II KK 119/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła postępowania karnego przeciwko G. K., oskarżonemu o czyny z art. 200 § 1 i 3 k.k. polegające na prezentowaniu treści pornograficznych małoletnim dzieciom. Postępowanie było wielokrotnie umarzane przez prokuratora, a następnie przez sądy niższych instancji. Ostatecznie Sąd Rejonowy w Garwolinie umorzył postępowanie na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. (brak skargi uprawnionego oskarżyciela), uznając, że oskarżycielka posiłkowa subsydiarna odstąpiła od oskarżenia z powodu nieobecności na rozprawie. Sąd Okręgowy w Siedlcach utrzymał to postanowienie w mocy. Prokurator Generalny wniósł kasację, podnosząc dwa zarzuty. Pierwszy dotyczył naruszenia przepisów proceduralnych związanych z kontrolą odwoławczą i umorzeniem postępowania. Drugi, kluczowy zarzut, dotyczył wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., czyli braku skargi uprawnionego oskarżyciela. Sąd Najwyższy, analizując drugi zarzut, stwierdził, że subsydiarny akt oskarżenia wniesiony przez matkę małoletnich pokrzywdzonych (A. K.) był prawnie nieskuteczny. Zgodnie z art. 98 § 2 pkt 2 k.r.o. w zw. z art. 51 § 2 k.p.k., rodzic nie może reprezentować dziecka w postępowaniu karnym, gdy oskarżonym jest drugi z rodziców. W tej sytuacji A. K. nie była uprawniona do wniesienia aktu oskarżenia przeciwko ojcu dzieci. Brak skutecznej skargi uprawnionego oskarżyciela stanowił ujemną przesłankę procesową z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. Sąd Najwyższy uznał, że oba sądy niższych instancji nie dostrzegły tego uchybienia, które stanowiło bezwzględną przyczynę odwoławczą. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu Rejonowego, a następnie umorzył postępowanie karne na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. Podkreślono, że umorzenie przez Sąd Najwyższy nastąpiło z innej podstawy faktycznej niż umorzenie przez Sąd I instancji. Wskazano również, że umorzenie nie zamyka drogi do ewentualnego ścigania, jeśli zostaną spełnione przesłanki z art. 327 § 1 k.p.k.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących reprezentacji małoletnich pokrzywdzonych w postępowaniu karnym, gdy oskarżonym jest drugi z rodziców, oraz kwestia bezwzględnych przyczyn odwoławczych związanych z brakiem skargi uprawnionego oskarżyciela.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji konfliktu interesów między rodzicami w kontekście postępowania karnego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy matka małoletnich pokrzywdzonych może wnieść subsydiarny akt oskarżenia przeciwko ich ojcu, który jest oskarżony o popełnienie przestępstw na ich szkodę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, matka małoletnich pokrzywdzonych nie mogła wnieść subsydiarnego aktu oskarżenia przeciwko ich ojcu, ponieważ zgodnie z przepisami prawa rodzinnego i procesowego nie mogła reprezentować dzieci w postępowaniu, w którym oskarżonym jest drugi z rodziców.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na art. 98 § 2 pkt 2 k.r.o. w zw. z art. 51 § 2 k.p.k., zgodnie z którym rodzic nie może reprezentować dziecka przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem. W sytuacji, gdy drugi rodzic jest oskarżony, występuje konflikt interesów uniemożliwiający reprezentację przez drugiego rodzica.
Czy brak skargi uprawnionego oskarżyciela (art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.) stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą (art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak skargi uprawnionego oskarżyciela stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, która skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia i umorzenia postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że skoro subsydiarny akt oskarżenia został wniesiony przez osobę nieuprawnioną, to czynność ta była bezskuteczna, co jest równoznaczne z brakiem skargi uprawnionego oskarżyciela. Uchybienie to jest wadą postępowania, która skutkuje wystąpieniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej, niezależnie od tego, czy została podniesiona w środku odwoławczym.
Czy wstąpienie prokuratora do sprawy wszczętej subsydiarnym aktem oskarżenia konwaliduje wadę w postaci wniesienia aktu oskarżenia przez osobę nieuprawnioną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wstąpienie prokuratora do postępowania na podstawie art. 55 § 4 k.p.k. nie konwaliduje wcześniejszego uchybienia w postaci wniesienia aktu oskarżenia przez osobę nieuprawnioną.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że aby prokurator mógł skutecznie wstąpić do postępowania, musi ono być wszczęte skargą uprawnionego oskarżyciela. Skoro skarga była wadliwa, nie było postępowania, do którego prokurator mógłby się włączyć.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. K. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| A. K. | osoba_fizyczna | oskarżycielka posiłkowa subsydiarna |
| Z., H. i J. K. | osoba_fizyczna | pokrzywdzeni małoletni |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący (kasacja) |
| Prokuratura Krajowa | organ_państwowy | strona postępowania |
Przepisy (18)
Główne
k.p.k. art. 17 § 1
Kodeks postępowania karnego
Umorzenie postępowania z powodu braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu (pkt 1) oraz braku skargi uprawnionego oskarżyciela (pkt 9).
k.p.k. art. 439 § 1
Kodeks postępowania karnego
Bezwzględne przyczyny odwoławcze, w tym brak skargi uprawnionego oskarżyciela (pkt 9).
k.p.k. art. 51 § 2
Kodeks postępowania karnego
Wykonanie praw pokrzywdzonego małoletniego przez przedstawiciela ustawowego.
k.r.o. art. 98 § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Zakaz reprezentowania dziecka przez rodzica przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem.
Pomocnicze
k.k. art. 200 § 1
Kodeks karny
k.k. art. 200 § 3
Kodeks karny
k.k. art. 201
Kodeks karny
k.k. art. 12
Kodeks karny
k.p.k. art. 57 § 2
Kodeks postępowania karnego
Umorzenie postępowania w przypadku odstąpienia oskarżyciela posiłkowego od oskarżenia.
k.p.k. art. 57 § 1a
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 55 § 4
Kodeks postępowania karnego
Możliwość wstąpienia prokuratora do sprawy wszczętej subsydiarnym aktem oskarżenia.
k.p.k. art. 433 § 1
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek przeprowadzenia przez sąd odwoławczy należytej kontroli odwoławczej.
k.p.k. art. 440
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 92
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 458
Kodeks postępowania karnego
k.r.o. art. 99 § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek sądu opiekuńczego ustanowienia reprezentanta dla dziecka w przypadku konfliktu interesów rodziców.
k.c. art. 95
Kodeks cywilny
Skutki prawne czynności prawnych dokonanych przez przedstawiciela w granicach umocowania.
k.p.k. art. 327 § 1
Kodeks postępowania karnego
Możliwość wszczęcia postępowania w określonych przypadkach po umorzeniu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Subsydiarny akt oskarżenia wniesiony przez matkę małoletnich pokrzywdzonych był bezskuteczny, ponieważ nie mogła ona reprezentować dzieci w postępowaniu przeciwko ich ojcu. • Brak skargi uprawnionego oskarżyciela stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.
Godne uwagi sformułowania
rodzic małoletniego nie może, działając w charakterze przedstawiciela ustawowego, wykonywać praw tego małoletniego jako pokrzywdzonego w postępowaniu karnym, jeżeli oskarżonym jest drugi z rodziców • skarga ta dotknięta jest zatem wadą, gdyż skutki prawne dla reprezentowanego dziecka pociąga czynność prawna dokonana przez przedstawiciela małoletniej w granicach umocowania, podczas gdy w niniejszej sprawie przepis art. 98 § 2 pkt 2 k.r.o. wyłączył uprawnienie matki małoletnich pokrzywdzonych do działania w charakterze ich reprezentanta • całość postępowania dotknięta jest wadą opisaną jako bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. • wstąpienie do postępowania przez prokuratora na podstawie art. 55 § 4 k.p.k. nie konwaliduje wcześniejszego uchybienia w postaci wniesienia aktu oskarżenia przez osobę nieuprawnioną
Skład orzekający
Dariusz Świecki
przewodniczący
Waldemar Płóciennik
członek
Barbara Skoczkowska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących reprezentacji małoletnich pokrzywdzonych w postępowaniu karnym, gdy oskarżonym jest drugi z rodziców, oraz kwestia bezwzględnych przyczyn odwoławczych związanych z brakiem skargi uprawnionego oskarżyciela."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji konfliktu interesów między rodzicami w kontekście postępowania karnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa porusza ważną kwestię prawną dotyczącą reprezentacji małoletnich w procesie karnym, szczególnie w kontekście konfliktu interesów między rodzicami, co ma istotne znaczenie praktyczne dla prawników i może być interesujące dla szerszej publiczności ze względu na ochronę praw dzieci.
“Czy matka może oskarżyć ojca swoich dzieci? Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczową kwestię reprezentacji w procesie karnym.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.