II K 5/21

Sygn. akt. II K 5/21 POSTANOWIENIE Dnia 1 marca 2021 roku Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu, II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSR Tomasz Turbak (del.) Protokolant: Edyta Bełczowska w sprawie J. W. o przestępstwo z art. 18 § 3 kk w zw. z art. 165 § 1 pkt 2 kk i art. 299 § 1 kk z urzędu w przedmiocie przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 38 § 1 kpk postanowił zwrócić się do Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie o rozstrzygnięcie sporu o właściwość miejscową pomiędzy Sądem Okręgowym w Częstochowie i Sądem Okręgowym w Tarnobrzegu. UZASADNIENIE Postanowieniem z 22 stycznia 2021 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie w sprawie II K 169/20 przekazał tutejszemu Sądowi sprawę J. W. o przestępstwo z art. 18 § 3 kk w zw. z art. 165 § 1 pkt 2 kk i art. 299 § 1 kk . Podstawą przekazania sprawy było stwierdzenie, że Sąd Okręgowy w Częstochowie nie jest właściwy miejscowo do prowadzenia tego postępowania. Przestępstwo zostało popełnione na terenie N. /czyn z pkt I/, a postępowanie prowadziła Prokuratura Okręgowa w Tarnobrzegu, co uzasadniało przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Tarnobrzegu jako właściwemu z uwagi na miejsce popełnienia przestępstwa. W ocenie Sądu stanowisko to nie jest uprawnione w przedmiotowej sprawie. Podstawą przekazania sprawy jest uprzednie stwierdzenie swojej niewłaściwości, w tym przypadku miejscowej, a oba czyny zarzucane oskarżonemu zostały popełnione na terenie C. . Wprawdzie według treści obu zarzutów działanie oskarżonego było podejmowane także na terenie innych miast P. /nieustalonych/ to jednak reguła z art. 31 § 3 kpk nie może uzasadniać przekazania sprawy do sądu, na obszarze właściwości którego przestępstwo w ogóle nie zostało popełnione w tym przypadku obszarze właściwości tut. Sądu /por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 31.05.2017 r. w sprawie II AKz 182/17, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 3.08.2012 r. w sprawie II AKo 139/12/. Warunkiem przekazania w tej sprawie konieczne było więc ustalenie, że jednym z tych innych miast, czy miejsc gdzie faktycznie działał oskarżony w przedmiotowej sprawie, było miejsce położone w obszarze właściwości Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu, a to nie wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Częstochowie. W aktach sprawy nie ma też żadnego potwierdzenia, aby rzeczywiście oskarżony podejmował jakiekolwiek działania na terenie obszaru właściwości tut. Sądu. Sąd Okręgowy w Częstochowie jako miejsce popełnienia przestępstwa przez oskarżonego wskazuje N. , gdzie podejmowane były „działania wspólników, polegające na handlu dopalaczami”. Uprawnia to zdaniem tego Sądu przyjęcie tezy, że miejscem popełnienia przestępstwa jest miejsce gdzie działali sprawcy, którym oskarżony pomagał. W ocenie Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu teza ta nie jest uprawniona. M. popełnienia przestępstwa polegającego na pomocnictwie nie jest miejsce działania sprawcy /sprawców/, którym pomaga pomocnik, a jedynie miejsce jego własnego zachowania. Za wnioskiem takim przemawia stanowisko doktryny / Kodeks karny . Komentarz wyd. III Lex red. K. V. – M. popełnienia czynu polegającego na podżeganiu lub pomocnictwie, Kodeks karny . Część ogólna. Tom I, część I, komentarz do art. 1-52 , wyd. V Lex W. W. , A. Z. , oraz A. M. popełnienia czynu zabronionego przez podżegacza i pomocnika – zarys problematyki, Palestra 2006, 51/7-8/82. Pomocnictwo, podobnie jak podżeganie jest odmiennym rodzajowo typem czynu zabronionego. Odpowiedzialność tych osób jest niezależna od odpowiedzialności sprawców przestępstwa, którym udzielili pomocy, czy których nakłaniali / art. 20 kk /. Czyn pomocnika jest popełniony już z momentem, a więc także i w miejscu gdzie zakończył on swoje zachowanie, a więc udzielił pomocy i nawet realizacja przestępstwa czy jej brak po stronie sprawcy, któremu pomagał nie ma tu znaczenia. Za takim stanowiskiem przemawia regulacja z art. 22 kk . Pomocnik będzie odpowiadał za popełnione przez siebie przestępstwo, nawet gdy osoba, której pomagał nawet nie usiłowała popełnić czynu zabronionego / art. 22 § 2 kk /. Sąd Okręgowy w Częstochowie wskazuje na działania „wspólników” oskarżonego podejmowane w N. . Oskarżony nie stoi pod zarzutem popełnienia przestępstwa w postaci współsprawstwa. Działanie współsprawców nie jest to więc objęte zarzutem aktu oskarżenia. Nie można więc rozszerzać jego odpowiedzialności na potrzeby związane z wydaniem postanowienia o przekazaniu sprawy. Jeżeli odpowiedzialność pomocnika jest niezależna od odpowiedzialności sprawcy głównego, tego któremu pomagał, to także miejsce popełnienia przestępstwa przez sprawcę głównego nie może stanowić o miejscu popełnienia przestępstwa przez pomocnika. Przyjęcie innego stanowiska oznaczałoby poważne konsekwencje także dla czasu popełnienia przestępstwa przez pomocnika, który może być zupełnie różny od czynu samego sprawcy. W przedmiotowej sprawie przestępcze działanie oskarżonego jako pomocnika zostało dokonane i zakończyło się w C. , a późniejsze zachowania sprawców bezpośrednich, podejmowane w innym miejscu i czasie nie mają znaczenia dla ustalenia właściwości miejscowej. W ocenie Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu kluczowe znaczenie ma tu stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 3.08.2006 r. sygn. III KK 445/05 zgodnie z którym: „podżeganie /podobnie jak pomocnictwo/ stanowi odmienny rodzajowo typ czynu zabronionego i jego znamieniem czynnościowym jest nakłanianie do popełnienia czynu zabronionego, zaś opis zachowania bezpośredniego sprawcy jest zawarty w przepisie części szczególnej i określa przedmiot czynności nakłaniania. Zachowanie bezpośredniego sprawcy nie należy do znamion podżegania i nie ma wpływu na dokonanie przestępstwa w formie podżegania. Oznacza to, że znamiona podżegania zrealizowane są w całości w chwili, gdy podżegający nakłonił sprawcę do popełnienia czynu zabronionego /…/ Określony w przepisie części szczególnej czyn zabroniony musi być jedynie objęty zamiarem podżegacza, nie musi być w żadnym zakresie urzeczywistniony bowiem dokonanie tego czynu przez bezpośredniego sprawcę pozostaje poza strukturą znamion podżegania”. Stanowisko to zostało wyrażone na gruncie odpowiedzialności podżegacza, ale wprost z treści przytoczonej tezy i identyczności uregulowań dotyczących odpowiedzialności podżegacza i pomocnika ma ona zastosowanie w przedmiotowej sprawie. W tej sytuacji skoro do znamion przestępstwa pomocnictwa nie wchodzą znamiona czynu popełnionego przez bezpośredniego sprawcę, to nie można w oparciu o okoliczności związane z popełnieniem czynu przez sprawcę głównego ustalać kwestii związanej z właściwością miejscową. Uzasadnia to przyjęcie stanowiska wyrażonego w doktrynie, a opisanego powyżej, że działaniem pomocnika jest wyłącznie działanie w miejscu, w którym on sam działał, a nie jest miejscem popełnienia przestępstwa przez pomocnika, miejsce w którym działał sprawca bezpośredni /któremu pomocnik udzielał pomocy/. Jeżeli J. W. założył rachunek bankowy nr (...) k. 233/, opisany w zarzucie w 3.04.2018 r. /inaczej jak przyjęto w zarzucie gdzie czas popełnienia czynu określono od maja 2018 r./ w C. , rachunek bankowy nr (...) założył w dniu 9.04.2018 r. /również w innym czasie niż w zarzucie/ założony drogą przelewu autoryzacyjnego /k. 753, 1133/, ale żadna informacja dotycząca tego rachunku nie wskazuje na to, aby jego założenie nastąpiło na terenie obszaru właściwości tut. Sądu. Także telefon miał być zarejestrowany w punkcie O. w C. /k. 249/, oskarżony faktycznie przebywał pod adresem gdzie mieszkał i został tam zatrzymany /k. 614, 618/ to nie ma podstaw do przyjęcia, że czyn oskarżonego, w postaci zjawiskowej pomocnictwa został popełniony na obszarze właściwości Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu. Mając powyższe na uwadze brak jest podstaw do stwierdzenia właściwości miejscowej Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu. Błędnie więc sprawa została przekazana tut. Sądowi. Bez znaczenia dla właściwości miejscowej jest to, że w sprawie został złożony wniosek w trybie art. 335 kpk . Obowiązkiem sądu jest badanie swojej właściwości, także miejscowej z urzędu i w przypadku stwierdzenia jej braku konieczne było wystąpienie o rozstrzygnięcie przedmiotowego sporu kompetencyjnego. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 38 § 1 kpk orzeczono jak w sentencji. Pouczenie: Na powyższe postanowienie zażalenie nie przysługuje. ZARZĄDZENIE - powiadomić Prokuraturę Okręgową w Tarnobrzegu i oskarżonego /z pouczeniem/ o treści postanowienia doręczając jego odpis, - akta przedstawić Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie celem rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego.