II K 189/23

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu IV Wydział Karny – Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: Sędzia SO Hanna Bartkowiak Protokolant: p.o. stażysty Łukasz Drapała przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu Michała Moczyńskiego po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. sprawy P. G. oskarżonego z art. 211 kk na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Rejonowego w Rawiczu z dnia 10 września 2024 r., sygn. akt II K 189/23 1. Zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że w miejsce orzeczenia o karze, na podstawie art. 211 kk wymierza oskarżonemu karę 5 (pięciu) miesięcy pozbawienia wolności. 2. W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy. 3. Zasądza od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa zwrot wydatków sądowych za postępowanie odwoławcze w kwocie 20 zł i wymierza mu opłatę za obie instancje w kwocie 120 zł. Hanna Bartkowiak UZASADNIENIE Formularz UK 2 Sygnatura akt IV Ka 1142/24 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników: 1 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji Wyrok Sądu Rejonowego w Rawiczu z dnia 10 września 2024 r., sygn. akt II K 189/23 1.2. Podmiot wnoszący apelację ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ oskarżyciel posiłkowy ☐ oskarżyciel prywatny ☐ obrońca ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ inny 1.3. Granice zaskarżenia 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia ☐ na korzyść ☒ na niekorzyść ☐ w całości ☒ w części ☐ co do winy ☒ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.2. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☐ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k. , chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☐ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☐ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☒ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.4. Wnioski ☐ uchylenie ☒ zmiana 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy 2.1. Ustalenie faktów 2.1.1. Fakty uznane za udowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty 2.2. Ocena dowodów 2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów Lp. faktu z pkt 2.1.1 Dowód Zwięźle o powodach uznania dowodu 2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów) Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2 Dowód Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu . STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków Lp. Zarzut 3.1. Rażąca niewspółmierność kary wymierzonej oskarżonemu za przypisane mu przestępstwo, polegająca na nie orzeczeniu kary pozbawienia wolności i wymierzeniu kary przy zastosowaniu art. 37a § 1 kk rodzajowo łagodniejszej kary grzywny oraz środka karnego w postaci podania wyroku do publicznej wiadomości jako rażąco łagodnej i nie spełniającej przez to swoich ustawowych zadań w zakresie prewencji ogólnej i szczególnej. ☒ zasadny ☐ częściowo zasadny ☐ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Sąd II instancji zgodził się z prokuratorem, że orzeczona w stosunku do oskarżonego P. G. kara grzywny w wymiarze 200 stawek dziennych przy ustaleniu stawki dziennej na kwotę 20 zł za przypisany mu czyn z art. 211 kk była rażąco łagodna. Sąd Rejonowy zastosował bowiem przepis art. 37a § 1 kk i zrezygnował z kary pozbawienia wolności, jaką ustawodawca przewiduje za przestępstwo z art. 211 kk (kara od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności), niedostatecznie uwzględniając okoliczności obciążające występujące po stronie tego oskarżonego, niezasadnie wyolbrzymiając okoliczność pozytywną w postaci skruchy oskarżonego, przez co doszło do wymierzenia kary rażąco niewspółmiernej do wagi popełnionego przestępstwa. Rację miał apelujący oskarżyciel publiczny, że Sąd Rejonowy sięgając po instytucję z art. 37a § 1 kk przy wymiarze kary wobec P. G. , błędnie ocenił, że kara grzywny będzie wystarczająca dla wypełnienia ustawowych zadań kary tak w zakresie prewencji indywidualnej, jak i generalnej. Sąd odwoławczy zwraca uwagę na specyfikę przepisu art. 37a § 1 kk , który ujęty został w rozdziale dotyczącym kar, a nie obejmującym zasady i dyrektywy wymiaru kary. Wykładnia systematyczna wskazuje na jego ścisły związek z przepisami znajdującymi się w tym rozdziale. Można z tego wyprowadzić wniosek, że ustawodawcy chodziło o podkreślenie możliwości zamiany kary pozbawienia wolności na kary wolnościowe, co spowodować ma redukcję orzekania kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania za przestępstwa zaliczane do średniej przestępczości. Jednak te "wolnościowe alternatywy" mają ramy wyraźnie i znacznie dookreślone i powodują, że przepis art. 37a kk może być stosowany jedynie przy niezbyt wysokim stopniu szkodliwości społecznej popełnionego przestępstwa, stanowiąc zaporę przed nadużywaniem takiej możliwości, wyraźnie łagodzącej odpowiedzialność karną ( zob. Komentarz do art. 37a Kodeksu karnego 2024, wyd. 8, red. prof. dr hab. Alicja Grześkowiak, prof. dr hab. Krzysztof Wiak, Legalis ). Dyrektywy wymiaru kary ustawodawca określił zaś w art. 53 § 1 kk , wskazując, że sąd wymierza karę według swojego uznania, w granicach przewidzianych w ustawie, uwzględniając stopień społecznej szkodliwości czynu, okoliczności obciążające i okoliczności łagodzące, cele kary w zakresie społecznego oddziaływania, a także cele zapobiegawcze, które ma ona osiągnąć w stosunku do skazanego, a dolegliwość kary nie może przekraczać stopnia winy. W ocenie Sądu Okręgowego kara wolnościowa w postaci grzywny nie odzwierciedla właściwie stopnia społecznej szkodliwości czynu oskarżonego i nie spełniłaby oczekiwanych celów. Należy podkreślić, że czyn oskarżonego stanowił uprowadzenie dziecka i polegał na samowolnym, jednostronnym dokonaniu zmian w ustalonym sądownie stosunku opieki nad małoletnią Z. G. . Zachowanie oskarżonego było egoistyczne i niedojrzałe. Zabrał 6 - cio letnie dziecko z pod opieki dziadków, znienacka, na ulicy, wyrywając z rąk babci, nie zważając na płacz i krzyki córki ani obecność drugiej dziewczynki, kuzynki uprowadzanej. Oskarżony wprowadził też w błąd pełnomocnika matki dziecka, zaprzeczając aby córeczka była z nim w tym czasie, co dla wspomnianej matki było psychiczną katorgą, gdyż nie wiedziała gdzie jest jej dziecko. Prawdą jest, że sytuacja dość szybko została wyjaśniona i oskarżony opiekował się córką Z. podczas wakacyjnego wspólnego z nią pobytu nad morzem. Jednak wyjazdowe atrakcje dostarczone jej za sprawą oskarżonego - ojca, nie mogą przesłaniać traumy jaką jej zafundował, siłowo zabierając ją ze sobą, bez wiedzy osoby uprawnionej do sprawowania opieki. Zgodzić się jednocześnie trzeba było z apelującym, iż Sąd Rejonowy zbyt ufnie podszedł do oświadczenia jakie oskarżony złożył w ostatnim słowie przed wyrokowaniem, wyraziwszy skruchę za swoje zachowanie. Nie przekreślało to bowiem faktu, iż w toku procesu oskarżony nie przyznawał się do popełnienia zarzucanego mu przestępstwa, czując się w prawie do zabrania córki na wakacje na swoich zasadach. Obrońca formułując odpowiedź na apelację prokuratora również nie dostarczył takich argumentów, które potwierdzałyby trafność wymierzonej przez Sąd Rejonowy kary. Przeciwnie, jego stanowisko wyrażone w imieniu oskarżonego wręcz skłaniało do wniosku, że pozytywna postawa procesowa P. G. tuż przed wydaniem wyroku, nie była do końca szczera i ugruntowana. Skoro obrona stwierdza, że na skutek zachowania oskarżonego nie ucierpiało dobro matki dziecka, a jedynie jej duma, z racji istniejącego między rodzicami konfliktu, to znaczy że kara grzywny nie jest odpowiednio surową reakcją organów wymiaru sprawiedliwości i aby uzmysłowić sprawcy faktyczny stopień społecznej szkodliwości jego czynu wymagała wyraźnego zaostrzenia. Przy takim nagromadzeniu i sile okoliczności obciążających jedynie wymierzenie temu oskarżonemu kary izolacyjnej jest w stanie spełnić cele prewencji indywidualnej, ale również generalnej. Orzeczony bowiem środek karny w postaci podania wyroku do publicznej wiadomości mógłby wręcz przynieść efekt odwrotny, tj. sugerować pobłażliwe traktowanie tego rodzaju przemocowego przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece. Potrzebę takiej kary wzmacniała jeszcze słusznie zaakcentowana przez apelującego prokuratora okoliczność dotychczasowej, wielokrotnej karalności podsądnego. Analiza danych z Krajowego Rejestru Karnego pozwalała na stwierdzenie, że stosowane wobec oskarżonego kary o charakterze wolnościowym, w postaci grzywny i ograniczenia wolności, nie powstrzymały go przed popełnianiem kolejnych występków, co jest przejawem jego demoralizacji. Wszystkie te okoliczności rozważane łącznie potwierdziły trafność stanowiska oskarżyciela publicznego o konieczności bardziej zdecydowanej i wyraźnie surowszej reakcji karnej na czyn jakiego dopuścił się P. G. . Zdaniem Sądu odwoławczego karą odpowiednią do wagi i okoliczności popełnionego czynu będzie zawnioskowana przez skarżącego kara 5 miesięcy pozbawienia wolności. Dopiero bowiem kara tego rodzaju i w takim wymiarze jest w stanie spełnić wszystkie stawiane jej cele. Wniosek Zmiana zaskarżonego wyroku w części dotyczącej orzeczenia o karze i wymierzenie oskarżonemu za zarzucane mu przestępstwo kary 5 miesięcy pozbawienia wolności. ☒ zasadny ☐ częściowo zasadny ☐ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Omówiony wyżej zarzut rażącej niewspółmierności kary orzeczonej w stosunku do P. G. okazał się w pełni uzasadniony. Organ odwoławczy po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności mających wpływ na wymiar kary doszedł do wniosku, że zawnioskowana w apelacji kara w wymiarze 5 miesięcy pozbawienia wolności będzie odpowiednią reakcją na bulwersujące zachowanie P. G. , jako sprawcy występku z art. 211 kk . 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO 5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji 1. Przedmiot utrzymania w mocy Poza zmianami opisanymi poniżej w pkt 5.2. wyrok Sądu I instancji utrzymano w mocy w pozostałej części, o czym orzeczono w punkcie 2 wyroku Sądu Okręgowego. Zwięźle o powodach utrzymania w mocy Powodem utrzymania wyroku w mocy był brak podstaw wskazanych w art. 439, 440 i 455 kpk , uzasadniających zmianę lub uchylenie wyroku poza granicami zarzutów i wniosków apelacji. 5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji 1. Przedmiot i zakres zmiany Zaskarżony wyrok został zmieniony w punkcie 1, w zakresie orzeczenia o karze: za podstawę wymiaru kary przyjęto art. 211 kk , wymierzono oskarżonemu P. G. karę 5 miesięcy pozbawienia wolności. Zwięźle o powodach zmiany Orzeczona wobec P. G. przez Sąd Rejonowy kara 200 stawek dziennych grzywny po 20 zł, przy zastosowaniu art. 37a § 1 kk została w wyniku kontroli instancyjnej oceniona jako rażąco łagodna. Sąd I instancji postąpił niewłaściwie umniejszając liczbę i wagę okoliczności obciążających, przez co nie nadano im odpowiedniego znaczenia w wymiarze kary. Wspomniane uchybienie doprowadziło do wymierzenia kary rażąco niewspółmiernej do wagi i okoliczności popełnionego przestępstwa. Po ponownej analizie wszystkich okoliczności mających wpływ na wymiar kary, w tym przede wszystkim stopnia winy i społecznej szkodliwości osądzanego zachowania, Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że w tym wypadku dopiero kara na poziomie 5 miesięcy pozbawienia wolności, będzie odpowiednio dolegliwa i pozwoli spełnić wszystkie stawiane jej cele. Przede wszystkim pozwoli oskarżonemu zrozumieć naganność jego postępku i powstrzyma go od podobnych zachowań w przyszłości. 5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji 5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia 1.1. ☐ art. 439 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 2.1. Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 3.1. Konieczność umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia 4.1. ☐ art. 454 § 1 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania 5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności 6. Koszty Procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności 3. Zgodnie z art. 635 kpk w zw. z art. 627 kpk Sąd Okręgowy zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe za postępowanie odwoławcze tj. 20 zł tytułem ryczałtu za doręczenie wezwań i innych pism, co wynika z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2003 r. w sprawie wysokości i sposobu obliczania wydatków Skarbu Państwa w postępowaniu karnym (Dz. U. z 2013, poz. 663 ze zm.). Ponadto na podstawie art. 10 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (t.j. Dz. U. z 1983 r. Nr 49, poz. 223 z późn. zm.) Sąd Okręgowy wymierzył oskarżonemu P. G. opłatę za obie instancje w kwocie 120 zł. Zmiana wymiaru kary spowodowała konieczność naliczenia nowej opłaty, w miejsce opłaty (400 zł) wchodzącej w skład kosztów sądowych z pkt 3 zaskarżonego wyroku. 7. PODPIS Hanna Bartkowiak