II K 31/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Rejonowy w Kamieniu Pomorskim rozpatrywał sprawę przeciwko policjantom A. K. i E. N., oskarżonym o przekroczenie uprawnień w związku z zatrzymaniem D. J. w dniu 14 maja 2016 roku. Zdarzenie miało miejsce po tym, jak R. C. telefonicznie poinformował policję o osobie poszukiwanej, podając jej rysopis. Policjanci udali się na miejsce, gdzie zauważyli mężczyznę odpowiadającego rysopisowi. Mężczyzna, D. J., odmówił podania danych osobowych i zachowywał się nerwowo, co skłoniło policjanta A. K. do użycia kajdanek i przeprowadzenia kontroli osobistej, podczas której znaleziono prawo jazdy na nazwisko D. J. Z uwagi na niedziałający system policyjny, policjanci doprowadzili D. J. na komendę w celu weryfikacji tożsamości i dokumentu. Po około 15 minutach ustalono, że D. J. nie jest osobą poszukiwaną i został zwolniony. D. J. złożył zażalenie na zatrzymanie, które Sąd Rejonowy uwzględnił, uznając zatrzymanie za niezasadne i niezgodne z prawem. Jednakże, sąd w niniejszej sprawie karnej nie był związany tym postanowieniem. Sąd ocenił wyjaśnienia policjantów jako wiarygodne, logiczne i spójne, potwierdzone przez zeznania świadka K. O. Uznano, że policjanci działali na polecenie przełożonego i w granicach swoich uprawnień, a użycie środków przymusu bezpośredniego (kajdanek) oraz doprowadzenie na komendę było uzasadnione odmową współpracy i nerwowym zachowaniem D. J. Sąd podkreślił, że opisane działania nie stanowiły zatrzymania w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania karnego ani ustawy o Policji, a jedynie krótkotrwałe ograniczenie wolności w celu ustalenia tożsamości. W związku z tym, Sąd uniewinnił obu oskarżonych od popełnienia zarzucanych im czynów, kosztami postępowania obciążając Skarb Państwa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie użycia środków przymusu bezpośredniego i doprowadzenia na komendę w celu ustalenia tożsamości osoby odmawiającej współpracy, a także rozróżnienie między zatrzymaniem a krótkotrwałym ograniczeniem wolności.
Dotyczy specyficznej sytuacji niedziałającego systemu policyjnego i odmowy współpracy ze strony obywatela.
Zagadnienia prawne (3)
Czy działania policjantów polegające na użyciu kajdanek i doprowadzeniu osoby na komendę w celu ustalenia tożsamości, która odmawia podania danych i zachowuje się nerwowo, stanowią zatrzymanie w rozumieniu przepisów prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, opisane działania nie stanowią zatrzymania w rozumieniu art. 244 kpk ani art. 15 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o Policji, lecz krótkotrwałe ograniczenie wolności w celu ustalenia tożsamości, które jest dopuszczalne.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że w sytuacji odmowy podania danych osobowych i nerwowego zachowania, policjanci mieli prawo użyć środków przymusu bezpośredniego (kajdanek) oraz doprowadzić osobę na komendę w celu weryfikacji tożsamości, zwłaszcza gdy system policyjny nie działał. Podkreślono, że takie działania nie miały charakteru zatrzymania, a jedynie krótkotrwałego ograniczenia wolności, które nie podlega kontroli sądowej w takim samym zakresie jak zatrzymanie.
Czy policjanci, wykonując polecenie przełożonego dotyczące ustalenia tożsamości osoby potencjalnie poszukiwanej, przekroczyli swoje uprawnienia, stosując środki przymusu bezpośredniego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, policjanci działali w granicach swoich uprawnień, wykonując polecenie służbowe i stosując środki przymusu bezpośredniego w sposób uzasadniony zachowaniem osoby legitymowanej.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że policjanci byli zobowiązani wykonać polecenie zastępcy dyżurnego. Użycie kajdanek i doprowadzenie na komendę było uzasadnione odmową współpracy ze strony D. J., jego nerwowym zachowaniem oraz obawą ucieczki. Działania te były zgodne z ustawą o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej.
Czy postanowienie sądu uwzględniające zażalenie na zatrzymanie jest wiążące dla sądu karnego rozpatrującego sprawę o przekroczenie uprawnień przez policjantów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postanowienie sądu uwzględniające zażalenie na zatrzymanie nie ma charakteru konstytutywnego i nie jest wiążące dla sądu karnego, który samodzielnie ustala stan faktyczny i prawny.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 8 § 1 kpk, sąd karny rozstrzyga samodzielnie zagadnienia faktyczne i prawne, nie będąc związanym rozstrzygnięciami innych sądów, chyba że mają one charakter konstytutywny (kształtujący prawo lub stosunek prawny). Postanowienie o uwzględnieniu zażalenia na zatrzymanie nie miało takiego charakteru.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. K. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| E. N. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| D. J. | osoba_fizyczna | pokrzywdzony |
| R. C. | osoba_fizyczna | świadek |
| K. O. | osoba_fizyczna | świadek |
Przepisy (14)
Główne
u.o.Policji art. 14 § 1
Ustawa o Policji
Policja wykonuje czynności operacyjno-rozpoznawcze, dochodzeniowo-śledcze i administracyjno-porządkowe w celu m.in. rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw i wykroczeń oraz poszukiwania osób poszukiwanych.
u.o.Policji art. 15 § 1
Ustawa o Policji
Policjanci, wykonując czynności, o których mowa w art. 14, mają prawo legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości.
u.ś.p.b. art. 11 § pkt 1, 9, 10, 12, 13
Ustawa o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej
Środków przymusu bezpośredniego można użyć m.in. w celu wyegzekwowania wymaganego prawem zachowania zgodnie z poleceniem, zapewnienia bezpieczeństwa konwoju lub doprowadzenia, ujęcia osoby, udaremnienia jej ucieczki, pokonania oporu biernego lub czynnego.
u.ś.p.b. art. 12 § pkt 1a-1d, 2
Ustawa o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej
Do środków przymusu bezpośredniego należą m.in. siła fizyczna (techniki transportowe, obrony, ataku i obezwładniania) oraz kajdanki.
u.ś.p.b. art. 13 § 1
Ustawa o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej
Środków przymusu bezpośredniego (w tym kajdanek) można użyć także prewencyjnie w celu zapobieżenia ucieczce osobie ujętej, doprowadzanej, zatrzymanej, konwojowanej lub umieszczonej w strzeżonym ośrodku, areszcie w celu wydalenia lub osoby pozbawionej wolności, a także w celu zapobieżenia objawom agresji lub autoagresji tych osób.
u.ś.p.b. art. 15 § 1
Ustawa o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej
Kajdanki można użyć w przypadkach, o których mowa w art. 11 pkt 1-11, 13 i 14 (za wyjątkiem oporu biernego).
u.ś.p.b. art. 15 § 4
Ustawa o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej
Kajdanki zakłada się na ręce trzymane z tyłu.
k.p.k. art. 244
Kodeks postępowania karnego
Określa warunki zatrzymania osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa.
r.R.M. art. 4 § pkt 3
Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów
Policjant ustala tożsamość osoby legitymowanej na podstawie innego dokumentu zawierającego fotografię i oznaczonego numerem lub serią.
Pomocnicze
u.o.Policji art. 58 § 1
Ustawa o Policji
Policjanci są zobowiązani wykonywać rozkazy lub polecenia przełożonego.
u.o.Policji art. 58 § 2
Ustawa o Policji
Policjanci mogli odmówić wykonania rozkazu lub polecenia przełożonego jedynie wtedy, gdyby wykonanie łączyłoby się z popełnieniem przestępstwa.
k.p.k. art. 8 § 1
Kodeks postępowania karnego
Sąd karny rozstrzyga samodzielnie zagadnienia faktyczne i prawne oraz nie jest związany rozstrzygnięciem innego sądu lub organu.
k.p.k. art. 8 § 2
Kodeks postępowania karnego
Prawomocne rozstrzygnięcie sądu kształtujące prawo lub stosunek prawny jest wiążące.
k.p.k. art. 632 § 2
Kodeks postępowania karnego
W sprawach z oskarżenia publicznego kosztami postępowania obciąża się Skarb Państwa w razie uniewinnienia oskarżonego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Działania policjantów były uzasadnione odmową współpracy i nerwowym zachowaniem D. J. • Użycie kajdanek i doprowadzenie na komendę nie stanowiło zatrzymania w rozumieniu prawa. • Policjanci wykonywali polecenie służbowe w granicach swoich uprawnień. • Postanowienie sądu uwzględniające zażalenie na zatrzymanie nie było wiążące dla sądu karnego.
Odrzucone argumenty
Zatrzymanie D. J. było niezasadne, niezgodne z przepisami i dokonane nieprawidłowo (argumentacja D. J. i sądu z postanowienia o zażaleniu). • Policjanci przekroczyli swoje uprawnienia, stosując środki przymusu bez podstawy. • Niesporządzenie protokołu zatrzymania stanowiło niedopełnienie obowiązków służbowych.
Godne uwagi sformułowania
nie można zasadnie twierdzić, że doprowadzenie przez funkcjonariuszy policji do komendy w celu ustalenia tożsamości osoby, która odmówiła podania danych personalnych, stanowiło przekroczenie ich uprawnień i obowiązków. • negacja możliwości doprowadzenia osoby odmawiającej podania swoich danych osobowych do jednostki policji celem ustalenia jej tożsamości, w praktyce oznaczałaby brak możliwości jakiejkolwiek reakcji prawnej wobec osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia, która nie zechce podać swoich danych personalnych. • czynność podjęta przez policjantów polegająca na umieszczeniu D. J. w radiowozie, przewiezieniu go do jednostki Policji i oczekiwaniu tam przez około 15 minut na ustalenie tożsamości oraz zweryfikowanie autentyczności prawa jazdy, nie stanowiło zatrzymania w rozumieniu art.15 ust.1 pkt 2 i 3 ustawy o Policji. Nie stanowiło także zatrzymania, o jakim mowa w art.244 kpk, bowiem w żadnym momencie D. J. nie był podejrzanym o popełnienie przestępstwa.
Skład orzekający
Kamila Nowicka-Homik
sędzia referent
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie użycia środków przymusu bezpośredniego i doprowadzenia na komendę w celu ustalenia tożsamości osoby odmawiającej współpracy, a także rozróżnienie między zatrzymaniem a krótkotrwałym ograniczeniem wolności."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji niedziałającego systemu policyjnego i odmowy współpracy ze strony obywatela.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie prawa przez policję i jak sąd ocenia granice ich uprawnień w sytuacjach stresowych. Pokazuje też, jak istotne jest rozróżnienie między zatrzymaniem a innymi formami ograniczenia wolności.
“Czy policjant może Cię skuć kajdankami, jeśli nie podasz danych? Sąd wyjaśnia granice uprawnień.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.