II KK 314/21

Sąd Najwyższy2021-08-04
SNKarneprzestępstwa przeciwko rodzinie i obowiązkom rodzicielskimWysokanajwyższy
niealimentacjaart. 209 k.k.kasacjazasada ne bis in idempostępowanie nakazoweSąd Najwyższyuchylenie wyrokuumorzenie postępowania

Sąd Najwyższy uchylił wyrok skazujący za niealimentację z powodu naruszenia zasady ne bis in idem, umarzając postępowanie.

Sąd Najwyższy rozpoznał kasację Prokuratora Generalnego od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego, który skazał R. W. za niealimentację. Kasacja zarzucała rażące naruszenie przepisów procesowych, w tym wydanie wyroku mimo wcześniejszego prawomocnego skazania za ten sam czyn. Sąd Najwyższy uznał kasację za zasadną, stwierdzając naruszenie zasady ne bis in idem (art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.) oraz uchybienia w postępowaniu nakazowym. W konsekwencji uchylono zaskarżony wyrok i umorzono postępowanie.

Sąd Najwyższy w Izbie Karnej rozpoznał kasację Prokuratora Generalnego wniesioną na korzyść oskarżonego R. W., który został skazany wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Z. z dnia 9 października 2019 r. (sygn. akt II K (...)) za czyn z art. 209 § 1a k.k. (niealimentacja). Oskarżony został uznany za winnego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego na rzecz syna D. W. w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 18 kwietnia 2018 r., przy czym łączna wartość zaległości przekroczyła trzykrotność świadczenia okresowego. Sąd Rejonowy wymierzył karę 6 miesięcy ograniczenia wolności. Wyrok uprawomocnił się. Kasacja zarzuciła rażące naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, w szczególności art. 500 § 1 i 3 k.p.k. oraz art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., wskazując, że oskarżony został skazany za czyn, który częściowo pokrywał się z okresem przestępstwa, za które był już prawomocnie skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. z dnia 16 listopada 2018 r. (sygn. akt II K (...)). Skarżący podniósł, że stanowi to bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. Sąd Najwyższy uznał kasację za oczywiście zasadną. Stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z rażącą obrazą art. 500 § 1 i 3 k.p.k., ponieważ sąd nie dostrzegł, że oskarżony był już prawomocnie skazany za przestępstwo niealimentacji popełnione na szkodę tego samego pokrzywdzonego w okresie obejmującym część okresu objętego zaskarżonym wyrokiem. Doszło tym samym do naruszenia zasady ne bis in idem (art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.). Sąd Najwyższy podkreślił również uchybienia w postępowaniu nakazowym, wskazując, że zebrane dowody powinny budzić wątpliwości co do winy oskarżonego. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. oraz art. 537 § 2 k.p.k. umorzył postępowanie. Kosztami procesu obciążono Skarb Państwa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, wydanie wyroku nakazowego jest niedopuszczalne, gdy zebrane dowody wskazują na wątpliwości co do winy oskarżonego. Ponadto, skazanie za czyn, który został już prawomocnie osądzony, narusza zasadę ne bis in idem i stanowi bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy stwierdził, że sąd pierwszej instancji rażąco naruszył przepisy dotyczące postępowania nakazowego (art. 500 § 1 i 3 k.p.k.), nie dostrzegając wątpliwości co do winy oskarżonego. Co więcej, doszło do naruszenia zasady ne bis in idem (art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.), ponieważ oskarżony został skazany za czyn, który częściowo pokrywał się z okresem przestępstwa, za które był już prawomocnie skazany.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie wyroku i umorzenie postępowania

Strona wygrywająca

oskarżony R. W. (w sensie procesowym)

Strony

NazwaTypRola
R. W.osoba_fizycznaoskarżony
D. W.osoba_fizycznapokrzywdzony

Przepisy (7)

Główne

k.p.k. art. 500 § § 1 i 3

Kodeks postępowania karnego

Postępowanie nakazowe jest niedopuszczalne, gdy zebrane dowody wskazują na wątpliwości co do winy oskarżonego.

k.p.k. art. 17 § § 1 pkt 7

Kodeks postępowania karnego

Umorzenie postępowania następuje, gdy osoba oskarżona o popełnienie przestępstwa została już za ten czyn prawomocnie osądzona.

k.p.k. art. 439 § § 1 pkt 8

Kodeks postępowania karnego

Bezwzględna przyczyna uchylenia orzeczenia; skazanie osoby, co do której orzeczono już prawomocnie karę za ten sam czyn.

Pomocnicze

k.k. art. 209 § § 1a

Kodeks karny

Przepis dotyczący przestępstwa niealimentacji.

k.p.k. art. 537 § § 2

Kodeks postępowania karnego

Sąd Najwyższy, uchylając wyrok, może umorzyć postępowanie, jeżeli stwierdzi okoliczności uzasadniające umorzenie.

k.p.k. art. 535 § § 5

Kodeks postępowania karnego

Umożliwia rozpoznanie kasacji na posiedzeniu, gdy jest ona oczywiście zasadna.

k.p.k. art. 632 § pkt 2

Kodeks postępowania karnego

Podstawa do obciążenia Skarbu Państwa kosztami procesu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie zasady ne bis in idem z uwagi na wcześniejsze prawomocne skazanie za ten sam czyn. Rażące naruszenie przepisów postępowania nakazowego, w tym wydanie wyroku mimo wątpliwości co do winy.

Godne uwagi sformułowania

zasada ne bis in idem bezwzględna przyczyna uchylenia orzeczenia rażąca obrazą przepisów prawa karnego procesowego oskarżony został już prawomocnie skazany postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało już wcześniej zakończone

Skład orzekający

Andrzej Siuchniński

przewodniczący

Jacek Błaszczyk

członek

Jerzy Grubba

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Naruszenie zasady ne bis in idem w kontekście przestępstwa niealimentacji i dopuszczalności postępowania nakazowego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji naruszenia zasady ne bis in idem w postępowaniu nakazowym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak istotne jest przestrzeganie fundamentalnych zasad procesowych, takich jak ne bis in idem, nawet w sprawach dotyczących przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego lub o mniejszej wadze społecznej. Ilustruje również błędy, jakie mogą pojawić się w postępowaniu nakazowym.

