II Ka 25/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego, odrzucając apelację skazanego domagającego się warunkowego zawieszenia kary pozbawienia wolności ze względu na jego wcześniejsze skazania za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności.
Oskarżony W. T. złożył apelację od wyroku Sądu Rejonowego w Zamościu, domagając się warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności. Sąd Okręgowy uznał apelację za niezasadną, wskazując, że ze względu na wcześniejsze skazanie za przestępstwo z art. 200 § 1 k.k. (wykorzystanie małoletniego poniżej 15 lat), zgodnie z art. 106a k.k. i art. 108 k.k., skazanie to nigdy nie ulegnie zatarciu. W konsekwencji, oskarżony zawsze będzie traktowany jako osoba skazana na karę pozbawienia wolności, co wyklucza stosowanie warunkowego zawieszenia kary na podstawie art. 69 § 1 k.k. Sąd Okręgowy utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.
Sąd Okręgowy w Lublinie rozpatrywał apelację wniesioną przez oskarżonego W. T. od wyroku Sądu Rejonowego w Zamościu z dnia 25 listopada 2021 r. (sygn. akt II K 625/21). Oskarżony, skazany w pierwszej instancji, domagał się w apelacji warunkowego zawieszenia wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności, powołując się na opiekę nad schorowaną matką i uczęszczanie na terapię AA. Sąd Okręgowy uznał zarzuty apelacji za niezasadne. Kluczowym argumentem sądu było ustalenie, że oskarżony był wcześniej skazany za przestępstwo z art. 200 § 1 k.k. (wykorzystanie seksualne małoletniego poniżej 15 lat). Zgodnie z art. 106a k.k., skazanie za takie przestępstwo, jeśli popełnione przed wejściem w życie tego przepisu, nie podlega zatarciu. Ponieważ kara pozbawienia wolności w tej sprawie została zakończona w dniu 15 listopada 2003 r., a przepis art. 106a k.k. wszedł w życie 26 września 2005 r., skazanie to nigdy nie uległo zatarciu. W myśl art. 108 k.k., jeśli skazany popełnił ponowne przestępstwo, dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań. W sytuacji oskarżonego, żadne z jego skazań nie ulegnie zatarciu. Wobec osoby posiadającej status 'skazany na karę pozbawienia wolności', art. 69 § 1 k.k. wprowadza bezwzględny zakaz stosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności. Sąd Okręgowy podkreślił, że orzeczona kara jest karą łagodną, uwzględniającą okoliczności faktyczne i osobiste oskarżonego, a zastosowanie kary sekwencyjnej (pozbawienie wolności poniżej dolnego progu zagrożenia i kara ograniczenia wolności) było najłagodniejszym możliwym rozstrzygnięciem. W związku z tym, wniosek oskarżonego o warunkowe zawieszenie kary nie mógł zostać uwzględniony. Sąd Okręgowy utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego. Ponadto, ze względu na trudną sytuację materialną oskarżonego i ograniczone możliwości zarobkowe, został on zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze na podstawie art. 624 § 1 k.p.k.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, skazanie za przestępstwo z art. 200 § 1 k.k. popełnione przed wejściem w życie art. 106a k.k. nie podlega zatarciu, zgodnie z tym przepisem.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy powołał się na art. 106a k.k., który stanowi, że skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzonym był małoletni poniżej lat 15, nie podlega zatarciu. Ponieważ kara w sprawie II K 1168/99 została zakończona przed wejściem w życie tego przepisu, a 10 lat od wykonania kary nie upłynęło, skazanie to nigdy nie ulegnie zatarciu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji
Strona wygrywająca
Prokurator / Sąd Rejonowy
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. T. | osoba_fizyczna | oskarżony |
Przepisy (11)
Główne
k.k. art. 106a
Kodeks karny
Skazanie za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, gdy pokrzywdzonym jest małoletni poniżej lat 15, nie podlega zatarciu.
k.k. art. 108
Kodeks karny
Jeżeli skazany popełnił ponowne przestępstwo, dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań.
k.k. art. 69 § § 1
Kodeks karny
Warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności jest niedopuszczalne wobec osoby, której skazanie na karę pozbawienia wolności nigdy nie ulegnie zatarciu.
Pomocnicze
k.k. art. 200 § § 1
Kodeks karny
Przestępstwo seksualne wykorzystania małoletniego poniżej 15 lat.
k.k. art. 107 § § 1
Kodeks karny
Termin zatarcia skazania po upływie 10 lat od wykonania kary pozbawienia wolności.
k.k. art. 190a § § 1
Kodeks karny
Podstawa prawna skazania i wymiaru kary w tej sprawie, przewidująca pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat.
k.k. art. 37b
Kodeks karny
Możliwość orzeczenia kary sekwencyjnej.
k.p.k. art. 438
Kodeks postępowania karnego
Podstawy apelacji, w tym zarzut rażącej niewspółmierności kary.
k.p.k. art. 439
Kodeks postępowania karnego
Bezwzględne przyczyny odwoławcze.
k.p.k. art. 624 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Zasada zwalniania z kosztów sądowych w postępowaniu odwoławczym.
k.p.k. art. 626 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Obciążenie Skarbu Państwa kosztami postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skazanie za przestępstwo z art. 200 § 1 k.k. nie ulega zatarciu na podstawie art. 106a k.k. i art. 108 k.k. Osoba, której skazanie nie ulega zatarciu, nie może skorzystać z warunkowego zawieszenia kary pozbawienia wolności na podstawie art. 69 § 1 k.k. Kara sekwencyjna była najłagodniejszym możliwym rozstrzygnięciem.
Odrzucone argumenty
Opieka nad schorowaną matką i uczęszczanie na terapię AA jako podstawa do warunkowego zawieszenia kary. Wniosek o uchylenie wyroku i warunkowe zawieszenie kary.
Godne uwagi sformułowania
skazanie to nigdy nie ulegnie zatarciu przepis art. 69 § 1 k.k. wprowadza zakaz stosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności orzeczenie wobec oskarżonego W. T. jest dla niego rozstrzygnięciem najbardziej łagodnym
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zatarcia skazań za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności (art. 106a k.k.) oraz konsekwencji braku zatarcia dla możliwości warunkowego zawieszenia kary (art. 69 § 1 k.k.)."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji skazania za przestępstwo z art. 200 § 1 k.k. popełnione przed wejściem w życie art. 106a k.k. oraz późniejszego popełnienia kolejnego przestępstwa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z niepodleganiem zatarciu skazań za najpoważniejsze przestępstwa, co ma bezpośrednie przełożenie na możliwość stosowania instytucji warunkowego zawieszenia kary. Pokazuje, jak przeszłość karna może na zawsze wpływać na przyszłe losy prawne skazanego.
“Przeszłość, która nigdy nie ulega zatarciu: dlaczego skazanie za pedofilię blokuje warunkowe zawieszenie kary?”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyUZASADNIENIE Formularz UK 2 Sygnatura akt IIKa 25/22 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników: 1 CZĘŚĆ WSTĘPNA Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji wyrok Sądu Rejonowego w Zamościu z dnia 25 listopada 2021 r. wydany w sprawie IIK 625/21 Podmiot wnoszący apelację ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ oskarżyciel posiłkowy ☐ oskarżyciel prywatny ☐ obrońca ☒ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ inny Granice zaskarżenia Kierunek i zakres zaskarżenia ☒ na korzyść ☐ na niekorzyść ☐ w całości ☒ w części ☐ co do winy ☒ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☐ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k. , chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☐ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☐ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☒ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów Wnioski ☐ uchylenie ☒ zmiana Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy Ustalenie faktów Fakty uznane za udowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 2.1.1.1. W. T. Treść wyroków wydanych wobec oskarżonego w sprawach IIK 1168/99 i VIIK 1130/05 Sądu Rejonowego w Zamościu informacja k. 415a akta sprawy VIIK 1130/05 załącznik Fakty uznane za nieudowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 2.1.2.1. W. T. nie przeprowadzano takich dowodów --- Ocena dowodów Dowody będące podstawą ustalenia faktów Lp. faktu z pkt 2.1.1 Dowód Zwięźle o powodach uznania dowodu 2.1.1.1 Informacja, dokumenty z akt sprawy Dowodami są dokumenty w postaci akt sprawy sądowej oraz informacja wygenerowana przez sekretariat II Wydziału Karnego Sądu Rejonowego w Zamościu. Dokumenty te nie budzą zastrzeżeń co do autentyczności i zwartych w nich informacji. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów) Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2 Dowód Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu ---- STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków Lp. Zarzut 3.1. Oskarżony w osobiście sporządzonej apelacji nie kwestionował ustaleń faktycznych co do winy, skupił się na wnioskowaniu o warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej wobec niego, jako części kary sekwencyjnej. Podnosił, że obecnie opiekuje się schorowaną ponad osiemdziesięcioletnią matką. Wskazał też, że regularnie uczęszcza na terapię AA. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Zarzut apelacyjny nie może zostać uwzględniony. Podnoszone w apelacji argumenty są chybione, gdyż podstawą orzeczenia Sądu w zakresie orzeczonej kary, zawartego w zaskarżonym wyroku są obligatoryjne przepisy prawa karnego materialnego. Przepisy te nie mogą być modyfikowane na podstawie podniesionych w apelacji argumentów. Po pierwsze należy zauważyć, iż skutecznie można w apelacji skarżyć orzeczenie w zakresie kary jeżeli zostanie podniesiony i wykazany zarzut „rażącej” niewspółmierności orzeczonej kary. W apelacji tego rodzaju sformułowania nie zostały zawarte. Biorąc jednak pod uwagę brak fachowości po stronie skarżącego – osobiście oskarżony – sam brak odpowiedniego sformułowania nie stał na przeszkodzie dokonania oceny trafności orzeczonej kary w trakcie kontroli odwoławczej. Analiza akt sprawy, w szczególności karty karnej i treści zapadłych wyroków oraz postanowień o zarządzeniu wyrokowania kar pozbawienia wolności orzeczonych poszczególnych sprawach rozpoznawanych wcześniej przeciwko oskarżonemu, Sąd Okręgowy ustalił, że: - w sprawie IIK 227/97 W. T. został skazany na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Karę tę, w rezultacie zarządzenia jej wykonania zakończył wykonywać w dniu 15 listopada 2003 r; - w sprawie IIK 1168/99 oskarżony został skazany na karę bezwzględną pozbawienia wolności za czyn z art. 200 § 1 k.k. . Karę zakończył wykonywać w dniu 15 listopada 2003 r - kolejny raz W. T. został skazany na karę pozbawienia wolności w sprawie VIIK 1130/05. Karę tę odbył w dniu 21 sierpnia 2011 r. . Zgodnie z treścią art. 107 § 1 k.k. zatarcie skazania w przypadku orzeczenia kary pozbawienia wolności, następuje po upływie 10 lat od wykonania lub darowania kary, albo przedawnienia jej wykonania. W przypadku dotyczącym oskarżonego W. T. najistotniejsze okazują się przepisy art. 106a k.k. i art. 108 k.k. . Wskazane przepisy mówią, iż: - nie podlega zatarciu skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania , za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzonym był małoletni poniżej lat 15, ( art. 106a k.k. ), przepis wszedł w życie w dniu 26 września 2005 r.; - jeżeli skazany popełnił ponowne przestępstwo, dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań ( art. 108 k.k. ). W sprawie IIK 1168/99 W. T. został skazany za czyn z art. 200 § 1 k.k. – seksualne wykorzystanie małoletniego poniżej 15 lat. Bezwzględną karę pozbawienia wolności orzeczoną w tej sprawie oskarżony zakończył odbywać w dniu 15 listopada 2003 r., a więc do dnia wejścia w życie przepisu art. 106a k.k. skazanie to nie zatarło się, bowiem pomiędzy 15 listopada 2003 r. a 26 września 2005 r. nie upłynęło 10 lat. Zgodnie z brzmieniem wskazanego art. 106a k.k. , w stosunku do oskarżonego W. T. skazanie to nigdy nie ulegnie zatarciu. Wobec czego, zgodnie z treścią art. 108 k.k. , żadne skazanie W. T. nie będzie ulegało w przyszłości zatarciu i zawsze będzie on osobą skazaną na karę pozbawienia wolności. Wobec osoby o statusie „skazany na karę pozbawienia wolności” przepis art. 69 § 1 k.k. wprowadza zakaz stosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności. Reasumując, w stosunku do oskarżonego W. T. przepisy o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności ( art. 69 § 1 k.k. ) nigdy nie będą miały zastosowania. Przepis art. 190a § 1 k.k. , który jest podstawą prawną skazania i wymiaru kary wobec oskarżonego w tej sprawie, przewiduje jako sankcję karną jedynie pozbawienie wolności w wymiarze od 6 miesięcy do 8 lat. Zastosowanie przez Sąd wobec oskarżonego na podstawie art. 37b k.k. kary sekwencyjnej, tj. orzeczenie jednocześnie kary pozbawienia wolności poniżej dolnego progu zagrożenia przewidzianego w przepisie i kary ograniczenia wolności, jest dla oskarżonego rozstrzygnięciem najbardziej łagodnym. Powyżej przedstawiony stan prawny odnoszący się do sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie nie pozwala na warunkowe zawieszenie orzeczonej kary pozbawienia wolności, ani dokonania zmiany w jakimkolwiek zakresie. Orzeczonej w zaskarżonym wyroku kary nie można jednocześnie uznać za karę rażąco niewspółmiernie surową do czynu, za który oskarżony został skazany. Podkreślić należy, że orzeczona wobec oskarżonego kara jest karą łagodną i uwzględnia ustalone okoliczności faktyczne oraz warunki osobiste oskarżonego. Wniosek Oskarżony w końcowej części apelacji wnioskował o: uchylenie wyroku i warunkowe zawieszenie na czas próby wyroku Sądu Rejonowego w Zamościu. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Ze względu na przytoczone powyżej okoliczności i uwarunkowania prawne, niemożliwym było uwzględnienie wniosku oskarżonego o zmianę wyroku i warunkowe zawieszenie wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU 4.1. Ze względu na kierunek i zakres zaskarżenia oraz podmiot wnoszący apelację, Sąd Okręgowy w urzędu dokonał kontroli odwoławczej trafności ustaleń faktycznych oraz przeprowadził badanie orzeczenia w kierunku ustalenia zaistnienia bezwzględnych przyczyn odwoławczych. Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności Sąd Okręgowy oceniając zasadność dokonanych ustaleń faktycznych stwierdził, że są one oparte na wszechstronnej ocenie dowodów i odpowiadają wnioskom wypływającym z tych dowodów. Sąd nie stwierdził zaistnienia błędu w tychże ustaleniach. Analiza akt nie dostarczyła również powodów do przyjęcia, że w sprawie wystąpiły bezwzględne przyczyny odwoławcze z art. 439 k.p.k. lub art. 440 k.p.k. . Powody te nie zostały też podniesione ani zasygnalizowane w apelacji. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji 5.1.1. Przedmiot utrzymania w mocy Całość zaskarżonego wyroku. Zwi ęź le o powodach utrzymania w mocy Po przeprowadzeniu wnikliwej kontroli odwoławczej zaskarżonego wyroku, a w szczególności trafności zastosowanej represji karnej, Sąd Okręgowy utrzymał w mocy zaskarżony wyrok nie znajdując postaw do wydania orzeczenia reformatoryjnego czy kasatoryjnego. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji 5.2.1. Przedmiot i zakres zmiany W zaskarżonym wyroku nie dokonywano zmian. Zwi ęź le o powodach zmiany --- Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia 5.3.1.1.1. --- ☐ art. 439 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia ---- 5.3.1.2.1. Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia ---- 5.3.1.3.1. Konieczność umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia ---- 5.3.1.4.1. ---- ☐ art. 454 § 1 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia ----- Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania Ponieważ wyrok został utrzymany w mocy nie zachodzi potrzeba formułowania zapatrywań prawnych i wskazań co do dalszego biegu. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności Wyrok apelacyjny nie zawiera innych rozstrzygnięć. Koszty Procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności II Oskarżony nie posiada majątku a jego możliwości zarobkowe są ograniczone, poza tym posiada na utrzymaniu nieletnie dzieci. Te okoliczności legły u podstaw zwolnienia oskarżonego z ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze. Podstawą prawną tej decyzji jest art. 624 § 1 k.p.k. . Skarb Państwa ponosi wydatki związane z prowadzeniem postępowania odwoławczego na podstawie art. 626 § 1 k.p.k. . PODPIS /-/ Na oryginale właściwy podpis. Granice zaskarżenia Kolejny numer załącznika 1 Podmiot wnoszący apelację oskarżony Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja wyrok Sądu Rejonowego w Zamościu z dnia 25 listopada 2021 r. wydany w sprawie IIK 625/21 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia ☒ na korzyść ☐ na niekorzyść ☐ w całości ☒ w części ☐ co do winy ☒ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.2. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☐ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k. , chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☐ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☐ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☒ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.4. Wnioski ☐ uchylenie ☒ zmiana
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI