II KK 102/25

Sąd Najwyższy2025-05-20
SNKarneprzestępstwa przeciwko życiu i zdrowiuWysokanajwyższy
wyrok nakazowykasacjaSąd Najwyższynaruszenie prawa procesowegonaruszenie prawa materialnegopoczytalnośćobrona obligatoryjnaśrodki karnekara łączna

Sąd Najwyższy uchylił wyrok nakazowy Sądu Rejonowego z powodu rażących naruszeń prawa procesowego i materialnego, w tym braku obrońcy dla oskarżonego z wątpliwościami co do poczytalności oraz zaniechania orzeczenia obligatoryjnych środków karnych.

Sąd Najwyższy uwzględnił kasację Prokuratora Generalnego i uchylił wyrok nakazowy Sądu Rejonowego, uznając, że został on wydany z rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego. Główne zarzuty dotyczyły wydania wyroku nakazowego mimo istnienia uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności oskarżonego i braku obrońcy z urzędu, a także zaniechania orzeczenia obligatoryjnego zakazu zbliżania się do pokrzywdzonych oraz nieprawidłowego określenia kary łącznej ograniczenia wolności.

Sąd Najwyższy rozpoznał kasację Prokuratora Generalnego wniesioną na niekorzyść skazanego F. K. od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z dnia 10 stycznia 2025 r., sygn. akt II K 50/25. Sąd Najwyższy uznał kasację za oczywiście zasadną i uchylił zaskarżony wyrok nakazowy, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Ustalono, że wyrok nakazowy został wydany z rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego, które miało istotny wpływ na jego treść. Po pierwsze, Sąd Rejonowy wydał wyrok nakazowy mimo istnienia uzasadnionych wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego oskarżonego (art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k.), co wyłączało możliwość stosowania postępowania nakazowego (art. 501 pkt 3 k.p.k.). Prokurator, mimo zebrania dokumentacji medycznej wskazującej na leczenie psychiatryczne, nie zapewnił przeprowadzenia badania przez dwóch biegłych psychiatrów ani nie wystąpił o obrońcę z urzędu, co naruszyło prawo do obrony. Po drugie, Sąd Rejonowy zaniechał orzeczenia obligatoryjnego środka karnego w postaci zakazu zbliżania się do pokrzywdzonych, mimo orzeczenia nakazu opuszczenia lokalu, co stanowi naruszenie art. 41a § 3a k.k. Po trzecie, Sąd Rejonowy nie określił prawidłowo sposobu wykonania orzeczonej kary łącznej ograniczenia wolności, co czyni ją niewykonalną i stanowi rażącą obrazę art. 86 § 3 k.k.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, wydanie wyroku nakazowego jest niedopuszczalne w sytuacji, gdy zachodzą okoliczności uzasadniające obronę obligatoryjną (art. 79 § 1 k.p.k.), a oskarżonemu nie zapewniono obrońcy z urzędu.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał, że istnienie wątpliwości co do poczytalności oskarżonego, potwierdzone dokumentacją medyczną i opinią biegłego, rodziło obowiązek zapewnienia obrony obligatoryjnej. Brak obrońcy z urzędu w takiej sytuacji wyklucza możliwość wydania wyroku nakazowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie wyroku nakazowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

Prokurator Generalny

Strony

NazwaTypRola
F. K.osoba_fizycznaskazany
Prokurator Generalnyorgan_państwowyskarżący
B. K.osoba_fizycznapokrzywdzony
A. K.osoba_fizycznapokrzywdzony

Przepisy (35)

Główne

k.p.k. art. 500 § 1 i 3

Kodeks postępowania karnego

Warunki dopuszczalności wydania wyroku nakazowego - brak wątpliwości co do winy i okoliczności czynu.

k.p.k. art. 501 § pkt 3

Kodeks postępowania karnego

Niedopuszczalność wydania wyroku nakazowego, gdy zachodzą okoliczności z art. 79 § 1 k.p.k. (wątpliwości co do poczytalności).