Czy można być skazanym dwa razy za to samo? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
Sygn. akt II KK 314/21
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 sierpnia 2021 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący)
‎
SSN Jacek Błaszczyk
‎
SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca)
Protokolant Anna Janczak
w sprawie
R. W.
oskarżonego z art. 209§1 a k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 4 sierpnia 2021r.
na posiedzeniu w trybie art. 535§5 k.p.k.
kasacji wniesionej – na korzyść – przez Prokuratora Generalnego
od wyrok nakazowego Sądu Rejonowego w Z. z dnia 9 października 2019r., sygn. akt II K (…)
1. uchyla zaskarżony wyrok i przy zastosowaniu art. 537§2
k.p.k. na podstawie art. 17§1 pkt 7 k.p.k. umarza
postępowanie w sprawie
,
2. kosztami procesu obciąża Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy
w Z. wyrokiem z dnia 9 października 2019 r., sygn. akt II K (…), uznał oskarżonego
R. W.
za winnego tego, że:
- w okresie od 1 stycznia 2017r. do 18 kwietnia 2018r., z wyłączeniem okresów marca i sierpnia 2017r., w O. uchylał się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego w kwocie po 525 złotych miesięcznie na rzecz syna D. W., określonego co do wysokości prawomocną ugodą z dnia 9 czerwca 2015r. zawartą przed Sądem Rejonowym w Z. III Wydział Rodzinny i Nieletnich, w sprawie o sygn. akt III RC (…), przy czym łączna wartość powstałych wskutek tego zaległości alimentacyjnych przekroczyła równowartość co najmniej trzykrotnego świadczenia okresowego, jak też opóźnienie zaległego świadczenia przekroczyło okres trzech miesięcy, przez co naraził swojego syna D. W. na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych,
tj. czynu z art. 209§1a k.k.
Za tak opisany i zakwalifikowany czyn wymierzono oskarżonemu karę 6 miesięcy ograniczenia wolności polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne, w wymiarze 25 godzin w stosunku miesięcznym.
Wyrok uprawomocnił się nie będąc zaskarżony przez żadną ze stron.
Obecnie kasację od powyższego orzeczenia, na korzyść oskarżonego, złożył Prokurator Generalny.
Skarżący sformułował zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenia przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 500§1 i 3 k.p.k. i art. 17§1 pkt 7 k.p.k., polegającego na wydaniu wobec R. W. wyroku w postępowaniu nakazowym, mimo że okoliczności popełnienia opisanego w akcie oskarżenia czynu z art. 209§1a k.k. i wina oskarżonego, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, budziły wątpliwości, co skutkowało skazaniem R. W. wyrokiem z dnia 9 października 2019r., sygn. akt II K (..), za czyn z art. 209§1a k.k., popełniony w okresie od 1 stycznia 2017r. do 18 kwietnia 2018r. z wyłączeniem okresów marca i sierpnia 2017r., pomimo to, że postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby, zawierającego się w granicach czasowych przestępstwa z art. 209§1a k.k. popełnionego w okresie od czerwca 2016r. do 18 kwietnia 2018r., za które oskarżony został prawomocnie skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w Z.  z dnia 16 listopada 2018r., sygn. akt II K (…), zostało już wcześniej zakończone, co stanowi bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia określoną w art. 439§1 pkt 8 k.p.k.
Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania na podstawie art. 17§1 pkt 7 k.p.k.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna w stopniu wymaganym przez art. 535§5 k.p.k., co umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu.
Bezsprzecznie zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało z rażącą obrazą art. 500§1 i 3 k.p.k., gdyż Sąd rozpoznający sprawę nie dostrzegł, pomimo tego, że dysponował stosownym odpisem wyroku – k. 40 akt sprawy II K (…), iż oskarżony został już prawomocnie skazany (wyrok nakazowy Sądu Rejonowego w Z.  z dnia 16 listopada 2018r. w sprawie II K (…) uprawomocnił się w dniu 12 grudnia 2018r.) za przestępstwo z art. 209§1a k.k. popełnione na szkodę tego samego pokrzywdzonego – D. W. – w okresie od czerwca 2016r. do 18 kwietnia 2018r.
Skoro zatem zaskarżonym wyrokiem nakazowym uznano oskarżonego za winnego niealimentacji, częściowo w tym samym okresie – od 1 stycznia 2017r. do 18 kwietnia 2018r. – co objęty wskazany powyżej wyrokiem w sprawie II K (…), to doszło do naruszenia zasady
ne bis in idem
, a oskarżony został skazany pomimo, że postępowanie co do po części tego samego czynu, tej samej osoby, zostało już prawomocnie zakończone – art. 439§1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17§1 pkt 7 k.p.k.
Niewątpliwie też w przedmiotowej sprawie doszło do rażącego uchybienia wskazywanym przez skarżącego przepisom normującym przebieg postępowania nakazowego, wszak, tak jak wynika to z dyspozycji art. 500§3 k.p.k., uważna lektura akt sprawy musiałaby doprowadzić Sąd do wniosku, że zebrane dowody wskazują na to, że wina oskarżonego za tak opisany czyn budzi najdalej idące wątpliwości.
Ze wskazanych
przyczyn konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku
.
Ponieważ zaś na podstawie zebranych w sprawie dowodów w sposób niewątpliwy należało stwierdzić, że zaistniała sytuacja wskazana w art. art. 17§1 pkt 7 k.p.k., Sąd Najwyższy, przy zastosowaniu art. 537§2 k.p.k., orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie.
O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI