II KA 540/14

Sygn. akt II Ka 540/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 lipca 2014 r. Sąd Okręgowy w Zamościu II Wydział Karny w składzie : Przewodniczący: SSO Zdzisław Łukasiewicz Sędziowie: SO Urszula Zwolak (spr.) SO Grażyna Gorzko Protokolant: st.sekr.sąd. Krystyna Duras przy udziale Prokuratora Prok. Okręg. Krzysztofa Borka po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2014 roku sprawy H. Ż. oskarżonej z art. 190§1 kk na skutek apelacji, wniesionej przez obrońcę oskarżonej od wyroku Sądu Rejonowego w Hrubieszowie z dnia 2 kwietnia 2014 r. sygn. akt II K 1039/11 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę H. Ż. przekazuje Sądowi Rejonowemu w Hrubieszowie do ponownego rozpoznania. /-/ Na oryginale właściwe podpisy. Sygn. akt II Ka 540/14 UZASADNIENIE Uzasadnienie faktyczne: Prokurator Rejonowy w Hrubieszowie oskarżył H. Ż. o to, że: I. w dniu 5 sierpnia 2011 roku w H. woj. (...) groziła S. i D. A. zabójstwem przy czym groźba ta wzbudziła w zagrożonych uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona tj. o czyn z art. 190 § 1 k.k. II. w dniu 7 sierpnia 2011 roku w H. woj. (...) telefonicznie groziła K. S. zabójstwem przy czym groźba ta wzbudziła w zagrożonym uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona tj. o czyn z art. 190 § 1 k.k. . Sąd Rejonowy w Hrubieszowie wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2014 roku wydanym w sprawie IIK 1039/11, uznał oskarżoną H. Ż. za winną dokonania zarzucanych jej czynów wyczerpujących w pkt I i II dyspozycje art. 190 § 1 k.k. i za to, na podstawie art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. za czyny z punktu I i II ustalając, że czyny stanowią ciąg przestępstw orzekł wobec oskarżonej H. Ż. karę 6 miesięcy pozbawienia wolności; na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 70 § 1 pkt 1 k.k. orzeczoną wobec oskarżonej karę pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 2 lat tytułem próby; zasądził od Skarb Państwa na rzecz adw. P. W. kwotę 2391,12 zł tytułem nieopłaconych kosztów obrony udzielonej z urzędu; na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił oskarżoną z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Apelację od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonej. Na podstawie art. 425 i art. 444 k.p.k. zaskarżył wyrok w całości, zaś na podstawie art. 427 § 2 k.p.k. i art. 438 pkt 1 k.p.k. wyrokowi zarzucił: 1). naruszenie prawa materialnego – art. 190 k.k. przez uznanie, że wypowiedzi oskarżonej wypełniały znamiona tego przepisu ustawy karnej, gdy przeczą temu dowody; 2). naruszenie prawa procesowego – art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k. przez wskazanie wadliwej podstawy prawnej wyroku w zakresie orzeczonej kary/orzeczona kara pozbawienia wolności, uzasadnienie dotyczy innej kary niż orzeczona, nie było przy tym zatrzymania oskarżonej, o czym pisze Sąd w uzasadnieniu. Podnosząc te zarzuty skarżący wnosił o: 1). zmianę wyroku przez uniewinnienie oskarżonej od dokonania zarzucanego jej czynu lub 2). uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Uzasadnienie prawne: Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest zasadna w zakresie wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, również częściowo trafny jest zarzut 2 podnoszący naruszenie prawa procesowego w zakresie art. 424 § 1 k.p.k. . Wobec konieczności uchylenia wyroku, zarzut sformułowany w pkt 1). apelacji staje się przedwczesny, zaś winien być przyczynkiem do szerszej analizy przez ponownie orzekający Sąd Rejonowy co do zaistnienia znamion występku z art. 190 § 1 k.k. . Trafność zarzutu ujętego w pkt 2 apelacji jest niemal oczywista, chociaż w treści tego zarzutu skarżący nie wskazał wszystkich uchybień zaistniałych w uzasadnieniu wyroku, przede wszystkim nie podniósł tych błędów, które są poważniejsze, niż to, które stało się kanwą zarzutu. Gdyby uchybienia uzasadnienia wyroku sprowadzały się jedynie do zarzutu podniesionego w punkcie 2 apelacji, to Sąd Okręgowy miałby możliwość korekty odwoławczej samego uzasadnienia we wskazanej części, bowiem: Nie zawsze istnienie sprzeczności pomiędzy treścią wyroku a uzasadnieniem powoduje niemożność skontrolowania wyroku i wywołuje konieczność jego uchylenia. Potrzeba taka może nie zachodzić, gdy zebrany materiał dowodowy pozwala w sposób jednoznaczny na rozstrzygnięcie, które ze sprzecznych stanowisk sądu pierwszej instancji, wyrażonych w wyroku i jego uzasadnieniu, zasługuje na uwzględnienie. (wyrok SA w Lublinie z dnia 31 lipca 2013 r., II AKa 129/13, opubl. LEX nr 1350398). W myśl przytoczonego powyżej judykatu, nie wszystkie uchybienia pisemnego uzasadnienia wyroku, które jest wszak sporządzane po jego wydaniu i ze swej procesowej funkcji ma charakter sprawozdawczy, powodować muszą konieczność uchylania zaskarżonego orzeczenia. Apelacja wniesiona w niniejszej sprawie w swej treści zbyt płytko wyeksponowała zaistniałe uchybienia. W niniejszej sprawie rozległość uchybień i braki w zakresie dowodowym doprowadziły do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Analiza treści uzasadnienia wyroku wskazuje, że sposób jego sporządzenia nie uwzględnia wymagań jakie nakłada na Sąd przepis art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. w zakresie dokonania ustaleń faktycznych, ponieważ ustalenia faktyczne, jakich wymaga art. 424 § 1 pkt. 1 k.p.k. , to jednoznaczne wskazanie konkretnych zachowań w tym przypadku oskarżonej, korespondujących z opisem czynów jej przypisanych, poprzez które zrealizowane zostały przedmiotowo - podmiotowe znamiona przypisanych jej przestępstw. Sąd Okręgowy w tym zakresie podziela poniższe stanowisko: "Ustalenia faktyczne", o których mowa w art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. , to jednoznaczne wskazanie konkretnych zachowań oskarżonego, korespondujących z opisem czynu przypisanego, poprzez które zrealizowane zostały przedmiotowe i podmiotowe znamiona przypisanego mu w wyroku przestępstwa. Tylko takie, kategoryczne, oparte na całokształcie materiału dowodowego ustalenia mogą stanowić podstawę wyroku skazującego. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 20 czerwca 2012 r., II AKa 99/12, opubl. LEX nr 1213860). Tymczasem treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku przedstawia w formie sprawozdawczej to, co zdarzyło się w związku z czynami oskarżonej, a mianowicie przedstawia fakty związane z zawiadomieniem organów ścigania o fakcie popełnienia opisywanych czynów. Ustalenia faktyczne nie powinny zawierać streszczenia zawiadomień o przestępstwie składanych przez pokrzywdzonych i ich relacji na temat zachowań oskarżonej, lecz: Ustalenia faktyczne winny precyzyjnie przedstawiać nie tylko stronę przedmiotową czynu, a więc znamiona czasownikowe określające czynność sprawczą i przedmiot czynności wykonawczej, ale także znamiona strony podmiotowej odnoszące się do (...) zamiarów, motywów, postaw i innych kategorii podmiotowych, charakteryzujących stany i procesy psychiczne uczestników zdarzeń będących przedmiotem procesu. (wyrok SN z dnia 11 kwietnia 2007 r., VKK 226/06, opubl. Prok. i Pr.- wkł. 2007/12/19). Kolejnym uchybieniem uzasadnienia jest zawarcie w jego treści, w części poświęconej (zapewne) ocenie prawnej przypisanych czynów, sformułowania: „wina jak i stopień społecznej szkodliwości nie są znaczne” (k. 265 – pierwszy wers od góry). Sformułowanie: „jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne” jest sformułowaniem kodeksowym ( art. 66 § 1 k.k. ) i zarezerwowane jest dla przesłanek prowadzących do warunkowego umorzenia postępowania. Błędem jest poprzedzanie tym sformułowaniem orzeczenia o wymierzeniu oskarżonej kary pozbawienia wolności, i to w przypadku, gdy kara ta, jest rodzajowo najsurowsza z alternatywnie przewidzianych za występek z art. 190 § 1 k.k. . Dla uzasadnienia wymiaru kary należy posługiwać się inną paletą określeń w zakresie stopnia winy i społecznej szkodliwości czynu, niż sformułowaniem kodeksowo zarezerwowanym dla podstaw warunkowego umorzenia postępowania karnego. Ta suma uchybień zawartych w uzasadnieniu wyroku oraz podniesione w apelacji obrońcy stały się jedną z podstaw do podzielenia wniosku apelacyjnego i uchylenia zaskarżonego wyroku. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, jeżeli zajdzie konieczność sporządzenia pisemnych motywów wyroku, Sąd Rejonowy winien mieć na uwadze to, że: Praktyka sądowa wykształciła modelowe zasady sporządzania uzasadnień wyroków sądu I instancji. Przestrzeganie tych reguł umożliwia prezentację wszystkich niezbędnych elementów uzasadnienia w kolejności, wynikającej z zasad procedowania oraz tworzącej pewien ciąg logiczny. Przyjmuje się następującą kolejność owych elementów uzasadnienia: - opis stanu faktycznego ustalonego na podstawie zebranych dowodów, - wskazanie dowodów spośród ujawnionych w toku rozprawy głównej, które zostały przyjęte za podstawę ustaleń faktycznych, - wskazanie czy oskarżony przyznał się do popełnienia zarzucanych przestępstw i jakie złożył wyjaśnienia, - przyjmuje się, że ustosunkowanie się sądu do wyjaśnień oskarżonego poprzez stwierdzenie, czy sąd dał im wiarę, lub odrzucił, rozpoczyna część uzasadnienia poświęconą analizie materiału dowodowego, - analiza materiału dowodowego w postaci zeznań świadków, opinii biegłych, ekspertyz, czy innych dowodów i wnioski z tej analizy, - wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku, - przytoczenie okoliczności, które sąd miał na względzie przy wymiarze kary. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 8 marca 2012 r., II AKa 12/12, opubl. KZS 2012/4/33). Ponadto przeprowadzone w sprawie dowody, szczególnie zeznania świadków opisujące zachowania oskarżonej i sposób jej funkcjonowania w społeczeństwie, wskazują na konieczność dopuszczenia dowodu z opinii biegłych psychiatrów, którzy winni ocenić poczytalność oskarżonej, a ta jest podstawą ponoszenia odpowiedzialności karnej. Zdaniem Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie zaistniały okoliczności stanowiące podstawę do powzięcia uzasadnionej wątpliwości co do poczytalności oskarżonej (np. k. 239, 247). Powyżej wymienione uchybienia i błędy uzasadnienia oraz braki postępowania dowodowego stały się podstawą uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy: - dopuści dowód z opinii biegłych psychiatrów w celu zbadania zdrowia psychicznego i poczytalności oskarżonej; - jeżeli postawa procesowa oskarżonej na to pozwoli (stawi się w Sądzie i zechce złożyć wyjaśnienia), wysłucha wyjaśnień oskarżonej, a jeżeli zajdzie konieczność przeprowadzi konfrontacje pomiędzy świadkami a oskarżoną; - przeprowadzi wszelkie dowody niezbędne dla wszechstronnego rozpoznania sprawy; - ustalenia stanu faktycznego oprze na całościowej i wszechstronnej ocenie zgromadzonych dowodów ( art. 410 k.p.k. ); - ewentualne uzasadnienie sporządzi stosując się do powyżej przedstawionego schematu i zgodnie z treścią art. 424 k.p.k. . /-/ Na oryginale właściwe podpisy.