II KK 150/09

Sygn. akt II KK 150/09 
W Y R O K 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
Dnia 13 stycznia 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
 
SSN  Piotr Hofmański (przewodniczący)  
 
 
 
SSN  Jerzy Grubba (sprawozdawca) 
 
 
 
SSN  Józef Szewczyk  
 
 
 
 
 
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Zbigniewa Goszczyńskiego 
 
w sprawie Tomasza L. 
skazanego za czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. 
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie  
w dniu 13 stycznia 2010 r. 
kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego 
od wyroku Sądu Okręgowy w W.  
z dnia 15 grudnia 2008r.  
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 6 czerwca 2008r.  
 
I – uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok 
Sądu Rejonowego w W. i na podstawie 
art. 537§2 k.p.k. uniewinnia Tomasza L. od popełnienia przypisanego 
mu czynu, 
II – zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. Iwony N. Kancelaria 
Adwokacka w W. kwotę 732 zł (słownie: siedemset trzydzieści dwa złote), w 
tym 22% podatku VAT za sporządzenie i wniesienie kasacji oraz udział w 
postępowaniu kasacyjnym przed Sądem Najwyższym,  

 
2 
III – kosztami procesu obciąża Skarb Państwa. 
 
 
 
UZASADNIENIE 
Tomasz L. stanął pod zarzutem tego, że w okresie od 10 lipca 2001 r. do 
8 października 2001 r. w W., działając czynem ciągłym, w celu osiągnięcia 
korzyści majątkowej doprowadził D. Bank  S.A. Oddział w W. do 
niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie    28 536,12 zł w ten sposób, 
że 10 lipca 2001 r. podczas zawierania umowy o prowadzenie rachunku 
oszczędnościowego dla osób fizycznych wprowadził pracownika Banku w błąd 
co do zamiaru korzystania z rachunku zgodnie z umową i regulaminem, a 
następnie w okresie od 5 sierpnia 2001 r. do 4 października 2001 r. dokonał 
wypłat z bankomatu oraz realizował transakcje bezgotówkowe bez wymogu 
autoryzacji przy użyciu karty Visa Classic wiedząc, o tym, że nie ma pokrycia w 
saldzie rachunku i nie mając zamiaru spłaty powstałego zadłużenia; 
tj. czynu z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.  
Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia 6 czerwca 2008 r. uznał skazanego 
winnym tego, że: 
- 
w okresie od dnia 16 sierpnia 2001 r. do dnia 18 września 2001 r. w 
W. działając w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry 
powziętego zamiaru w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, 
doprowadził D. Bank  S.A. Oddział w W. do niekorzystnego 
rozporządzenia mieniem w kwocie 29 200,29 zł w ten sposób, że po 
otrzymaniu po zawarciu umowy o otwarcie i prowadzenie 
bankowego rachunku oszczędnościowego dla osoby fizycznej, karty 
płatniczej Visa Classic dokonywał w w/wym. okresie wypłat z 
bankomatu i realizował transakcje bezgotówkowe niewymagające 
autoryzacji pomimo braku na rachunku wymaganych środków 
pieniężnych na dokonanie powyższych operacji i tym samym 

 
3 
wprowadzając w błąd pracowników D. Bank co do zamiaru 
wywiązania się z warunków podpisanej umowy o prowadzenie 
rachunku oraz regulaminu spłaty powstałego zadłużenia, działając w 
ten sposób na szkodę w/wym. banku; 
tj. czynu z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.  
Za tak opisany i zakwalifikowany czyn Sąd wymierzył skazanemu karę 
roku pozbawienia wolności.  
Orzeczenie zaskarżone zostało apelacją obrońcy skazanego, w której 
podniesiono zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę 
orzeczenia i mający wpływ na jego treść – poprzez uznanie, że oskarżony miał 
zamiar popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. i je popełnił, pomimo 
konsekwentnego 
dążenia 
oskarżonego 
do 
dokonania 
rozliczeń 
z 
pokrzywdzonym Bankiem, co wskazuje na brak po jego stronie zamiaru 
doprowadzenia Banku do niekorzystnego rozporządzenia jego mieniem. 
Podnosząc powyższe obrona wniosła o uniewinnienie skazanego od 
zarzutu postawionego mu w akcie oskarżenia. 
Osobistą apelację sporządził również skazany. Podniósł w niej zarzut 
naruszenia art. 5 § 2 k.p.k. poprzez nie uznanie, że w sprawie istnieją 
wątpliwości, które należy rozstrzygnąć na korzyść oskarżonego. 
Wskazując na powyższe skazany wniósł o uchylenie zaskarżonego 
wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 
Dodatkowo, w osobnym piśmie, skazany podniósł zarzut z art. 439 § 1 pkt 
2 k.p.k. polegający na tym, że nie wszyscy członkowie składu orzekającego byli 
obecni na całej rozprawie. 
Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 15 grudnia 2008 r. utrzymał w 
mocy zaskarżony wyrok uznając obie kasacje za oczywiście bezzasadne.  
Wyrok ten zaskarżony został kasacją obrońcy skazanego. Obrona 
podniosła w niej zarzuty: 

