II K 29/15

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 czerwca 2015 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu IV Wydział Karny – Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata Winkler-Galicka Sędziowie: SSO Hanna Bartkowiak (spr.) SSO Leszek Matuszewski Protokolant: sekr. sąd. Marzena Szymaś przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej Haliny Pągowskiej po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2015 r. sprawy G. P. oskarżonego z art. 278 § 1 i 5 kk i art. 275 § 1 kk i art. 276 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i inne na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Rejonowego w Wągrowcu z dnia 9 marca 2015 r. sygn. akt II K 29/15 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Wągrowcu do ponownego rozpoznania. L. M. W. H. B. UZASADNIENIE G. P. został oskarżony o to, że: I. na przełomie 10/11 grudnia 2014 r. w W. w miejscu pracy w firmie (...) (dawny E. ) z niezabezpieczonej, osobistej szafki pracowniczej A. O. , usytuowanej w szatni, dokonał kradzieży skórzanego portfela wraz z zawartością pieniędzy w kwocie 400 zł, prawa jazdy o nr (...) , dowodu osobistego seria (...) wydanych na nazwisko A. O. , karty bankomatowej (...) oraz karty kredytowej S. C. Bank, a także karty (...) służącej do doładowywania punktów za zakupy na (...) o nr (...) o łącznej wysokości strat 500 zł na szkodę A. O. , tj. o przestępstwo z art. 278 § 1 i 5 kk i art. 275 § 1 kk i art. 276 kk w zw. z art. 11 § 2 kk ; II. w dniu 20 grudnia 2014 r. w W. w miejscu pracy w firmie (...) (dawny E. ) dokonał kradzieży z włamaniem do zabezpieczonej na kłódkę osobistej szafki pracowniczej D. W. poprzez jej zerwanie, a następnie po penetracji wnętrza dokonał kradzieży skórzanego portfela wraz z zawartością dowodu osobistego seria (...) i nr (...) , prawa jazdy o nr (...) , książeczki honorowego dawcy krwi wydanych na nazwisko D. W. , dowodu rejestracyjnego od pojazdu F. (...) o nr rej. (...) - seria BAK, nr (...) wraz z polisą ubezpieczeniową, karty bankomatowej banku (...) , pieniędzy w kwocie 30 zł o łącznej wysokości strat 60 zł na szkodę D. W. , tj. o przestępstwo z art. 279 § 1 kk i art. 278 § 1 i 5 kk i art. 275 § 1 kk i art. 276 kk w zw. z art. 11 § 2 kk ; III. w dniu 20 grudnia 2014 r. w W. w firmie (...) (dawny E. ) dokonał kradzieży z włamaniem do zabezpieczonej na kłódkę osobistej szafki pracowniczej G. K. poprzez jej zerwanie, a następnie po penetracji wnętrza, dokonał kradzieży portfela wraz z zawartością pieniędzy w kwocie 103 zł, prawa jazdy nr (...) , dowodu osobistego seria (...) wydanych na nazwisko G. K. , dowodu rejestracyjnego od pojazdu T. (...) o nr rej. (...) seria (...) , karty bankomatowej banku (...) o łącznej wysokości strat 153 zł na szkodę G. K. , tj. o przestępstwo z art. 279 § 1 kk i art. 278 § 1 i 5 kk i art. 275 § 1 kk i art. 276 kk w zw. z art. 11 § 2 kk ; IV. w okresie od 9 do 22 grudnia 2014 r. w W. w miejscu pracy w firmie (...) (dawny E. ) z niezabezpieczonej, osobistej szafki pracowniczej W. L. dokonał kradzieży i ukrył, tymczasowy dowód rejestracyjny od motoroweru P. o nr rej. (...) seria PC/ (...) nr (...) na szkodę W. L. , tj. o przestępstwo z art. 276 kk ; V. w październiku 2014 r. w W. w firmie (...) (dawny E. ) dokonał kradzieży z włamaniem do zabezpieczonej na kłódkę, osobistej szafki pracowniczej H. K. poprzez jej zerwanie, a następnie po penetracji wnętrza z portfela dokonał kradzieży pieniędzy w kwocie 200 zł i prawa jazdy nr (...) wyd. na nazwisko H. K. oraz telefonu komórkowego (...) o wartości 300 zł o łącznej wysokości strat 500 zł na szkodę H. K. , tj. o przestępstwo z art. 279 § 1 kk i art. 276 kk w zw. z art. 11 § 2 kk ; VI. w grudniu 2014 r. w W. dokonał zniszczenia poprzez spalenie, dokumentów w postaci dowodu osobistego seria (...) i nr (...) , prawa jazdy o nr (...) , wydanych na nazwisko D. W. , dowodu rejestracyjnego od pojazdu F. (...) o nr rej. (...) – seria BAK, nr (...) na szkodę D. W. , tj. o przestępstwo z art. 276 kk ; VII. w grudniu 2014 r. w W. dokonał zniszczenia poprzez spalenie dokumentów prawa jazdy nr (...) , dowodu osobistego seria (...) wydanych na nazwisko G. K. , dowodu rejestracyjnego od pojazdu T. (...) o nr rej. (...) seria (...) na szkodę G. K. , tj. o przestępstwo z art. 276 kk ; VIII. we wrześniu 2014 r. w W. w firmie (...) (dawny E. ) dokonał kradzieży z włamaniem do zabezpieczonej na kłódkę osobistej szafki pracowniczej Ł. C. poprzez jej zerwanie, a następnie po penetracji wnętrza z portfela dokonał kradzieży prawa jazdy nr (...) wydanego na nazwisko Ł. C. , tj. o przestępstwo z art. 279 § 1 kk i art. 276 kk w zw. z art. 11 § 2 kk . Sąd Rejonowy w Wągrowcu, wyrokiem z dnia 9 marca 2015 r. wydanym w postępowaniu o sygn. akt II K 29/15 po uwzględnieniu wniosku prokuratorskiego o wydanie wyroku i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kar i środków karnych bez przeprowadzenia rozprawy, uznał oskarżonego G. P. za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt. I oskarżenia stanowiącego występek z art. 278 § 1 i 5 kk w zb. z art. 275 § 1 kk i art. 276 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i za to, na podstawie art. 278 § 1 kk w zw. z art. 11 § 3 kk skazał go na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności. Uznał go także za winnego popełnienia czynów zarzucanych mu w pkt. II i III stanowiących występek z art. 279 § 1 kk w zb. z art. 278 § 1 i 5 kk w zb. z art. 275 § 1 kk i art. 276 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i przyjmując, że czyny te popełnione zostały w krótkich odstępach czasu w podobny sposób, na podstawie art. 279 § 1 kk w zw. z art. 11 § 3 kk i art. 91 § 1 kk skazał go na karę roku pozbawienia wolności. Uznał go również za winnego popełnienia czynów zarzucanych mu w pkt. IV, VI i VII stanowiących występek z art. 276 kk i przyjmując, że czyny te popełnione zostały w krótkich odstępach czasu w podobny sposób, na podstawie art. 276 kk i art. 91 § 1 kk skazał go na 5 miesięcy pozbawienia wolności. Uznał go także za winnego popełnienia czynów zarzucanych mu w pkt. V i VIII stanowiących występek z art. 279 § 1 kk w zb. z art. 276 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i przyjmując, że czyny te popełnione zostały w krótkich odstępach czasu w podobny sposób, na podstawie art. 279 § 1 kk w zw. z art. 11 § 3 kk i art. 91 § 1 kk skazał go na karę roku pozbawienia wolności. Następnie na podstawie art. 91 § 2 kk połączył orzeczone w pkt. 1-4 wyroku kary pozbawienia wolności i wymierzył oskarżonemu karę łączną 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawie art. 69 § 1 i 2 kk oraz 70 § 1 pkt 1 kk warunkowo zawiesił na okres 4 lat próby. Na podstawie art. 72 § 2 kk zobowiązał oskarżonego do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwami poprzez zapłatę na rzecz: A. O. 500 zł, D. W. 60 zł, G. K. 153 zł, H. K. 500 zł – w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku. Na podstawie art. 627 kpk zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa wydatki w sprawie w kwocie 70 zł, a na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o opłatach w sprawach karnych zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa opłatę w kwocie 300 zł. Powyższy wyrok zaskarżył w części dotyczącej zarzutu VIII na korzyść oskarżonego prokurator. Zarzucił orzeczeniu obrazę prawa materialnego w postaci przepisu - art. 13 § 2 kk poprzez jego niezastosowanie i niezasadne przyjęcie, że