II K 818/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy w Poznaniu, IV Wydział Karny–Odwoławczy, rozpoznał sprawę D. S. oskarżonego z art. 288 § 1 kk i art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii na skutek apelacji obrońcy od wyroku Sądu Rejonowego w Pile. Sąd Okręgowy, działając z urzędu, stwierdził wystąpienie bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 10 kpk w zw. z art. 79 § 3 kpk. Przesłanka ta dotyczy sytuacji, gdy obrońca oskarżonego, mimo obligatoryjności obrony, nie brał udziału we wszystkich terminach rozpraw. W niniejszej sprawie, opinia psychiatryczno-psychologiczna wykazała, że D. S. ma poziom inteligencji na pograniczu upośledzenia umysłowego, co uzasadniało potrzebę pomocy prawnej i obligatoryjność obrony zgodnie z art. 79 § 1 pkt 4 kpk. Mimo ustanowienia obrońcy z wyboru, obrońca ten nie stawił się na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2020 r., podczas której przesłuchiwano świadka P. S. Brak obecności obrońcy uniemożliwił mu zadawanie pytań świadkowi, co było istotne w kontekście zarzutów apelacji dotyczących oceny zeznań tego świadka. Sąd Okręgowy podkreślił, że brak udziału obrońcy w rozprawie, gdy jego udział jest obowiązkowy, stanowi oczywistą przeszkodę do jej kontynuowania i musi prowadzić do jej przerwania. Uchybienie to nie ulega konwalidacji w późniejszej fazie procesu. W związku z tym, Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Pile do ponownego rozpoznania, bacząc by postępowanie przebiegało zgodnie z przepisami, z zagwarantowaniem obecności obrońcy na całej rozprawie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących obrony obligatoryjnej w postępowaniu karnym, w szczególności art. 79 kpk i art. 439 § 1 pkt 10 kpk, oraz konsekwencji procesowych braku udziału obrońcy w rozprawie.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji procesowej związanej z obroną obligatoryjną w postępowaniu karnym, wynikającej z obniżonego poziomu inteligencji oskarżonego. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w sprawach bez obligatoryjności obrony.
Zagadnienia prawne (2)
Czy brak udziału obrońcy w rozprawie, mimo obligatoryjności obrony, stanowi bezwzględną przesłankę odwoławczą skutkującą uchyleniem wyroku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak udziału obrońcy w rozprawie, gdy jego udział jest obowiązkowy, stanowi bezwzględną przesłankę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 10 kpk w zw. z art. 79 § 3 kpk, obligującą sąd odwoławczy do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy powołując się na przepisy kpk i orzecznictwo Sądu Najwyższego, wyjaśnił, że obrona obligatoryjna jest warunkiem realizacji prawa oskarżonego do obrony. Niestawiennictwo obrońcy w terminie, gdy jego udział jest obowiązkowy, uniemożliwia prowadzenie rozprawy i stanowi uchybienie, które nie ulega konwalidacji. W tej sprawie, obniżony poziom inteligencji oskarżonego uzasadniał obligatoryjność obrony, a brak obecności obrońcy na kluczowej rozprawie dowodowej skutkował uchyleniem wyroku.
Czy postanowienie sądu o zwolnieniu obrońcy z urzędu, w sytuacji gdy oskarżony ustanowił obrońcę z wyboru, skutkuje ustaniem obrony obligatoryjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postanowienie o zwolnieniu obrońcy z urzędu nie skutkuje ustaniem obrony obligatoryjnej, jeśli nadal istnieją podstawy do jej stosowania. Wówczas obrona obligatoryjna jest kontynuowana przez obrońcę z wyboru.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy, odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, wyjaśnił, że obrona obligatoryjna w przypadkach wskazanych w art. 79 § 1 pkt 3 i 4 kpk ustaje dopiero z chwilą wydania postanowienia sądu o braku obowiązku obrony. Samo ustanowienie obrońcy z wyboru nie znosi obowiązku obrony, jeśli sąd nie wydał takiego postanowienia. W tej sprawie, mimo ustanowienia obrońcy z wyboru, obrona obligatoryjna nadal obowiązywała.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. S. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Prokuratura Okręgowa w Poznaniu | organ_państwowy | prokurator |
Przepisy (20)
Główne
kpk art. 439 § 1
Kodeks postępowania karnego
Wystąpienie bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 10 kpk obliguje sąd odwoławczy do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, bez względu na treść i zasadność podniesionych w apelacji zarzutów.
kpk art. 79 § 3
Kodeks postępowania karnego
Obrona obligatoryjna wymaga udziału obrońcy w rozprawie oraz w tych posiedzeniach, w których obowiązkowy jest udział oskarżonego. Brak udziału obrońcy w takim terminie stanowi podstawę do uchylenia wyroku.
Pomocnicze
kpk art. 79 § 1
Kodeks postępowania karnego
Oskarżony musi mieć obrońcę, jeżeli zachodzi uzasadniona wątpliwość czy stan jego zdrowia psychicznego pozwala na prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny.
kpk art. 79 § 4
Kodeks postępowania karnego
Obrona obligatoryjna ustaje z chwilą wydania przez postanowienia, że udział obrońcy nie jest obowiązkowy.
kk art. 288 § 1
Kodeks karny
Przepis dotyczący zniszczenia mienia, będący podstawą oskarżenia.
u.p.n. art. 62 § 1
Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii
Przepis dotyczący posiadania środków odurzających, będący podstawą oskarżenia.
Konstytucja RP art. 42 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do obrony.
kpk art. 413 § 2
Kodeks postępowania karnego
Wymagania dotyczące opisu znamion czynu zabronionego w wyroku.
kpk art. 6
Kodeks postępowania karnego
Prawo do obrony.
kpk art. 410
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek oparcia orzeczenia na materiale dowodowym.
kpk art. 4
Kodeks postępowania karnego
Zasada prawdy materialnej i obiektywizmu.
kpk art. 167
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek przeprowadzania dowodów niezbędnych do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.
kpk art. 7
Kodeks postępowania karnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
kk art. 31 § 1
Kodeks karny
Okoliczności wyłączające poczytalność.
kk art. 53 § 1
Kodeks karny
Okoliczności uwzględniane przy wymiarze kary.
kpk art. 424 § 1
Kodeks postępowania karnego
Wymagania dotyczące uzasadnienia wyroku.
kpk art. 424 § 2
Kodeks postępowania karnego
Wymagania dotyczące uzasadnienia wyroku.
kpk art. 438
Kodeks postępowania karnego
Względne przyczyny odwoławcze.
kpk art. 437 § 2
Kodeks postępowania karnego
Zakres uchylenia wyroku.
kpk art. 454 § 1
Kodeks postępowania karnego
Zakres rozpoznania sprawy przez sąd odwoławczy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 79 § 1 pkt 4 kpk w zw. z art. 439 § 1 pkt 10 kpk poprzez brak udziału obrońcy w rozprawie, w której jego udział był obowiązkowy.
Godne uwagi sformułowania
bezwzględna przesłanka odwoławcza • obligatoryjność obrony • brak udziału obrońcy we wszystkich terminach rozpraw • poziom inteligencji plasuje się na poziomie pogranicza upośledzenia umysłowego • nie zachodzą warunki z art. 31 § 1 i 2 kk • aktualny stan zdrowia psychicznego podsądnego pozwala mu na branie udziału w toczącym się postępowaniu sądowym, ale ze względu na stwierdzony obniżony poziom inteligencji wskazana jest niezbędna pomoc prawna • obrona obligatoryjna ustaje dopiero z chwilą wydania przez postanowienia, że udział obrońcy nie jest obowiązkowy • brak jego stawiennictwa na którymkolwiek z terminów rozprawy [...] stanowi oczywistą przeszkodę do kontynuowania rozprawy i musi prowadzić do jej przerwania • nie jest zatem procesowo dopuszczalne prowadzenie odroczonej rozprawy, bez udziału obrońcy obowiązkowego • uchybienie to nie ulega konwalidacji wskutek pojawienia się obrońcy w późniejszej fazie procesu
Skład orzekający
Hanna Bartkowiak
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących obrony obligatoryjnej w postępowaniu karnym, w szczególności art. 79 kpk i art. 439 § 1 pkt 10 kpk, oraz konsekwencji procesowych braku udziału obrońcy w rozprawie."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji procesowej związanej z obroną obligatoryjną w postępowaniu karnym, wynikającej z obniżonego poziomu inteligencji oskarżonego. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w sprawach bez obligatoryjności obrony.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa ilustruje fundamentalne znaczenie prawa do obrony w polskim procesie karnym i pokazuje, jak formalne uchybienia proceduralne, nawet niezwiązane z meritum sprawy, mogą prowadzić do uchylenia wyroku. Jest to ważna lekcja dla prawników procesowych.
“Brak obrońcy na rozprawie to błąd, który może kosztować uchylenie wyroku. Kluczowa lekcja z prawa karnego.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.