 
4 
I – naruszenia art. 286 § 1 k.k. przez jego niewłaściwe zastosowanie 
poprzez przyjęcie, że przypisany skazanemu czyn realizuje znamiona 
przestępstwa oszustwa; 
II – naruszenie art. 433 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 410, art. 7, art. 2 § 2, art. 
5 § 2, art. 366 § 1, art. 424 § 1 k.p.k. polegające na utrzymaniu w mocy 
zaskarżonego wyroku mimo obowiązku ponownego rozpoznania sprawy 
wskutek wniesionych środków odwoławczych; 
III – art. 433 § 1 i 2, 457 § 3 i 5 § 1 k.p.k. polegające na ograniczeniu się 
przez Sąd Odwoławczy jedynie do ogólnikowego uzasadnienia wyroku i nie 
poddaniu wszechstronnej analizie zarzutów sformułowanych w apelacjach. 
Wskazując na powyższe, obrona wniosła o uchylenie zaskarżonego 
wyroku i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego i uniewinnienie 
skazanego ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do 
ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Kasacja wniesiona przez obrońcę skazanego jest zasadna w zakresie, w 
jakim podnosi ona zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 286 § 1 k.k. 
poprzez przyjęcie, że przypisany skazanemu czyn wyczerpuje znamion 
przestępstwa opisanego w tym przepisie. 
Zasadniczą kwestią, na którą w kontekście podniesionych zarzutów 
należy zwrócić uwagę, jest zagadnienie, czy przypisany skazanemu czyn, w 
takim kształcie, jaki wynika on ze zmienionego opisu dokonanego przez Sąd 
Rejonowy, wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. Przestępstwo 
oszustwa popełnione zostaje w chwili dokonania niekorzystnego rozporządzenia 
mieniem przez pokrzywdzonego, przy czym rozporządzenie to, musi być 
podjęte w następstwie wprowadzenia w błąd przez sprawcę i musi mieć na celu 
osiągnięcie przez niego korzyści majątkowej. Jak wynika z powyższego, 
wprowadzenie w błąd poprzedzać musi rozporządzenie mieniem dokonane 
przez pokrzywdzonego. Ostatecznie zaś, droga pochodu przestępstwa oszustwa, 

 
5 
kończy się z chwilą dokonania przez pokrzywdzonego rozporządzenia mieniem 
(wyrok Sądu Najwyższego z 30 sierpnia 2000 r., V KKN 267/00, OSP 2001, z. 
3, poz. 51). Jak wielokrotnie podkreślał to też w swym orzecznictwie Sąd 
Najwyższy ( przykładowo wyroki z dnia 16 maja 2008 r., II KK 354/07, R – 
OSNKW 2008, poz.1102 i z dnia 5 stycznia 2006 r., III KK 198/05, R – 
OSNKW 2006, poz.46) do skutku przestępstwa oszustwa nie należy faktyczne 
osiągnięcie przez sprawcę korzyści majątkowej w wyniku niekorzystnego 
rozporządzenia mieniem (tak też m. in. Komentarz do art. 286 Kodeksu karnego 
[w:] A. Zoll (red.), A. Barczak – Oplustil, G. Bogdan, Z. Ćwiąkalski, M. 
Dąbrowska – Kardas, P. Kardas, J. Majewski, J. Raglewski, M. Rodzynkiewicz, 
M. Szewczyk, W. Wróbel, Kraków 2006, wyd. II).  
Na gruncie rozpoznawanej sprawy, przestępstwo oszustwa popełnione 
zostało zatem w chwili, gdy pokrzywdzony Bank dokonał rozporządzenia 
swoim mieniem, a więc postawił środki pieniężne do dyspozycji oskarżonego, 
nie zaś w czasie, gdy ten fizycznie po nie „sięgnął” dokonując wypłat za 
pomocą bankomatów, czy przeprowadzając transakcje bezgotówkowe. Co nie 
mniej istotne, wprowadzenie w błąd pokrzywdzonego polegało na złożeniu 
nieprawdziwego oświadczenia co do możliwości finansowych oskarżonego – 
podanie nieprawdziwych danych o zatrudnieniu, wysokości osiąganych 
dochodów i deklarowanej wpłaty na konto, nie zaś, na „wprowadzeniu w błąd 
pracowników D. Bank co do zamiaru wywiązania się z warunków podpisanej 
umowy o prowadzenie rachunku oraz regulaminu spłaty powstałego 
zadłużenia”. 
W 
takim 
bowiem, 
jak 
zacytowane, 
ujęciu, 
oskarżony 
wprowadzałby w błąd pokrzywdzonego już po rozporządzeniu przez niego 
mieniem. W istocie byłyby to zatem tylko fałszywe deklaracje co do chęci, czy 
możliwości, pokrycia powstałego zadłużenia. Zauważyć należy też, że na tym 
etapie zdarzeń, oskarżony nie składał pracownikom pokrzywdzonego banku 
jakichkolwiek oświadczeń.  

 
6 
Reasumując powyższe stwierdzić należy, że opis czynu zabronionego 
popełnionego przez oskarżonego, co do zasady został w sposób prawidłowy 
przedstawiony w akcie oskarżenia. Opis ten jednak w sposób bardzo istotny 
został zmieniony przez Sąd Rejonowy. Przyczyna tej zmiany nie została wprost 
wyjaśniona w uzasadnień wyroku tego Sądu. Oskarżyciel nie zareagował na 
zmianę opisu przypisanego czynu i nie zaskarżył wyroku w tej części. Sąd 
Odwoławczy zaś, będąc co prawda związany kierunkiem i granicami 
zaskarżenia, zagadnienia tego i jego konsekwencji dla możliwości przypisania 
oskarżonemu popełnienia przestępstwa, nie dostrzegł. Zmiany wprowadzone 
przez Sąd pierwszej instancji do opisu przypisanego czynu sprowadzają się do 
dwóch najistotniejszych kwestii: 
– 
odmienne niż to miało miejsce w akcie oskarżenia ustalenie czasu, 
kiedy popełniono przypisany czyn, 
– 
odmienne wskazanie na czym polegało wprowadzenie w błąd 
pokrzywdzonego.  
Pierwsza ze wskazanych zmian sprowadziła okres, w którym popełniony 
został przypisany czyn, wyłącznie do czasu korzystania przez oskarżonego z 
karty kredytowej, wyeliminowała zaś czas zawarcia umowy o prowadzenie 
rachunku bankowego i złożenia wniosków o wydanie kart płatniczej i 
kredytowej. Druga z nich, spowodowała ograniczenie opisu „przestępnego” 
działania sprawcy wyłącznie do dokonywania wypłat z bankomatu i 
realizowania transakcji bezgotówkowych niewymagających autoryzacji.  
W zaistniałych realiach sprawy przyjąć należy, że popełniony czyn 
zabroniony polegał na tym, że: sprawca w dniu 10 lipca 2001 r., w celu 
osiągnięcia korzyści majątkowej, podczas zawierania umowy o prowadzenie 
rachunku oszczędnościowego dla osób fizycznych, wprowadził pracownika 
Banku w błąd, podając mu nieprawdziwie informacje o swoich aktualnych 
możliwościach finansowych oraz warunkach zatrudnienia, co z kolei 
doprowadziło ten Bank do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci 

 
7 
postawienia środków finansowych do dyspozycji sprawcy. Taki opis zawierałby 
wszystkie znamiona, których zrealizowanie jest niezbędne dla przypisania 
sprawcy popełnienia czynu zabronionego z art. 286 § 1 k.k. Jednocześnie 
stwierdzić trzeba, że wszystkie te znamiona zrealizowane zostały przed dniem 
16 sierpnia 2001 r. (a więc początkową datą z opisu przypisanego czynu 
przyjętą przez Sąd Rejonowy), gdyż zaistniały 10 lipca 2001 r. i bezpośrednio 
później. Od dnia 16 sierpnia 2001 r. miała natomiast miejsce jedynie 
„konsumpcja owoców” popełnionego już przestępstwa.  
Doszło zatem do sytuacji, na którą słusznie wskazano w kasacji – czyn 
przypisany oskarżonemu w prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego „nie 
realizuje znamion przestępstwa oszustwa”. Tym samym zarzut ten, spośród 
podniesiony przez skarżącego, był zasadny. To zaś spowodować musiało 
uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Odwoławczego oraz utrzymanego nim w 
mocy wyroku Sądu Rejonowego. Mając zaś na względzie kierunek wniesionych 
w sprawie środków odwoławczych oraz respektując zakaz reformationis in 
peius (art. 434 § 1 k.p.k.) stwierdzić jednocześnie należy, że nawet przy 
ponowieniu procesu w niniejszej sprawie, nie ma możliwości dokonania takiej 
zmiany opisu przypisanego czynu, aby możliwe było przypisanie oskarżonemu 
popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. W tej sytuacji, przy zastosowaniu 
art. 537 § 2 k.p.k., Sąd Najwyższy uniewinnił oskarżonego Tomasza L. od 
popełnienia przypisanego mu czynu. 
Sąd Najwyższy nie podzielił natomiast zasadności pozostałych zarzutów 
podniesionych w kasacji obrońcy oskarżonego. Zagadnienia z tym związane, 
wobec treści zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia (i zasadności innego z 
podniesionych zarzutów), w istocie stały się bezprzedmiotowe, w tej sytuacji nie 
ma też potrzeby dokonywania ich dalej idącego omówienia. Stwierdzić zatem 
jedynie należy, że oba pozostałe zarzuty zbudowane zostały przede wszystkim 
na podniesieniu obrazy art. 433 k.p.k. Zarzuty te nie mogły zostać uznane za 
zasadne, biorąc pod uwagę treść zarzutów podniesionych w obu apelacjach. 

 
8 
Koncentrowały się one bowiem na wykazaniu, że oskarżony nie miał zamiaru 
doprowadzić Banku do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, gdyż dążył (w 
ocenie obrony) do pokrycia powstałego zadłużenia. Zauważyć należy, że 
okoliczności te, jak omówiono to już wyżej, z jednej strony, nie mają 
istotniejszego znaczenia dla samego bytu przestępstwa z art. 286 § 1 k.p.k., z 
drugiej zaś, iż zagadnienie to zostało zauważone i omówione w uzasadnieniu 
wyroku Sądu Odwoławczego. Podobnie jak brak podstaw do przyjęcia, że 
podczas prowadzonego procesu dopuszczono się uchybienia o charakterze 
bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Sąd Najwyższy 
też wielokrotnie zwracał uwagę na nieskuteczność podnoszenia w postępowaniu 
kasacyjnym naruszenia art. 2 § 2, 5 § 1 i 2, 410, 424 § 1 k.p.k. oraz art. 7 k.p.k. 
w sytuacji, gdy Sąd Odwoławczy nie dokonywał samodzielnych ustaleń 
faktycznych. Nie ma zatem potrzeby powtarzania tych argumentów w tym 
miejscu. Na koniec zauważyć jeszcze należy, że całkowicie chybione są 
argumenty skarżącego co do niemożności przypisania sprawstwa oskarżonemu 
wobec zaniedbań, których dopuścili się przy zawieraniu umowy o prowadzenie 
rachunku bankowego przedstawiciele pokrzywdzonego Banku. Uchybienia te, 
co prawda są bezsporne, ale w realiach niniejszej sprawy mogą być jedynie 
postrzegane jako stwarzające warunki, które ułatwiły sprawcy popełnienie 
przestępstwa. Wszak decydujący dla popełnienia przestępstwa jest zamiar, z 
którym działa sprawca, a następnie czynności, które dla jego realizacji 
podejmuje. W tym wypadku zaś, można mówić jedynie o tym, że Bank 
zaniedbał elementarnych czynności kontrolnych, które pozwoliłyby na 
zweryfikowanie oświadczeń sprawcy. Czynności te zatem, gdyby były 
przeprowadzone prawidłowo, pozwoliłyby Bankowi uniknąć strat, lecz nie 
miałyby wpływu na ocenę zamiaru działań podjętych przez sprawcę. Na 
marginesie zauważyć można jedynie, że praktyka orzekania w sprawach o czyny 
z art. 286 k.k. wskazuje na to, że w znacznej części przypadków, skutków tego 
przestępstwa można by uniknąć lub je istotnie zminimalizować, gdyby nie 

 
9 
łatwowierność i nieprofesjonalna postawa pokrzywdzonych. Zwłaszcza ta 
ostatnia, została w niniejszej sprawie zaprezentowana przez pokrzywdzonych. 
Nie jest to jednak w stanie wyłączyć odpowiedzialności sprawcy. 
Kierując się przedstawionymi względami Sąd Najwyższy orzekł jak na 
wstępie. 
O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k.