II KA 659/22

Sygn. akt II Ka 659/22 Sygn. akt. II Kz 287/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 października 2022r. Sąd Okręgowy w Siedlcach II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSO Karol Troć Sędziowie: SO Agata Kowalska SR (del.) Paweł Mądry (spr.) Protokolant: p. o. sekr. sąd. Olga Wojtczuk przy udziale prokuratora Artura Oleszka po rozpoznaniu w dniu 26 października 2022 r. sprawy M. K. oskarżonego z art. 177 § 2 kk na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej M. D. oraz zażalenia wniesionego przez pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej L. D. (1) od wyroku Sądu Rejonowego w Łukowie z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. akt II K 383/20 I. zaskarżony wyrok, w tym zawarte w nim rozstrzygnięcie o kosztach procesu, utrzymuje w mocy; II. zasądza na rzecz Skarbu Państwa od M. D. kwotę 40 złotych, zaś od L. D. (1) kwotę 10 złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze. UZASADNIENIE Formularz UK 2 Sygnatura akt II Ka 659/22 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników: 1 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA 6.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji wyrok Sądu Rejonowego w Łukowie z dnia 09 czerwca 2022r. w sprawie II K 383/20 6.2. Podmiot wnoszący apelację ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ oskarżyciel posiłkowy ☐ oskarżyciel prywatny ☐ obrońca ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☒ inny 6.3. Granice zaskarżenia 6.1.1. Kierunek i zakres zaskarżenia ☐ na korzyść ☒ na niekorzyść ☐ w całości ☒ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☒ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 6.1.2. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☐ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☒ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k. , chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☐ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 6.4. Wnioski ☐ uchylenie ☒ zmiana 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy 6.5. Ustalenie faktów 6.1.3. Fakty uznane za udowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 2.1.1.1. ------------------- --------------------------------------------------------- ------------ --------------- 6.1.4. Fakty uznane za nieudowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 2.1.2.1. ------------------- ---------------------------------------------------------- ------------- -------------- 6.6. Ocena dowodów 6.1.5. Dowody będące podstawą ustalenia faktów Lp. faktu z pkt 2.1.1 Dowód Zwięźle o powodach uznania dowodu --------------- ------------------------------------------------------------ ---------------------------------------------- 6.1.6. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów) Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2 Dowód Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu --------------- ------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------- 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków Lp. Zarzut zarzut obrazy prawa materialnego, art. 46 § 1 kk , poprzez uznanie, że wydatki, które poniosła i udokumentowała M. D. nie są związane z przestępstwem popełnionym przez oskarżonego M. K. i nie podlegają kompensacie jako szkoda wyrządzona przestępstwem, co w konsekwencji skutkowało nieuwzględnieniem wniosku oskarżycielki posiłkowej, zgłoszonego na podstawie przywołanego wyżej przepisu ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny - obrońca kwestionując odmowę uwzględnienia wniosku M. D. o naprawienie szkody krytycznie odniósł się do stanowiska Sądu Rejonowego przedstawionego w rozdziale „Inne zagadnienia” uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Sąd I instancji wyraził tam pogląd, że wydatki poniesione przez oskarżycielkę „ nie są związane z popełnionym przestępstwem i nie stanowią szkody wyrządzonej tym występkiem”. Nadto Sąd stwierdził, że w sprawie nie zachodzi podstawa do zastosowania art. 446 § 3 kc. - natomiast obrońca w uzasadnieniu apelacji wskazał na argumenty przemawiające za istnieniem związku przyczynowego pomiędzy śmiercią L. D. (2) a wydatkami poniesionymi przez jego córkę, a następnie stwierdził, że „ przepis art. 46 § 1 kk stanowi w tym przypadku lex specialis” w stosunku do art. 446 § 3 kc. Zdaniem obrońcy, z uwagi na kategoryczne brzmienie art. 46 § 1 kk , obowiązkiem Sądu Rejonowego było uwzględnienie wniosku o naprawienie szkody. - oceniając zasadność zarzutu obrońcy, na wstępie należy jedynie ubocznie wskazać, że błędem obrońcy jest kwalifikowanie jako „ wydatku” oskarżycielki kwot 9.388 zł i 500 zł stanowiących odpowiednio cenę wycieczki oskarżycielki i zaliczkę na zimowisko jej syna, gdyż nie są to wydatki powstałe wskutek śmierci L. D. (2) . - przechodząc do zasadniczego nurtu rozważań należy jednoznacznie wskazać, że przepis art. 46 § 1 kk nie jest lex specialis w stosunku do przepisów prawa cywilnego regulujących kwestie odpowiedzialności za popełnienie czynu niedozwolonego. Przeciwny pogląd skarżącego jest rażąco sprzeczny z jednoznacznym brzmieniem przepisu art. 46 § 1 kk , na który powołuje się obrońca. Należy zatem przypomnieć, że sąd orzeka na podstawie tego przepisu „ stosując przepisy prawa cywilnego”. Sformułowanie to oznacza, że sąd w procesie karnym jest zobowiązany oceniać żądanie pokrzywdzonego na podstawie kryteriów zawartych w odpowiednich przepisach kodeksu cywilnego z uwzględnieniem odmienności wynikających z samego faktu wyrządzenia szkody przestępstwem (a zatem, dla przykładu, niemożliwe jest stosowanie w procesie karnym przepisów kodeksu cywilnego o odpowiedzialności na zasadzie ryzyka). - z tych powodów należy przyznać rację stanowisku Sądu Rejonowego, że żądanie M. D. nie znajduje oparcia w żadnym przepisie kodeksu cywilnego i w tym kontekście zostało wyartykułowane twierdzenie Sądu I instancji, że „ wydatki ” oskarżycielki nie stanowią szkody wyrządzonej występkiem przypisanym M. K. . Wniosek uwzględnienie wniosku oskarżycielki posiłkowej M. D. złożonego na podstawie art. 46 § 1 kk ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. brak podstawy prawnej do uwzględnienia wniosku chociażby w części 3.2. - zarzut, mającej wpływ na treść orzeczenia, obrazy prawa procesowego - art. 627 kpk w zw. z art. 616 § 1 pkt 2 kpk poprzez zasądzenie od oskarżonego na rzecz oskarżycielki posiłkowej M. D. kwoty 2.352 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego, podczas gdy całość wydatków, które poniosła z tytułu ustanowienia w sprawie pełnomocnika wynosi 10.000 zł plus 2.300 zł podatku VAT nadto zarzut zawarty w zażaleniu pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej L. D. (1) : - zarzut obrazy przepisów postępowania, a mianowicie art. 627 kpk w zw. z art. 616 § 1 pkt 2 kpk poprzez niezasądzenie od oskarżonego na rzecz oskarżycielki posiłkowej L. D. (1) całości wydatków, które poniosła z tytułu ustanowienia w sprawie pełnomocnika, tj. w kwocie 12.300 zł. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny - wskazane powyżej zarzuty, zbieżne w swej treści, należało ocenić łącznie z uwagi na tożsamość argumentacji stanowiącej podstawę do ich nieuwzględnienia; - podnosząc powyższe zarzuty obaj pełnomocnicy prezentowali stanowisko, że sąd orzekając o kosztach procesu nie jest upoważniony do weryfikowania opłaty określonej w umowie zawartej pomiędzy pełnomocnikiem a klientem, a wysokość wydatków limitowana jest wysokością rzeczywiście poniesionych kosztów. Obaj skarżący powołali się w tym zakresie na dokładnie te same orzeczenia Sądu Najwyższego i Sądu Apelacyjnego w Białymstoku. Dodatkowo pełnomocnik M. D. stwierdził, że „ obowiązujące rozporządzenie określające wysokość opłat za czynności adwokackie nie określa maksymalnego honorarium adwokata, wobec czego jego zaniżenie przez Sąd było arbitralne i całkowicie nieuzasadnione”. - z tak postawionymi tezami nie zgadza się Sąd Okręgowy w Siedlcach. Owszem, w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych wyrażano w przeszłości stanowisko, że sąd nie jest uprawniony do obniżenia opłaty określonej w umowie zawartej między adwokatem a klientem, gdy takie wydatki zostały rzeczywiście poniesione oraz jeżeli ustalona opłata nie przekracza maksymalnej dopuszczalnej wysokości wynagrodzenia jednego adwokata przewidzianego w przepisach, lecz orzeczenia te, wydane ponad dekadę temu, nie reprezentują aktualnej linii orzeczniczej, co do której przyłącza się Sąd Okręgowy w Siedlcach. Prawidłowa wykładnia § 15 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie prowadzi do wniosku, że w przypadku ustalania wysokości opłat za czynności adwokackie przed organami wymiaru sprawiedliwości (stanowiących podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa prawnego) sąd ograniczony jest nie tylko limitem wynikającym z tego przepisu (tj. sześciokrotnością stawki minimalnej w przypadku sprawy wymagającej przeprowadzenia rozprawy), lecz jest zobowiązany do przeprowadzenia kontroli w celu ustalenia czy wysokość wydatków poniesionych przez stronę, która zwrotu się domaga, jest adekwatna w realiach tej sprawy przy uwzględnieniu kryteriów enumeratywnie wskazanych w przepisie § 15 ust. 3 rozporządzenia, a w przypadku ustalenia że jest zawyżona, zobowiązany jest do obniżenia wysokości takiej opłaty do wysokości zgodnej z tymi wyznacznikami (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 marca 2021r. w sprawie IV KK 319/19, Lex nr 3189930; Sąd Apelacyjny w Krakowie w postanowieniu z dnia 4 lipca 2019r. w sprawie II AKz 353/19, Lex nr 2757909; Sąd Apelacyjny w Krakowie w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2019r. w sprawie II AKz 171/19, Lex nr 2738932; Sąd Apelacyjny w Katowicach w postanowieniu z dnia 4 grudnia 2018r. w sprawie II AKz 930/18, Lex nr 2728420). - wbrew twierdzeniu pełnomocnika M. D. , przepis § 15 ust. 3 rozporządzenia znajduje także zastosowanie w przedmiotowej sprawie (§ 11 ust. 7 rozporządzenia). - z tych powodów pogląd prawny skarżących o niedopuszczalności sądowej kontroli wysokości należnego wynagrodzenia obrońcy lub pełnomocnika należało ocenić negatywnie. - z uwagi zaś na brak kwestionowania przez skarżących ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego co do wysokości należnego w tej sprawie wynagrodzenia (tj. ustalenia opłaty na poziomie dwukrotności stawki minimalnej), Sąd Okręgowy uznając zarzut apelacji i zażalenia za bezzasadny, nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej części wyroku zgodnie z wnioskami pełnomocników. Wniosek wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od oskarżonego na rzecz oskarżycielek posiłkowych kwot po 12.300 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. bezzasadność obu zarzutów skutkowała nieuwzględnieniem obu wniosków 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU 4.1. brak Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO 6.7. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji 5.1.1 Przedmiot utrzymania w mocy - rozstrzygnięcie w zakresie wniosku oskarżycielki posiłkowej M. D. złożonego na podstawie art. 46 § 1 kk - rozstrzygnięcie o kosztach procesu Zwięźle o powodach utrzymania w mocy zarzuty apelacji i zażalenia okazały się w całości bezzasadne, zaś Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zmiany wyroku na podstawie przesłanek uwzględnianych z urzędu 6.8. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji 5.2.1 Przedmiot i zakres zmiany ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ Zwięźle o powodach zmiany ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 6.9. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji 6.1.7. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia 5.3.1.1.1. ---------------------------------------------------------------------- ☐ art. 439 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 5.3.1.2.1. Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 5.3.1.3.1. Konieczność umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 5.3.1.4.1. ---------------------------------------------------------------------- ☐ art. 454 § 1 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 6.1.8. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 6.10. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności ----------------- -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 6. Koszty Procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności II oba złożone środki odwoławcze nie zostały uwzględnione, zatem zgodnie z art. 633 kpk w zw. z art. 636 § 2 kpk Sąd zasądził od oskarżycielek posiłkowych na rzecz Skarbu Państwa w równych częściach wydatki postępowania odwoławczego (20 zł tytułem ryczałtu za doręczanie pism sądowych) oraz dodatkowo od M. D. opłatę od apelacji (30 zł - art. 13 ust. 2 ustawy o opłatach w sprawach karnych ). 7. PODPIS 1.3. Granice zaskarżenia Kolejny numer załącznika 1 Podmiot wnoszący apelację pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej M. D. Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja rozstrzygnięcie co do środka kompensacyjnego i kosztów procesu 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia ☐ na korzyść ☒ na niekorzyść ☐ w całości ☒ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☒ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.2. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☐ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☒ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k. , chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☐ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.4. Wnioski ☐ uchylenie ☒ zmiana