k.p.k. art. 79 § 1 pkt 3 i 4

Kodeks postępowania karnego

Okoliczności uzasadniające obronę obligatoryjną - wątpliwości co do poczytalności i zdolności do obrony.

k.k. art. 41a § 1 i 5

Kodeks karny

Nakaz opuszczenia lokalu.

k.k. art. 41a § 3a i 4

Kodeks karny

Obowiązek orzeczenia zakazu zbliżania się przy orzeczeniu nakazu opuszczenia lokalu za przestępstwa z rozdziałów XXV i XXVI k.k.

k.k. art. 86 § 3

Kodeks karny

Obowiązek określenia na nowo sposobu wykonania kary łącznej ograniczenia wolności.

u.p.n. art. 62 § 1

Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii

Posiadanie środków odurzających.

u.p.n. art. 70 § 4

Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii

Świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

u.p.n. art. 70 § 2

Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii

Przepadek środków odurzających.

k.k. art. 207 § 1

Kodeks karny

Znęcanie się.

k.k. art. 157 § 2

Kodeks karny

Lekki uszczerbek na zdrowiu.

k.k. art. 11 § 2

Kodeks karny

Kwalifikacja zbiegu przepisów.

k.k. art. 37a § 1

Kodeks karny

Środek karny w postaci ograniczenia wolności.

k.k. art. 34 § 1 i 1a pkt 1 i 2

Kodeks karny

Kara ograniczenia wolności.

k.k. art. 35 § 1

Kodeks karny

Środek karny w postaci obowiązku przeproszenia.

k.k. art. 11 § 3

Kodeks karny

Kara za zbieg przepisów.

k.k. art. 85 § 1

Kodeks karny

Łączenie kar.

k.k. art. 86 § 1 i 3

Kodeks karny

Kara łączna.

k.k. art. 63 § 1

Kodeks karny

Zaliczenie okresu rzeczywistego pozbawienia wolności na poczet kary.

Pomocnicze

k.p.k. art. 535 § 5

Kodeks postępowania karnego

Rozpoznanie kasacji na posiedzeniu bez udziału stron.

k.p.k. art. 413 § 2 pkt 2

Kodeks postępowania karnego

Elementy wyroku skazującego.

k.p.k. art. 504 § 1 pkt 5

Kodeks postępowania karnego

Elementy wyroku nakazowego.

k.k. art. 34 § 1a pkt 1

Kodeks karny

Forma wykonania kary ograniczenia wolności - praca społeczna.

k.k. art. 34 § 1a pkt 4

Kodeks karny

Forma wykonania kary ograniczenia wolności - potrącenie z wynagrodzenia.

k.p.k. art. 193

Kodeks postępowania karnego

Zasięgnięcie opinii biegłego.

k.p.k. art. 194

Kodeks postępowania karnego

Zasięgnięcie opinii biegłego.

k.p.k. art. 195

Kodeks postępowania karnego

Zasięgnięcie opinii biegłego.

k.p.k. art. 198

Kodeks postępowania karnego

Zasięgnięcie opinii biegłego.

k.p.k. art. 202 § 1

Kodeks postępowania karnego

Badanie stanu zdrowia psychicznego.

k.p.k. art. 202 § 5

Kodeks postępowania karnego

Badanie stanu zdrowia psychicznego.

k.p.k. art. 79 § 4

Kodeks postępowania karnego

Postanowienie o braku obowiązku udziału obrońcy.

k.p.k. art. 439 § 1 pkt 10

Kodeks postępowania karnego

Bezwzględne przyczyny odwoławcze.

k.k. art. 72 § 1 pkt 2-7a

Kodeks karny

Obowiązki nakładane na sprawcę.

k.k. art. 39 § pkt 7

Kodeks karny

Świadczenie pieniężne.

k.p.k. art. 568a § 1 pkt 1

Kodeks postępowania karnego

Wykonanie kary ograniczenia wolności.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wydanie wyroku nakazowego mimo istnienia uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności oskarżonego i braku obrońcy z urzędu. Zaniechanie orzeczenia obligatoryjnego zakazu zbliżania się do pokrzywdzonych. Nieprawidłowe określenie kary łącznej ograniczenia wolności, co czyni ją niewykonalną.