oskarżony swoim zachowaniem wyczerpał ustawowe znamiona czynu z art. 279 § 1 kk i art. 276 kk w zw. z art. 11 § 2 kk , podczas gdy w sytuacji pokonania zabezpieczenia mienia przez oskarżonego i braku rzeczy ruchomych wewnątrz szafki, które mogłyby zostać zabrane w celu przywłaszczenia i kradzieży wyłącznie dokumentu w postaci prawa jazdy, czyn przypisany oskarżonemu powinien zostać zakwalifikowany z art. 13 § 2 kk w zw. z art. 279 § 1 kk i art. 276 kk w zw. z art. 11 § 2 kk . Stawiając ten zarzut, apelujący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i przyjęcie odnośnie czynu VIII zarzuconego oskarżonemu, iż oskarżony we wrześniu 2014 r. w W. w firmie (...) (dawny E. ) nieudolnie usiłował dokonać kradzieży z włamaniem do zabezpieczonej na kłódkę, osobistej szafki pracowniczej Ł. C. poprzez zerwanie kłódki, a następnie po penetracji wnętrza i w wyniku braku rzeczy ruchomych nadających się do kradzieży, z wnętrza portfela dokonał zaboru w celu przywłaszczenia prawa jazdy nr (...) wydanego na nazwisko Ł. C. , tj. dopuścił się przestępstwa z art. 13 § 2 kk w zw. z art. 279 § 1 kk i art. 276 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i pozostawienie bez zmian wyroku w pozostałym zakresie. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja prokuratora była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie. Przy czym, z powodu uchybień stwierdzonych przez Sąd odwoławczy z urzędu zachodziła konieczność uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Przystępując do omówienia powodów tego rozstrzygnięcia, należy zauważyć, że apelujący nieprawidłowo sformułował zarzut odwoławczy. Literalnie podniósł zarzut obrazy prawa materialnego, gdy z treści uzasadnienia wynikało, że jego celem było wytknięcie obrazy przepisu postępowania, która mogła mieć wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. Mianowicie naruszenie art. 343 kpk w zw. z art. 335 kpk . To jest przepisów, które obligują organ sądowy do zbadania – pod względem zarówno formalnym jak i merytorycznym – wniosku prokuratora o wydanie wyroku i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kar lub innych środków przewidzianych w Kodeksie karnym za przypisany mu występek, bez przeprowadzenia rozprawy. Badania uwzględniającego m.in. kontrolę zgodności propozycji zawartych we wniosku z regułami obowiązującego prawa materialnego. Mechaniczna akceptacja wniosku, który zawierał błędne propozycje kwalifikacji, naruszające przepisy prawa, oznacza bowiem, że do wydania wyroku na posiedzeniu dochodzi pomimo braku spełnienia warunków określających dopuszczalność orzekania w tym trybie. Trzeba przy tym stwierdzić, że niedopełnienie obowiązku sprawdzenia owych warunków i wydanie wyroku w zawnioskowanej postaci doprowadzić może do obrazy prawa materialnego. Tymczasem, ujawnienie wady prawnej wniosku prokuratora już w toku jego wstępnej kontroli mogło spowodować przeprowadzenie posiedzenia mającego na celu jej usunięcie albo skierowanie sprawy do rozpoznania na rozprawie na zasadach ogólnych (por. wyrok SN z 18 maja 2011 r., IV KK 126/11, Lex 817549). Sąd Okręgowy uwzględnił także, że w razie oparcia odwołania na twierdzeniach odpowiadającym kilku podstawom odwoławczym, jako podstawę odwołania należy powoływać zarzut tzw. pierwotny, a nie wtórny, stanowiący pochodną usterki pierwotnej (por. wyrok SA w Krakowie z 11 lutego 1999 r., II AKa 18/99, Lex 36663) . W konsekwencji Sąd odwoławczy uznał, że pierwotnym zarzutem apelacji był ten określony w art. 438 pkt 2 kpk . Kontrola odwoławcza potwierdziła zasadność tego zarzutu. Sąd niższej instancji nie dopełnił reguł postępowania określonych w art. 343 § 7 kpk w zw. z art. 335 § 1 kpk . Owo uchybienie miało zaś charakter istotny, gdyż pociągnęło za sobą obrazę prawa materialnego, której następstwem były wady orzeczenia. Przede wszystkim Sąd I instancji nie dostrzegł, że akceptując wniosek złożony w oparciu o art. 335 kpk doprowadzi do naruszenia art. 13 § 2 kk . Przepisu, który nie został zaproponowany przez oskarżyciela jako element kwalifikacji czynu zarzuconego G. P. w punkcie VIII aktu oskarżenia. Skarżący prawidłowo podniósł, że przestępstwo z art. 279 § 1 kk penalizuje zachowanie polegające na pokonaniu zabezpieczenia i zaborze w celu przywłaszczenia rzeczy ruchomej zdefiniowanej w art. 115 § 9 kk . Jak wynika z akt sprawy, postępowanie G. P. miało w rozważanym przypadku polegać na przełamaniu zabezpieczenia poprzez zerwanie kłódki, a po nieznalezieniu żadnej rzeczy ruchomej zabraniu dokumentu w postaci prawa jazdy wystawionego na nazwisko Ł. C. . W tej sytuacji, skoro następstwem pokonania zabezpieczenia nie był zabór rzeczy ruchomej w celu przywłaszczenia, a to z uwagi na brak w szafce przedmiotów przedstawiających wartość materialną, zasadnym było przyjęcie, że G. P. jedynie nieudolnie usiłował dokonać kradzieży z włamaniem. O przyjęciu usiłowania nieudolnego świadczy fakt, że w szafce nie tylko nie było konkretnego przedmiotu, na którego kradzież nastawił się sprawca, ale nie było w ogóle żadnej rzeczy ruchomej, a zatem brak było przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego z art. 278 kk . Zauważyć przy tym należy, że konsekwentnie należałoby w podobny sposób postrzegać zachowanie opisane w punkcie IV aktu oskarżenia. Sprawca wprawdzie nie przełamywał wówczas zabezpieczeń, ale z okoliczności zdarzenia wnioskować można, że przystąpił do działania z zamiarem kradzieży i tym kierował się przy penetrowaniu wnętrza szafki. Uwaga ta poczyniona została jednak niejako na marginesie głównego toku rozważań. Z uwagi na zakres zaskarżenia i brak w tym kontekście podstaw do skorzystania z regulacji art. 440 kpk , nie jest już bowiem możliwe wzbogacenie opisu tego jednostkowego czynu o dodatkowe elementy, które zwiększałyby stopień negatywnej oceny jego bezprawności. Ponadto, zwrócić należy uwagę, iż badając przedstawiony przez prokuratora wniosek, a w tym rozważając, że sprawca miał dokonywać penetracji szafek (niezależnie czy z włamaniem czy bez niego) Sąd I instancji powinien był wziąć pod uwagę, iż przedmiotem kradzieży nie mogą być dokumenty nieposiadające wartości majątkowej (sprzedażnej), jak na przykład dyplomy, zaświadczenia, legitymacje, dowody tożsamości, formularze służbowe (por. komentarz do art. 278 kk [w:] A. Zoll <red.> Kodeks karny. Komentarz. Zakamycze 2006) . Dokumenty takie podlegają bowiem odrębnej ochronie. W tym miejscu warto przywołać treść art. 276 kk , który penalizuje m.in. usuwanie dokumentu, którym sprawca nie ma prawa wyłącznie rozporządzać. Usunięcie dokumentu obejmuje przy tym wszelkie czynności prowadzące do uczynienia go niedostępnym dla osoby uprawnionej, choćby znane było miejsce przechowywania tego dokumentu. Znamię usunięcia spełni wywiezienie dokumentu za granicę lub zamknięcie go w szafie pancernej. Usunięciem dokumentu będzie także pozbawienie nad nim władztwa dotychczasowego dysponenta. Jeżeli takiemu usunięciu towarzyszy zamiar przywłaszczenia, zaś dokument stwierdza tożsamość innej osoby lub też jej prawa majątkowe, uzasadniona jest kwalifikacja takiego usunięcia z art. 275 § 1 kk (por. komentarz do art. 276 kk ibidem) . Uwzględnienie treści art. 275 kk i art. 276 kk w kontekście okoliczności zdarzeń poddanych pod osąd w przedmiotowej sprawie prowadzi także do wniosku, że Sąd niższej instancji nie rozważył, iż w sprawie należałoby zbadać pierwotny zamysł oskarżonego w momencie, gdy przejmował on w posiadanie dokumenty pozostawionych w szafkach pracowniczych przez pokrzywdzonych. Sąd II instancji zauważył zaś, że jako odrębne czyny zostały potraktowane te działania G. P. , których następstwem było zniszczenie przez spalenie dowodów osobistych i praw jazdy wydanych na nazwisko D. W. oraz na nazwisko G. K. , a także dowodów rejestracyjnych pojazdów należących do wymienionych. Dokonując prawnokarnej oceny tych działań, organ niższej instancji zupełnie pominął konstrukcję czynów współukaranych. Czynów, które obejmują także tzw. czyny następcze, a polegające na postępowaniu z owocami przestępstwa, np. sprzedaż, zużycie lub zniszczenie skradzionego przedmiotu, nieudzielenie pomocy pokrzywdzonemu, zacieranie śladów przestępstwa itp. (por. kom. do art. 11 kk [w:] A. Marek. Kodeks karny. Komentarz, Lex 2010) . W ocenie Sądu odwoławczego zachowania objęte opisami w punktach VI i VII aktu oskarżenia należy zbadać właśnie jako działania będące wyłącznie następstwem bezprawnego wejścia w posiadanie określonych dokumentów, w ustalonych w sprawie ponad wątpliwość okolicznościach. To jest pod kątem oznaczenia ich jako czyny współukarane następcze, czyli zachowania, które są uwzględniane w toku oceny stopnia zrealizowanego przez sprawcę bezprawia, ale pomijane już w kwalifikacji czynu. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że przedmiotem wszczętego aktem oskarżenia postępowania karnego jest zdarzenie faktyczne (historyczne). To jest czyn w znaczeniu naturalnym, który został opisany w skardze, przy czym o tym jakie zdarzenie ma być przedmiotem osądu nie decyduje sam sposób zredagowania opisu czynu w zarzucie (por. postanowienie SN z 9 grudnia 2010 r., III KK 196/10, Lex nr 736750) . Powinien to niewątpliwie uwzględnić Sąd Rejonowy, do którego wpłynęła do rozpoznania sprawa oskarżonego G. P. . Podsumowując, wyrok nie mógł się ostać w obecnym kształcie i musiał zostać uchylony. Sąd II instancji kierował się przy tym regułą, że w żadnym razie, orzekający w trybie art. 343 § 1 w zw. z art. 335 § 1 kpk sąd nie ma uprawnienia do uwzględnienia wniosku o wymierzenie kary, której orzeczenie naruszałoby przepis prawa materialnego . Procedowania sądów nie może bowiem sprowadzać się do bezkrytycznego akceptowania wniosków prokuratorskich o skazanie bez przeprowadzenia rozprawy. Skazanie bez przeprowadzenia rozprawy musi zostać poprzedzone gruntownymi badaniami wszystkich kryteriów dopuszczalności takiego wniosku. Skierowanie wniosku prokuratora w trybie art. 335 § 1 kpk nie zwalnia bowiem sądu od obowiązku kontroli jego formalnej i materialnej poprawności, a zakresem tej weryfikacji winna zostać objęta nie tylko kwestia bezbłędności postulowanych przez prokuratora rozstrzygnięć, ale także to, czy okoliczności popełniania przestępstwa nie budzą wątpliwości. Zgodnie z art. 343 § 7 kpk , powinnością sądu rozpoznającego wniosek prokuratora, złożony w trybie art. 335 § 1 kpk , jest zbadanie zasadniczej kwestii sprawstwa określonego czynu przez daną osobę, ale również wszelkie inne okoliczności, które są istotne dla oceny prawno-karnej czynu będącego przedmiotem osądu. Stwierdzenie jakichkolwiek wątpliwości w tym zakresie nakazuje sądowi skierowanie sprawy na rozprawę celem przeprowadzenia postępowania dowodowego, które pozwoli te wątpliwości wyjaśnić (vide. wyrok SN z 4 grudnia 2014 r., III KK 381/14, Prok. i Pr.-wkł. 2015/4/14) . Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy powinien zatem rozpoznać sprawę na zasadach ogólnych. Zaznaczyć przy tym trzeba, że jeżeli w toku rozprawy okaże się, że nie wychodząc poza granice oskarżenia inaczej trzeba ukształtować kwalifikację prawną czynów, sąd zobligowany będzie uprzedzić o tym obecne na rozprawie strony ( art. 399 § 1 kpk ). L. M. W. H. B.