II Ka 178/15

Sygn. akt II Ka 178/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 maja 2015 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSO Dariusz Półtorak Sędziowie: SSO Bogdan Górski SSO Mariola Krajewska - Sińczuk (spr.) Protokolant: st.sekr.sądowy Marzena Głuchowska przy udziale Prokuratora Andrzeja Michalczuka po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2015 r. sprawy S. C. oskarżonego o przestępstwo z art. 178a §4 kk na skutek apelacji, wniesionych przez prokuratora i obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Rejonowego w Siedlcach z dnia 4 lutego 2015 r. sygn. akt II K 296/14 zaskarżony wyrok uchyla i sprawę S. C. przekazuje Sądowi Rejonowemu w Siedlcach do ponownego rozpoznania; zasądza od Skarbu Państwa na rzecz Kancelarii Adwokackiej adw. M. R. w S. kwotę 516,60 złotych (w tym 96,60 zł podatku VAT) za obronę oskarżonego wykonywaną z urzędu w postępowaniu odwoławczym; Sygn. akt II Ka 178/15 UZASADNIENIE S. C. został oskarżony o to, że w dniu 17 kwietnia 2014 roku w miejscowości O. , gmina W. , województwo (...) , znajdując się w stanie nietrzeźwości (I- 1,11 mg/l, II- 1,12 mg/l i III- 0,99 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu) kierował w ruchu lądowym ciągnikiem rolniczym marki U. (...) o nr rej. (...) , czym nie stosował się do orzeczonego przez Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim, sygn. akt II K 534/10, zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, przy czym czynu tego dopuścił się będąc już wcześniej prawomocnie skazanym za przestępstwo określone w art. 244 k.k. przez Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim, to jest o przestępstwo określone w art. 178a § 4 k.k. Wyrokiem z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt II K 296/14, Sąd Rejonowy w Siedlcach: I. oskarżonego S. C. uznał za winnego dokonania zarzucanego mu czynu, wyczerpującego dyspozycję art. 178a § 4 k.k. przy czym z opisu czynu wyeliminował słowa „przy czym czynu tego dopuścił się będąc prawomocnie skazanym za przestępstwo określone w art. 244 k.k. przez Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim” i za to na podstawie art. 178a § 4 k.k. wymierzył oskarżonemu karę 1 roku pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawie art. 69 § 1, § 2 i § 4 k.k. i art. 70 § 1 p. 1 k.k. warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 4 lata, II. na podstawie art. 71 § 1 k.k. wymierzył mu karę grzywny w wysokości 80 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na 10 złotych; III. na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 8 lat; IV. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz Kancelarii Adwokackiej adw. M. R. kwotę 708,48 złotych tytułem wynagrodzenia za obronę z urzędu, w tym 132,48 złotych podatku VAT; V. zwolnił oskarżonego z kosztów sądowych, wydatki przejmując na rachunek Skarbu Państwa. Apelacje od przedstawionego wyżej wyroku wywiedli Prokurator Rejonowy w Siedlcach i obrońca oskarżonego. Oskarżyciel publiczny zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości na niekorzyść oskarżonego S. C. , zarzucając mu: - obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 178a § 4 k.k. poprzez nieprawidłowy opis czynu zarzucanego oskarżonemu S. C. polegający na nie zawarciu ustawowego znamienia wskazanego w art. 178a § 4 k.k. „w związku ze skazaniem za przestępstwo”, - rażącą niewspółmierność kary orzeczonej wobec S. C. poprzez wymierzenie mu kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania oraz kary grzywny, podczas gdy stopień społecznej szkodliwości czynu, wzgląd na cele zapobiegawcze i wychowawcze kary, jakie ma osiągnąć wobec oskarżonego, a także potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa przemawiają za orzeczeniem kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia wyko­nania. W następstwie tak sformułowanych zarzutów odwołujący się wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uzupełnienie opisu czynu przypisanego S. C. o znamię „w związku ze skazaniem za przestępstwo”, a także o uchylenie orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności oraz uchy­lenie orzeczonej kary grzywny. Obrońca oskarżonego zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze i środku karnym (pkt I-III), zarzucając mu rażącą niewspół­mierność kary i środka karnego, która polega na wymierzeniu oskarżonemu kary jednego roku pozbawienia wolności z warunkowym jej zawieszeniem na okres próby wynoszący 4 lata, kary grzywny w wysokości 80 stawek dziennych, ustalonych w wysokości 10 zł jedna stawka, a nadto