Godne uwagi sformułowania

rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego wątpliwości co do poczytalności oskarżonego obrona obligatoryjna obligatoryjny środek karny kara łączna niewykonalna

Skład orzekający

Antoni Bojańczyk

przewodniczący-sprawozdawca

Dariusz Kala

członek

Igor Zgoliński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Naruszenia prawa procesowego przy wydawaniu wyroków nakazowych, obowiązek zapewnienia obrony obligatoryjnej, stosowanie środków karnych w sprawach o znęcanie, prawidłowe orzekanie kary łącznej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych naruszeń proceduralnych i materialnych w kontekście wyroku nakazowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje kluczowe błędy proceduralne, które mogą prowadzić do uchylenia wyroku, nawet w trybie nakazowym, podkreślając znaczenie prawa do obrony i prawidłowego stosowania przepisów o środkach karnych.

Wyrok nakazowy uchylony! Sąd Najwyższy wskazuje na rażące błędy w procesie karnym.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
II KK 102/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 maja 2025 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Antoni Bojańczyk (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Dariusz Kala
‎
SSN Igor Zgoliński
w sprawie
F. K.
,
skazanego z art. 207 § 1 k.k. i in.
po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2025 r. w Izbie Karnej,
na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 5 k.p.k.),
kasacji wniesionej na niekorzyść skazanego przez Prokuratora Generalnego
od prawomocnego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku
z dnia 10 stycznia 2025 r., sygn. akt II K 50/25
uchyla zaskarżony wyrok nakazowy i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku do ponownego rozpoznania
.
Dariusz Kala
Antoni Bojańczyk
Igor Zgoliński
UZASADNIENIE
Wyrokiem nakazowym z dnia 10 stycznia 2025 r., sygn. akt II K 50/25, Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku uznał F. K. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu wyczerpującego dyspozycję art. 62
ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii i za to na podstawie art. 62 ust. 1 ww. ustawy w zw. z art. 37a § 1 k.k. w zw. z art. 34 § 1 i § 1a pkt 1 i § 2 k.k. oraz art. 35 § 1 k.k., wymierzył oskarżonemu karę 4 miesięcy ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 24 godzin w stosunku miesięcznym (pkt I). Jednocześnie na podstawie art. 70 ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, orzekł wobec oskarżonego świadczenie pieniężne w wysokości 1.000 zł na rzecz Funduszu P. (pkt II) zaś na podstawie art. 70 ust. 2 ww. ustawy orzekł przepadek środka odurzającego w postaci suszu roślinnego oraz substancji odurzającej w postaci białego proszku, opisanych w wykazie dowodów rzeczowych nr […] pod poz. 1-4, k. 128, zarządzając ich zniszczenie (pkt III). Ponadto, uznał F. K. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu wyczerpującego dyspozycję art. 207 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów, przyjmując za podstawę wymiaru kary art. 207 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 37a § 1 k.k. wymierzył mu karę roku ograniczenia wolności, polegającą na obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 24 godzin w stosunku miesięcznym (pkt IV) oraz orzekł wobec oskarżonego nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi
B. K. i A. K
.- w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku - na okres 2 lat (art. 41a § 1 i 5 k.k.) (pkt V). Na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 i 3 k.k., połączył orzeczone wobec oskarżonego kary jednostkowe ograniczenia wolności i jako karę łączną wymierzył karę roku i 2 miesięcy ograniczenia wolności (pkt VI), na poczet której zaliczył oskarżonemu okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 30 października 2024 r. godz. 18:35 do dnia 31 października 2024 r. godz. 14:10 (art. 63 § 1 k.k.) (pkt VII), a także zwolnił oskarżonego od kosztów sądowych w całości i określił, że wydatki postępowania ponosi Skarb Państwa (pkt VIII)
(k. 133
akt sprawy II K 50/25).
Powyższe orzeczenie nie zostało zaskarżone i uprawomocniło się w dniu 24 stycznia 2025 r.
(k. 144
akt sprawy II K 50/25).
Od powyższego wyroku kasację na niekorzyść skazanego wniósł Prokurator Generalny.
Zaskarżył go w całości i zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, a mianowicie art. 500 § 1 i 3 k.p.k. w zw. z art. 501 pkt 3 k.p.k. oraz art. 502 § 2 k.p.k. w zw. z art. 41a § 3a i 4 k.k. i art. 502 § 1 k.p.k. w zw. z art. 504 § 1 pkt 5 k.p.k. w zw. z art. 86 § 3 k.k., polegające na:
1.
rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu w postępowaniu nakazowym w następstwie nieprawidłowego przyjęcia, że zostały spełnione wszystkie warunki uzasadniające wydanie wyroku nakazowego, wskazane w treści art. 500 § 1 i 3 k.p.k., pomimo wynikających z materiału dowodowego uzasadnionych wątpliwości co do winy oskarżonego F. K., z uwagi na ujawnienie się w toku postępowania przygotowawczego okoliczności, o których stanowi przepis art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k., rodzących jednocześnie obowiązek udziału obrońcy w postępowaniu, które to wątpliwości nie zostały prawidłowo zweryfikowane w toku czynności dochodzeniowych poprzez uzyskanie opinii o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego, wydanej przez dwóch biegłych lekarzy psychiatrów, co wykluczało - w świetle uregulowania zawartego w art. 501 pkt 3 k.p.k. - możliwość wydania wyroku nakazowego;
2.
zaniechaniu orzeczenia wobec oskarżonego F. K. jako sprawcy występku z art. 207 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 2 k.k. przy zast. art. 11 § 2 k.k. obligatoryjnego środka karnego w postaci zakazu zbliżania się do pokrzywdzonych B. K. i A. K. na okres 2 lat w sytuacji, gdy w świetle uregulowania zawartego w treści art. 41a § 3a i § 4 k.k. orzeczenie takiego środka (z ustaleniem odległości od osób chronionych, jaką skazany winien zachować) jest obowiązkowe w stosunku do sprawcy skazanego za przestępstwa określone w rozdziałach XXV i XXVI ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, wobec którego równocześnie orzeczono środek karny w postaci nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, co w konsekwencji doprowadziło do rażącej i mającej istotny wpływ na treść wyroku obrazy ww. przepisu prawa materialnego, albowiem oskarżony uniknął obligatoryjnej dolegliwości karnej, wynikającej z ustalonego w prawidłowy sposób jego zachowania, realizującego ustawowe znamiona czynu z art. 207 § 1 k.k., a więc czynu skierowanego przeciwko rodzinie i opiece, o którym mowa w rozdziale XXVI ustawy Kodeks karny;
3.
wymierzeniu oskarżonemu F. K. kary łącznej roku i 2 miesięcy ograniczenia wolności - w miejsce dwóch jednostkowych kar ograniczenia wolności, orzeczonych za przypisane temu oskarżonemu przestępstwa: z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii i z art. 207 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. odpowiednio w rozmiarze 4 miesięcy i roku ograniczenia wolności, polegających na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 24 godzin w stosunku miesięcznym - bez jednoczesnego określenia na nowo sposobu (formy) wykonania tej kary i niezbędnych elementów jej wymiaru, tj. wskazania obowiązku oraz wymiaru czasu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne, o którym mowa w art. 34 § 1a pkt 1 k.k., względnie określenia obowiązku oraz wysokości potrącenia z wynagrodzenia za pracę, określonego w art. 34 § 1a pkt 4 k.k., w następstwie czego doszło do rażącej obrazy przepisu prawa karnego materialnego, tj. art. 86 § 3 k.k., skutkującej niemożliwością prawidłowego wykonania wyroku skazującego.
W konkluzji kasacji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył co następuje
.
Kasacja jest oczywiście zasadna, stąd uzasadnione było jej rozpoznanie i uwzględnienie na posiedzeniu w trybie przewidzianym w przepisie art. 535 § 5 k.p.k.
Zaskarżony wyrok nakazowy został wydany z rażącym naruszeniem wskazanych w zarzucie przepisów prawa procesowego i materialnego, które miało istotny wpływ na jego treść.
Zgodnie z art. 500 § 1 k.p.k., w sprawach, w których prowadzono dochodzenie, uznając na podstawie zebranego w postępowaniu przygotowawczym materiału, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, sąd może w wypadkach pozwalających na orzeczenie kary ograniczenia wolności lub grzywny wydać wyrok nakazowy. Dopełnieniem tej normy jest § 3 art. 500 k.p.k., stosownie do którego sąd może wydać wyrok nakazowy, jeżeli na podstawie zebranych dowodów okoliczności czynu i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości. Możliwość wydania wyroku nakazowego – w myśl art. 500 § 1 i 3 k.p.k. – istnieje zatem wtedy, gdy materiał dowodowy zebrany w sprawie pozwala na stwierdzenie, że okoliczności czynu i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości. W przeciwnym wypadku konieczne jest rozpoznanie sprawy na rozprawie głównej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. II KK 160/16, LEX nr 2109511; z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. II KK 194/18 czy z dnia 28 marca 2023 r., IV KK 545/22, LEX nr 3512827).
Ponadto, jak stanowi przepis art. 501 k.p.k., wydanie wyroku nakazowego jest niedopuszczalne w sprawie z oskarżenia prywatnego (art. 501 pkt 2 k.p.k.) oraz w sytuacji, gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 79 § 1 k.p.k. (tj. okoliczności uzasadniające przyjęcie stanu obrony obligatoryjnej - art. 510 pkt 3 k.p.k.). Oznacza to, że możliwość rozstrzygnięcia przez sąd wyrokiem nakazowym o odpowiedzialności karnej oskarżonego, bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, uzależniona jest od łącznego spełnienia wszystkich przesłanek określonych w art. 500 § 1 i 3 k.p.k. oraz art. 501 pkt 2-3 k.p.k. (a więc po stwierdzeniu istnienia pozytywnych przesłanek określonych w art. 500 § 1 i 3 k.p.k., przy równoczesnym ustaleniu braku wystąpienia negatywnych okoliczności, o których mowa w art. 501 pkt 2 i 3 k.p.k.). Niespełnienie zaś któregokolwiek z owych warunków wyłącza dopuszczalność rozpoznania sprawy w postępowaniu nakazowym i wydania wyroku nakazowego. Wówczas konieczne jest rozpoznanie sprawy na rozprawie głównej. W tym miejscu przypomnieć należy, że stosownie do treści art. 79 § 1 k.p.k., okolicznościami uzasadniającymi obronę obligatoryjną są: nieukończenie przez oskarżonego 18 lat (art. 79 § 1 pkt 1 k.p.k.); stwierdzenie, że oskarżony jest głuchy, niemy lub niewidomy (art. 79 § 1 pkt 2 k.p.k.); stwierdzenie, że zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy zdolność oskarżonego rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem nie była w czasie popełnienia tego czynu wyłączona lub w znacznym stopniu ograniczona (art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k.); stwierdzenie, że zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny (art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k.). Tym samym niedopuszczalne jest wydanie wyroku nakazowego wówczas, gdy oskarżony jest małoletni, głuchy, niemy lub niewidomy lub zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności, a ponadto zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy stan jego zdrowia psychicznego pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny (por. m. in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 29 marca 2022 r., IV KK 70/22, LEX nr 3418032 czy z dnia 14 grudnia 2016 r., III KK 453/16, LEX nr 2166383, gdzie stwierdzono: „Sąd może wydać wyrok nakazowy, jeżeli nie zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 79 § 1 k.p.k. (argument a contrario art. 501 pkt 3 k.p.k.) (...) Do naruszenia przepisów art. 500 i n. k.p.k. dojść może wtedy, gdy sąd orzeka w postępowaniu nakazowym pomimo istnienia wątpliwości co do poczytalności oskarżonego, jak i wtedy, gdy wątpliwości takich nie podjął, ale w świetle materiałów zgromadzonych w aktach istniały obiektywne przesłanki do powstania takich wątpliwości, nakładające obowiązek ich wyjaśnienia (za wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 2015 r. III KK 223/15)”, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2022 r., II KK 91/22, LEX nr 3389847).
Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, w pierwszej kolejności dostrzec należy, że F. K. przesłuchany w charakterze podejrzanego w dniu 31 października 2024 r., oświadczając co do swojego stanu zdrowia, wskazał, iż nie leczył się odwykowo ani neurologicznie, jednak był diagnozowany psychiatrycznie w 2024 r. i wcześniej „(...) w szpitalu w A. (...)” (k. 68-69 akt sprawy II K 50/25), co skutkowało tym, iż prokurator nadzorujący dochodzenie w dniu 12 listopada 2024 r. zażądał od Szpitala  w L. wydania pełnej dokumentacji medycznej dotyczącej leczenia F. K. (k. 71 akt sprawy II K 50/25). Po zapoznaniu się z nadesłaną dokumentacją, z której wynikało, że podejrzany był trzykrotnie leczony w warunkach szpitala psychiatrycznego, w tym dwukrotnie w 2024 r. (k. 80 akt sprawy II K 50/25), postanowieniem z dnia 12 grudnia 2024 r., na podstawie art. 193, 194, 195, 198 i 202 § 1 k.p.k., zasięgnął pisemnej opinii biegłego lekarza psychiatry w celu „(...) wypowiedzenia się na podstawie akt sprawy oraz uzyskanej dokumentacji medycznej, czy wskazywany przez podejrzanego F. K. fakt leczenia psychiatrycznego w kontekście przedstawionych zarzutów oraz realiów sprawy, stwarza wątpliwość co do jego poczytalności w czasie czynu, w szczególności, czy zachodzi konieczność przeprowadzenia badania podejrzanego przez dwóch biegłych psychiatrów dla potrzeb niniejszego postępowania (k. 81 akt sprawy II K 50/25). W opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia 13 grudnia 2024 r., sporządzonej w oparciu o akta sprawy, biegły specjalista psychiatra nie stwierdził, aby F. K. był upośledzony umysłowo, nie miał rozpoznanej choroby psychiatrycznej w rozumieniu kodeksowym, jednakże wskazał, że u podejrzanego rozpoznane zostały zaburzenia osobowości i zaburzenia hiperkinetyczne oraz nadużywanie środków psychoaktywnych. Zaburzenia te, w ocenie biegłego, nie są zaburzeniami, które mogłyby mieć wpływ na orzekanie o poczytalności podejrzanego zarówno w kontekście zarzutu o znęcanie się, jak i zarzutu posiadania środków odurzających (w czasie leczenia F. K. nie opisywano bowiem jakichkolwiek zaburzeń psychotycznych lub cech otępienia). Zebrany w sprawie materiał dowodowy upoważnił biegłego do stwierdzenia, że nie ma uzasadnionych wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego podejrzanego w czasie popełnienia zarzucanych mu czynów, tym samym nie ma uzasadnionych wątpliwości co do jego poczytalności w tym czasie. Nie ma też uzasadnionych wątpliwości co do zdolności podejrzanego do udziału w postępowaniu i co do zdolności do samodzielnej i rozsądnej obrony; brak jest wskazań do wywoływania opinii biegłych psychiatrów
(opinia dopuszczonego w sprawie biegłego lek. med. A. M., biegłego sądowego w zakresie psychiatrii k. 87-89 akt sprawy II K 50/25).
Analiza treści opinii, a także podjętych przez prokuratora w tym zakresie czynności procesowych, pozwala przyjąć za skarżącym, że prokurator pomimo powzięcia uzasadnionych wątpliwości - w rozumieniu art. 79 § 1 k.p.k. - co do stanu zdrowia psychicznego podejrzanego i to zarówno w czasie popełnienia zarzucanych mu występków, jak i w czasie trwania postępowania oraz próby ich wyjaśnienia (opinią), nie dokonał tego w należyty i dopuszczalny w świetle przepisów prawa procesowego sposób (o którym mowa w art. 202 § 1 i 5 k.p.k.), a mianowicie poprzez uzyskanie opinii o stanie zdrowia psychicznego podejrzanego, wydanej przez co najmniej dwóch biegłych lekarzy psychiatrów, opierającej się m. in. na bezpośrednim (osobistym) przeprowadzeniu przez powołanych biegłych badania opiniowanego. Jednocześnie pomimo powzięcia takich wątpliwości, prokurator nie wystąpił do właściwego sądu z wnioskiem o wyznaczenie dla F. K., który nie miał obrońcy z wyboru, obrońcy z urzędu, co było konieczne w świetle art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. (zob. zachowującą aktualność uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 1977 r., sygn. VII KZP 11/77, OSNKW 1977/7-8/68, LEX nr 19272 - zasada prawna czy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2024 r., I KK 208/23, LEX nr 3716899).
Bez wątpienia powstały w sprawie stan obrony obligatoryjnej nie został przerwany na skutek wydanej w dniu 13 grudnia 2024 r. opinii sądowo-psychiatrycznej (k. 87-89 akt sprawy II K 50/25) czy, do czego niezbędne było wydanie przez sąd (po zaakceptowaniu wydanej przez prawidłowo powołanych biegłych z zakresu psychiatrii opinii, że czyny podejrzanego F. K. nie zostały popełnione w warunkach wyłączenia lub znacznego ograniczenia zdolności rozpoznania ich znaczenia lub/i kierowania swoim postępowaniem i że stan zdrowia psychicznego podejrzanego pozwala na jego udział w postępowaniu oraz prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny), przewidzianego w art. 79 § 4 k.p.k. postanowienia, przesądzającego o tym, że udział obrońcy nie jest obowiązkowy. Trafnie zatem wskazuje skarżący na zaistnienie w sprawie negatywnej przesłanki do prowadzenia postępowania nakazowego, ujętej w treści art. 501 pkt 3 k.p.k., wobec istniejących nadal uzasadnionych wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego F. K. w rozumieniu art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. W tych okolicznościach przyjęcie przez Sąd
meriti
ustalenia, iż wina oskarżonego nie budzi wątpliwości, było co najmniej przedwczesne. Okoliczności te rodziły obowiązek udziału obrońcy w postępowaniu, dlatego brak ustanowienia obrońcy z urzędu, skutkował istotnym ograniczeniem prawa do obrony F. K. Uchybienia te miały niewątpliwie charakter rażący i doprowadziły do rozpoznania sprawy wbrew wyraźnemu ustawowemu zakazowi, wskazanemu w art. 501 pkt 3 k.p.k. choć nie skutkowały powstaniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., bowiem brak wyznaczenia oskarżonemu obrońcy z urzędu dotyczył postępowania przygotowawczego, a nie sądowego (posiedzenie sądu z dnia 10 stycznia 2025 r., zakończone wydaniem wyroku nakazowego było niejawne, bez udziału stron postępowania – k. 132 akt sprawy II K 50/25).
Nie były to jedyne uchybienia, których dopuścił się Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku. Analiza wyroku nakazowego pozwala dostrzec jeszcze dwa kolejne, a mianowicie zaniechanie orzeczenia o obligatoryjnym - w realiach niniejszej sprawy - środku karnym w postaci zakazu zbliżania się oskarżonego do pokrzywdzonych oraz zaniechanie wskazania formy i sposobu wykonania kary łącznej ograniczenia wolności.
Zgodnie z art. 41a § 3a k.k. w razie orzeczenia nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym za przestępstwa określone w rozdziałach XXV i XXVI sąd orzeka na ten sam okres zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego. Tymczasem Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku uznając oskarżonego F. K. za winnego popełnienia występku z art. 207 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. (czynu określonego w rozdziale XXVI ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny), orzekając - obok kary - środek karny w postaci nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi B. K. i A. K. na okres 2 lat, o którym mowa w art. 41a § 1 i 5 k.k., zaniechał równoczesnego orzeczenia, na taki sam okres, niezbędnego w takiej sytuacji (koniecznego, albowiem o charakterze obligatoryjnym) środka karnego w postaci zakazu zbliżania się do ww. pokrzywdzonych, ze wskazaniem odległości od osób chronionych, którą oskarżony obowiązany jest zachować (art. 41a § 3a i 4 k.k.), czym dopuścił się oczywistej i rażącej obrazy wyżej wskazanych przepisów prawa materialnego (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 października 2020 r., III KK 181/20, LEX nr 3168887; z dnia 18 maja 2021 r., I KK 9/21, LEX nr 3232183). Uchybienie to miało niewątpliwie istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia, bowiem w nieuprawniony sposób skutkowało zmniejszeniem dolegliwości wynikających z wydania wyroku skazującego, jakie powinien ponieść oskarżony w związku ze skazaniem za przypisane mu przestępstwo.
Odnośnie drugiego z uchybień, to jak słusznie wskazuje skarżący, każdy wyrok skazujący, w części dyspozytywnej, zgodnie z treścią art. 413 § 2 pkt 2 k.p.k. (w odniesieniu do wyroku nakazowego - zgodnie z art. 504 § 1 pkt 5 k.p.k.) powinien zawierać rozstrzygnięcie co do kary i innych niezbędnych rozstrzygnięć, tj. środków karnych, środków kompensacyjnych i przepadku. Prawidłowe rozstrzygnięcie co do kary (rozumianej jako całokształt rozstrzygnięć o konsekwencjach prawnych czynu) powinno być kompletne i odpowiadać przepisom prawa materialnego, przy czym niezbędne jest sformułowanie rozstrzygnięcia o karze w sposób umożliwiający jej wykonanie. Stosownie do treści art. 86 § 3 k.k., wymierzając karę łączną ograniczenia wolności, sąd określa na nowo obowiązki lub wymiar potrącenia, o których mowa w art. 34 § 1a, a także może nałożyć na sprawcę obowiązki wymienione w art. 72 § 1 pkt 2-7a, jak również orzec świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7. Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku orzekając w wyroku nakazowym karę łączną roku i 2 miesięcy ograniczenia wolności (pkt VI), zaniechał wskazania na czym kara ta ma polegać, a zatem określenia czy ma polegać na obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne, czy na potrąceniu wynagrodzenia za pracę, czy też ma być wykonywana łącznie w obu postaciach. W konsekwencji nie określił też elementów dotyczących jej wymiaru. Natomiast nieokreślenie w jaki sposób powinna zostać wykonana kara ograniczenia wolności pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisami art. 568a § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 504 § 1 pkt 5 k.p.k. i skutkuje rażącą obrazą prawa materialnego, mającą istotny wpływ na treść orzeczenia (art. 86 § 3 k.k.), które to uchybienie nie może zostać naprawione w toku postępowania wykonawczego, co czyni orzeczoną karę łączną niewykonalną (zob. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2021 r., III KK 220/21, LEX nr 3342186).
Mając powyższe na uwadze, należało przychylić się do wniosku kasacji Prokuratora Generalnego, tj. uchylić wyrok nakazowy Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 10 stycznia 2025 r., sygn. akt II K 50/25 i przekazać sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania, w toku którego wydane zostanie orzeczenie uwzględniające powyższe uwagi i pozbawione opisanych mankamentów.
Z tych względów, orzeczono jak na wstępie.
Dariusz Kala      Antoni Bojańczyk     Igor Zgoliński
[SOP]
[a.ł]

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI