyny zagrożone 
karą dożywotniego pozbawienia wolności, co oznacza, że sprawa o prze-
stępstwo z art. 310 § 1 k.k. powinna być rozpoznawana w składzie jednego 
sędziego i dwóch ławników (art. 28 § 1 k.p.k.). Czynności procesowe na 
rozprawie prowadzone były w dniach 7 – 8 maja, 14 czerwca, 4 październi-
ka, 15 listopada 2002 r., 15 stycznia, 7 marca, 9 kwietnia i 29 maja 2003 r. 
W ostatniej ze wskazanych dat sąd odroczył rozprawę do dnia 22 lipca 
2003 r. Ze względu na konieczność prowadzenia dalszych czynności kolej-
ne terminy wyznaczono na dzień 8 października, a potem na dzień 14 li-
stopada 2003 r. (oba zostały odwołane z przyczyn od sądu niezależnych). 
Ostatecznie czynności procesowe na kolejnej rozprawie odbyły się dopiero 
w dniu 3 grudnia 2003 r., przy czym mimo wspomnianej wcześniej zmiany 
treści art. 28 § 3 k.p.k., sąd pierwszej instancji nadal rozpoznawał sprawę 
w składzie dwóch sędziów i trzech ławników. 
Jak wskazano wcześniej, obrońca skazanego już w apelacji podnosił, 
że w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji zaistniała bezwzględ-
na przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., sprowadzająca się do 
rozpoznania sprawy przez sąd nienależycie obsadzony. Zarzut ten spotkał 
się z obszerną i wnikliwą analizą ze strony sądu odwoławczego, a jej wyniki 
w postaci stwierdzenia, że sygnalizowane uchybienie w rzeczywistości nie 
miało miejsca, znajdują uzasadnienie w treści obowiązującego prawa. 
Przepis art. 5 opisywanej noweli z dnia 10 stycznia 2003 r. przewidu-
je, że sprawy, w których przed wejściem w życie ustawy rozpoczęto roz-
prawę główną toczą się do końca postępowania w danej instancji według 
przepisów dotychczasowych, jednakże w razie zawieszenia postępowania, 

 
5
odroczenia rozprawy lub ponownego rozpoznania sprawy albo po zapad-
nięciu prawomocnego orzeczenia postępowanie toczy się według przepi-
sów tej ustawy. W przedmiotowej sprawie w dniu 22 lipca 2003 r. doszło do 
odroczenia rozprawy, zatem w świetle przywołanego przepisu, dalsze po-
stępowanie powinno toczyć się według przepisów znowelizowanych. Nie 
oznacza to jednak, że konsekwencją zaistniałej sytuacji procesowej i nowe-
lizacji przepisów o składzie sądu powinno być, jak utrzymuje skarżący, 
prowadzenie postępowania w składzie jednego sędziego i dwóch ławni-
ków. Istota sporu sprowadza się do interpretacji użytego w art. 5 noweli 
zwrotu „postępowanie toczy się”. Przepis analogiczny w swej treści do art. 
5 noweli (pomijając kwestię stylizacji) znalazł się już wcześniej w art. 8 
ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks postę-
powania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 556 ze zm.). Rozstrzygając kwestię 
wpływu zmiany przepisów postępowania na właściwość sądu, Sąd Najwyż-
szy w uchwale 7 sędziów z dnia 30 września 1998 r., I KZP 14/98, OSNKW 
1998, z. 9 – 10, poz. 42, stwierdził, że określenie użyte w art. 8 zd. 2 prze-
pisów wprowadzających kodeks postępowania karnego, że w sytuacjach 
opisanych w tym przepisie „postępowanie toczy się według przepisów po-
stępowania karnego” nie odnosi się do właściwości sądu, lecz do innych 
przepisów dotyczących „toczenia się” postępowania, natomiast właściwości 
sądu dotyczy wyłącznie art. 7 tychże przepisów. Wprawdzie w rozważanej 
sprawie sytuacja jest nieco odmienna, bowiem nowela z dnia 10 stycznia 
2003 r. nie zawiera odpowiednika art. 7 przepisów wprowadzających Ko-
deks postępowania karnego, to jednak zawarta w treści przywołanej 
uchwały wykładnia pojęcia „postępowanie toczy się”, zdaniem składu orze-
kającego w niniejszej sprawie, nie straciła swej aktualności. Przypomnieć 
zatem należy, że określenie „postępowanie toczy się według przepisów” 
nie jest równoznaczne z wyrażeniem „stosuje się tę ustawę” używanym w 
art. 9 noweli i wyrażenie „stosuje się przepisy” użyte w art. 6 i 10 przepisów 

 
6
wprowadzających Kodeks postępowania karnego. Ostatnie ze wskazanych 
pojęć ma zakres szerszy i odnosi się do wszystkich przepisów proceso-
wych, a więc zarówno tych, które regulują „kinetykę”, jak i tych które nor-
mują „statykę” procesu. W art. 8 przepisów wprowadzających Kodeks po-
stępowania karnego, podobnie jak w art. 5 noweli z 10 stycznia 2003 r., 
mowa jest jedynie o tych przepisach procesowych, według których „postę-
powanie toczy się”. Zważywszy, że przepisy te pzostały ściśle powiązane z 
rozprawą główną, to zasadne jest stwierdzenie, iż chodzi tu jedynie o sto-
sowanie przepisów ściśle związanych z tokiem postępowania w ramach 
rozprawy głównej. Zakładając konsekwencję terminologiczną związaną z 
postulowaną racjonalnością ustawodawcy przyjąć trzeba, że gdyby usta-
wodawcy chodziło o to, by w sytuacjach wymienionych w art. 5 noweli z 10 
stycznia 2003 r. stosować wszystkie przepisy, a nie tylko dotyczące „tocze-
nia się postępowania”, to użyłby on jednoznacznego określenia, identycz-
nego z występującym w art. 9 noweli, a mianowicie, że „stosuje się tę 
ustawę” (por. uchwała SN z dnia 21 października 2003 r., I KZP 27/03, 
OSNKW 2003, z. 11 – 12, poz. 90 i S. Zabłocki: Pożegnanie z nieważno-
ścią, Pal. 2003, nr 3 – 4, s. 95). Zważywszy zatem, że przepisy regulujące 
skład sądu wiążą się niewątpliwie ze „statyką” procesu stwierdzić należy, 
że użyte w art. 5 ustawy z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy – Ko-
deks postępowania karnego, ustawy – przepisy wprowadzające Kodeks 
postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochro-
nie informacji niejawnych określenie, że w sytuacjach opisanych w tym 
przepisie „postępowanie toczy się według przepisów tej ustawy” nie odnosi 
się do obsady sądu, lecz do innych przepisów dotyczących „toczenia się” 
postępowania. 
Należy zgodzić się z sądem odwoławczym, że po odroczeniu rozpra-
wy głównej po 1 lipca 2003 r. w sytuacji, gdy rozpoczęto ją przed tym 
dniem, stosowanie nowych przepisów o składzie sądu uzależnione jest od 

 
7
sposobu dalszego procedowania, przebiegającego na podstawie nowych 
przepisów dotyczących toku postępowania. Konieczności zmiany składu 
sądu nie musi jednakże wywołać samo odroczenie rozprawy, bowiem 
zgodnie z art. 404 § 2 k.p.k. wyjątkowo można prowadzić rozprawę w dal-
szym ciągu mimo jej wcześniejszego odroczenia, chyba że skład sądu 
uległ zmianie. Wyjątek zawarty w art. 404 § 2 k.p.k. koresponduje z zasadą 
sprawności i płynności postępowania, a nadto stanowi instrument pozwala-
jący na uniknięcie prowadzenia postępowania od początku ze względu na 
konieczność odroczenia rozprawy spowodowanej celowym zachowaniem 
uczestników postępowania. Odczytywanie treści art. 5 noweli z 10 stycznia 
2003 r. zgodnie ze stanowiskiem skarżącego, poza warstwą językową, po-
zostawałoby w sprzeczności ze wskazanymi zasadami procesu i prowadzi-
łoby do eliminacji możliwości stosowania art. 404 § 2 k.p.k., bowiem odro-
czenie rozprawy w warunkach określonych w art. 5 noweli pociągałoby 
zawsze, w rozważanym układzie, konieczność zmiany składu sądu, co wy-
kluczałoby możliwość kontynuowania rozprawy. 
Kierując się powyższym kasację należało oddalić.