na orzeczeniu środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 8 lat, bez nale­żytego uwzględnienia dyrektyw sądowego wymiaru kary z art. 53 § 1 i 2 k.k. , w szczególności dostatecznego uwzględnienia okoliczności łagodzących takich jak okoliczności popełnienia czynu, właściwości i warunki osobiste oskarżonego, jego sytuacja materialna, zachowanie po popełnieniu przestępstwa. W następstwie podniesionych zarzutów apelujący obrońca wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i wymierzenie oskarżonemu kary 8 miesięcy pozba­wienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat tytułem próby, karę grzywny w wymiarze 30 stawek dziennych po 10 zł każda stawka oraz środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mecha­nicznych na okres 4 lat. W toku rozprawy odwoławczej prokurator poparł apelację Prokuratora Rejonowego w Siedlcach i wniosek w niej zawarty, jako ewentualny zgłosił wniosek o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, wniósł o nieuwzględnienie apelacji obrońcy. Obrońca oskarżonego poparł apelację i wnioski w niej zawarte, wniósł o nieuwzględnienie apelacji prokuratora, wniósł o zasądzenie kosztów za obronę z urzędu oświadczając, iż nie zostały uiszczone w całości ani w części. Oskarżony przyłączył się do stanowiska swojego obrońcy. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja oskarżyciela publicznego okazała się o tyle zasadna, że doprowadziła do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu w Siedlcach do ponownego rozpoznania. Należy z całą mocą podkreślić, że orzeczenie takiej treści nie przesądza w żadnej mierze o sposobie rozstrzygnięcia tej sprawy po jej ponownym rozpoznaniu i nie może zostać odebrane inaczej niż jedynie jako zalecenie ponownego jej rozpoznania bez opisanych niżej uchybień. W wyprzedzeniu zasadniczej części rozważań podkreślić należy, że Sąd Odwo­ławczy w pierwszej kolejności ustosunkował się do apelacji wywiedzionej przez Prokuratora Rejonowego w Siedlcach. Zaakcentować bowiem należy, iż rzecznik oskarżenia wystąpił nie tylko z zarzutem niewłaściwego opisu czynu przypisanego oskarżonemu wyrokiem, lecz również podważył słuszność przyjęcia, że w stosunku do S. C. zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek w rozumieniu art. 69 § 4 k.k. W tym stanie rzeczy, a także wobec faktu, iż środek odwoławczy wniesiony na korzyść podsądnego opiera się na tezie o zasadności posłużenia się instytucją warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, skargę etapową wywiedzioną przez prokuratora uznać należało za dalej idącą. Bez rozważenia podniesionej w niej argumentacji nie sposób było zatem logicznie analizować wywodów obrońcy. Przystępując do wartościowania argumentacji oskarżyciela publicznego podkre­ślić należy, że wysunięty przezeń zarzut obrazy prawa materialnego, a mianowicie art. 178a § 4 k.k. , wyrażający się w nie zawarciu w opisie czynu przypisanego oskar­żonemu znamienia „w związku ze skazaniem za przestępstwo”, w istocie rzeczy stanowi zarzut obrazy prawa procesowego, tj. art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. ( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Kato­wicach z 3 kwietnia 2014 r., II AKa 479/13, LEX nr 1466766). Zaznaczyć bowiem należy, że skarżący nie kwestionuje merytorycznej słuszności uznania zachowania przypisanego wyżej wymienionemu za przestępstwo z art. 178a § 4 k.k. , a rzeczona negacja jest warunkiem niezbędnym dla sformułowania zarzutu obrazy prawa materialnego ( vide D. Świecki, Postępowanie odwoławcze w sprawach karnych. Komentarz. Orzecznictwo , Warszawa 2013, s. 134). Uzna­jąc zasadność wskazania na przedmiotowe uchybienie wskazać natomiast wystarczy, że mimo, iż z treści art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. nie wynika, ażeby w opisie czynu należało używać słów ustawy określających poszczególne znamiona przestępstwa, to jednak koniecznym jest, aby opis ten- w sposób niebudzący wątpliwości- odpowiadał znaczeniu wszystkich znamion ustawowych konkretnego przestępstwa ( vide postanowienie Sądu Najwyższego z 4 września 2014 r., V KK 156/14, LEX nr 1532786). Oczywistym jest w tym kontekście, że poprzestanie w opisie czynu przypi­sanego S. C. na stwierdzeniu, że zachowaniem swym nie zastosował się do orzeczonego przez Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim, sygn. akt II K 534/10, zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych wymogowi temu nie czyni zadość. Skoro przepis art. 178a § 4 k.k. wymaga, by zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych był orzeczony w związku ze skazaniem za przestępstwo, to okolicz­ności tej nie można podnosić jedynie w uzasadnieniu wyroku, tak jak uczynił to Sąd Rejonowy (k. 203v), lecz winna znaleźć ona odzwierciedlenie również w formule sentencji. Na marginesie zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że zmiana ustawy, mocą której dane zachowania będące wcześniej przestępstwami stanowią obecnie wykroczenia nie powoduje, iż możliwa jest zmiana oceny prawnej czynu ustalonego w prawomocnym wyroku, a więc że następuje „przekształcenie" owego przestępstwa w wykroczenie. Tym samym skazanie prawomocnym wyrokiem za przestępstwo nie zmienia swojego charakteru, a modyfikacji - w zakresie określonym ustawą- ulega jedynie wymiar i wykonanie orzeczonej za to przestępstwo kary (vide uchwała Sądu Najwyższego z 27 września 1985 r., VI KZP 25/85, LEX nr 20111, postanowienie Sądu Najwyższego z 30 kwietnia 2014 r., I KZP 6/14, LEX nr 1455269). W przekonaniu Sądu II instancji, oskarżyciel publiczny słusznie zakwe­stionował również rozstrzygnięcie w przedmiocie obdarzenia S. C. dobrodziejstwem warunkowego zawieszenia wymierzonej mu kary pozbawienia wolności. Lektura pisemnych motywów zanegowanego wyroku (k. 204v) dowodzi bowiem, że Sąd I instancji błędnie postrzega zakres znaczeniowy szczególnie uzasadnionego wypadku z art. 69 § 4 k.k. Zaakcentować tutaj należy, iż spełnienie przedmiotowej przesłanki winno być oceniane tak przez pryzmat elementów progno­stycznych, o których mowa w art. 69 § 2 k.k. , jak i przez pryzmat ogólnych dyrektyw wymiaru kary ( art. 53 k.k. w zw. z art. 56 k.k. ). W nauce prawa karnego podkreśla się przy tym, że okoliczności szczególne, to okoliczności zarówno przedmiotowe, jak i podmiotowe (motywacja, pobudki), a także stan zdrowia sprawcy, jego trudne wa­runki rodzinne, materialne. Nie bez znaczenia jest również przypadkowość doko­nanego czynu, pozytywna ocena sprawcy, nienaganny tryb życia. W orzecznictwie dodatkowo podkreślano, że chodzi tutaj o nagromadzenie okoliczności łagodzących: zwykłych bądź nietypowych, nadzwyczajnych, rzadko spotykanych, a także o ich łączną ocenę ( vide J. Lachowski , Objaśnienia do art. 69 Kodeksu karnego [w:] M. Królikowski [red.], R. Zawłocki [red.], Kodeks karny. Część ogólna. Tom II. Komentarz do art. 32- 116 , Warszawa 2011, Legalis) Z tych wszystkich względów nieuprawnionym było ograniczenie przez Sąd Rejonowy swych rozważań w tej materii do stwierdzenia, że fakt kontrawen­cjonalizacji zachowania, za które w stosunku do S. C. orzeczono zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w istocie decyduje o zaistnieniu szczególnie uzasadnionego wypadku w rozumieniu art. 69 § 4 k.k. Przytoczony tok rozumowania nakazuje przyjąć, że Sąd I instancji w istocie zaniechał starań o sformułowanie rzetelnej prognozy kryminologicznej. Wobec faktu, że formułowanie prognozy kryminologicznej w sposób nierozerwalny łączy się z poczynieniem zaniechanych ustaleń faktycznych we wska­zanym wyżej zakresie koniecznym stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zważyć bowiem trzeba, że skoro Sąd Odwoławczy może orzec surowszą karę pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy nie zmienia ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku ( art. 454 § 2 k.p.k. ), to tym bardziej surowszej kary nie może orzec wtedy, gdy ustalenia takowe samodzielnie czyni. Nie sposób natomiast wykluczyć, że poczynienie kompletu niezbędnych ustaleń faktycznych mogłoby doprowadzić do przekonania, iż w stosunku do S. C. nie zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek z art. 69 § 4 k.k. Uznanie słuszności zarzutów wysuniętych przez oskarżyciela publicznego i wydanie rozstrzygnięcia o charakterze kasatoryjnym sprawiło, że rozpoznanie środka odwoławczego wywiedzionego przez obrońcę okazało się przedwczesne i dlatego też Sąd Okręgowy zaniechał przeprowadzenia rozważań w zakresie zarzutów przezeń podniesionych ( art. 436 k.p.k. ). Rozpoznając sprawę po raz kolejny Sąd Rejonowy uwzględni zaprezentowaną wyżej argumentację, w tym w szczególności dołoży starań niezbędnych dla rzetelnego sformułowania prognozy kryminologicznej. Procedując w tym przedmiocie Sąd I in­stan­cji uwzględni nie tylko elementy prognostyczne z art. 69 k.k. , lecz również całokształt okoliczności popełnienia czynu S. C. , bacząc przy tym na losy wszystkich rozstrzygnięć poświęconych zachowaniu tego oskarżonego z dnia 17 kwietnia 2014 r. Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy, na podstawie art. 437 k.p.k. w zw. z art. 456 k.p.k. , orzekł, jak w wyroku.