II GZ 838/25

II GZ 838/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-01-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Gabriela Jyż /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne
Właściwość sądu
Sygn. powiązane
I SA/Gd 792/25 - Postanowienie WSA w Gdańsku z 2025-11-12
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 350
art. 72; art. 67 ust. 1; art. 66; art. 69 ust. 1; art. 68.
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 listopada 2025 r. sygn. akt I SA/Gd 792/25 w zakresie stwierdzenia swojej niewłaściwości i przekazania sprawy sądowi właściwemu w sprawie ze skargi A. W. na orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2025 r. nr 10001 w przedmiocie stwierdzenia, że nie zachodzi potrzeba rehabilitacji leczniczej postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. zwrócić A. W. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku uiszczony wpis od zażalenia w kwocie 100 (sto) złotych.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z 12 listopada 2025 r. w sprawie ze skargi A. W. na orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2025 r., w przedmiocie stwierdzenie, że nie zachodzi potrzeba rehabilitacji leczniczej, stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę sądowi właściwemu - Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
A. W. (dalej: "skarżąca") wniosła za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2025 r. w przedmiocie stwierdzenia, że nie zachodzi potrzeba rehabilitacji leczniczej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku badając z urzędu właściwość uznał, że zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 777 ze zm.), rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa ZUS zostało przekazane wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Zdaniem Sądu I instancji, przekazanie spraw, odnosi się jednak wyłącznie do zamkniętego katalogu spraw, których przedmiotem jest umorzenie, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty należności z tytułu składek określonych w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej: "u.s.u.s.) (pkt 1), bądź zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 340) (pkt 2).
W ocenie WSA, w związku z faktem, że przedmiot niniejszej sprawy nie dotyczy wskazanych powyżej sytuacji, zaś Prezes ZUS ma siedzibę w Warszawie, to w przedmiotowej sprawie właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
W konsekwencji, wobec stwierdzenia swej niewłaściwości, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przekazał sprawę, na podstawie art. 59 § 1 p.p.s.a. - do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jako sądu właściwego miejscowo.
Skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie Sądu I instancji zaskarżając go w całości i zarzucając mu:
a) bezpodstawne przyjęcie, że zaskarżonym w skardze aktem jest akt Prezesa ZUS i w konsekwencji
b) błędne zastosowanie całego rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22.02.2017 r., a w szczególności par. 1 pkt. 2 a contrario, podczas gdy w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z jakimkolwiek aktem lub działaniem Prezesa ZUS i w konsekwencji
c) błędne niezastosowanie art.13 par.2 p.p.s.a poprzez pominięcie, że organ administracji publicznej której dotyczy akt, jest komisja lekarska ZUS o/ Gdańsk działająca przy Oddziale Gdańsk z siedzibą w Gdańsku.
Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia w całości i nadanie skardze biegu przed tutejszym Sądem jako sądem właściwym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie albowiem podniesione w niej zarzuty, szczególnie zaś zarzuty z punktu a) petitum zażalenia wraz z jego argumentacją skutecznie podważają prawidłowość postanowienia Sądu I instancji.
Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia WSA w Gdańsku, stwierdzając swoją niewłaściwość do rozpoznania skargi strony, oparł swoją ocenę na § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 777 ze zm.), swoją ocenę oparł o zapis § 1 pkt 2 tego rozporządzenia. Sąd I instancji stwierdził bowiem, że sprawa wywołana skargą A. W. na orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2025 r., nr 10001, nie mieści się w katalogu spraw opisanych w powołanej regulacji, wobec czego skarga powinna zostać skierowana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z uwagi na fakt, że siedzibą Prezesa ZUS jest miasto Warszawa.
Przywołany przepis rozporządzenia stanowi, że rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących: a) umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497), b) zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 340), przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.
Wobec treści § 1 pkt 2 rozporządzenia oraz stanowiska Sądu I instancji podkreślenia wymaga, że przytoczona regulacja dotyczy działania Prezesa ZUS. Ten zaś stosownie do art. 72 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r., poz. 350, dalej: "u.s.u.s.") jest organem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślenia również wymaga, że stosownie do art. 67 ust. 1 u.s.u.s. w skład Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wchodzą: centrala (pkt 1) oraz terenowe jednostki organizacyjne (pkt 2).
Stosownie zaś do art. 66 u.s.u.s., Zakład jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną. Siedzibą Zakładu jest miasto stołeczne Warszawa (ust. 1); nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Nadzór ten nie może dotyczyć spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2); zakład działa na podstawie niniejszej ustawy oraz innych ustaw regulujących poszczególne zakresy jego działalności (ust. 3); w zakresie prowadzonej działalności, o której mowa w art. 68-71, Zakładowi przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej (ust. 4); w postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w stosunku do terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu jest Prezes Zakładu (ust. 5).
Podkreślenia wymaga również, że zgodnie z art. 69 ust. 1 u.s.u.s. do zakresu działania Zakładu należy także prowadzenie prewencji rentowej, obejmującej: 1) rehabilitację leczniczą ubezpieczonych zagrożonych całkowitą lub częściową niezdolnością do pracy, osób uprawnionych do zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego po ustaniu tytułu do ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, a także osób pobierających rentę okresową z tytułu niezdolności do pracy; 2) badania i analizy przyczyn niezdolności do pracy; 3) inne działania prewencyjne. W ustępie 2 art. 69 określono, że w ramach prewencji rentowej Zakład: 1) kieruje ubezpieczonych i osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1, do ośrodków rehabilitacyjnych; 2) może tworzyć i prowadzić własne ośrodki rehabilitacyjne; 3) udziela zamówień na usługi rehabilitacyjne w innych ośrodkach; 4) prowadzi we własnym zakresie badania i analizy przyczyn niezdolności do pracy; 5) może zamawiać przeprowadzanie przez inne podmioty badań naukowych dotyczących przyczyn niezdolności do pracy oraz metod i rozwiązań zapobiegających niezdolności do pracy; 6) może finansować inne działania dotyczące prewencji rentowej.
Jak wynikaj jednoznacznie z treści wniesionej skargi, jej przedmiotem stało się orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] w sprawie potrzeby rehabilitacji leczniczej z dnia 22 sierpnia 2025 r.
Wobec tego wskazania wymaga, że zgodnie § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 października 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu kierowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na rehabilitację leczniczą oraz udzielania zamówień na usługi rehabilitacyjne (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 277), Lekarz orzecznik Zakładu orzeka o potrzebie rehabilitacji leczniczej osoby uprawnionej, której lekarz prowadzący leczenie sporządził wniosek o rehabilitację leczniczą (ust. 1). Wniosek o rehabilitację leczniczą osoba uprawniona składa w terenowej jednostce organizacyjnej Zakładu właściwej ze względu na miejsce zamieszkania (ust. 2). O wyniku rozpatrzenia wniosku, o którym mowa w ust. 1, właściwa jednostka organizacyjna Zakładu zawiadamia na piśmie osobę uprawnioną (ust. 4). Od orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu o potrzebie rehabilitacji leczniczej osoby uprawnionej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu, w terminie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 39) (ust. 5). Prezes Zakładu może zgłosić zarzut wadliwości orzeczenia lekarza orzecznika o potrzebie rehabilitacji leczniczej w terminie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 6).
Odwołanie zawarte w § 2 ust. 5 rozporządzenia odnosi się do art. 14 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1749, dalej: "u.e.r.f.u.s."). W przepisie tym określono bowiem, że od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia (ust. 2a). Zgodnie z treścią art. 14 ust. 2f u.e.r.f.u.s., Komisja lekarska dokonuje rozstrzygnięcia w formie orzeczenia. Stosowanie zaś do treści art. 14 ust. 3 u.e.r.f.u.s., orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Wskazane przepisy wskazują jednoznacznie, że działania podejmowane w ramach prewencji rentowej należą do właściwości Zakładu w rozumieniu art. 66 u.s.u.s., a więc również prowadzonych w jego ramach jednostek terenowych. Wobec tego zaskarżone orzeczenie Komisji Lekarskiej z dnia 22 sierpnia 2025 r., jest czynnością Zakładu – czynnością podjętą w ramach działań przypisanych stricte Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych rozumianemu jako centrala i terenowe jednostki organizacyjne. Brak jest w konsekwencji podstaw do uznania jak uczynił to Sąd I instancji, że skoro sprawa orzeczenia lekarskiego nie mieści się w katalogu spraw wymienionych w § 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw (...) to właściwym do jej rozpoznania będzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z uwagi na okoliczność, że Prezes ZUS ma swoją siedzibę w Warszawie.
Jak już bowiem wykazano kwestie związane z prewencją rentową należą do wyłącznej kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. To ten organ wydaje akty i rozstrzygnięcia, które mogą zostać poddane, w drodze wniesionej skargi, kontroli sądów administracyjnych. Prezes ZUS nie jest, co należy podkreślić w świetle powołanych przepisów, organem rozstrzygającym w sprawach, o których mowa w art. 68 oraz art. 69 u.s.u.s. Nie był zatem organem właściwym do rozstrzygnięcia w sprawie potrzeby rehabilitacji leczniczej, o jaką wnioskowała skarżąca. W konsekwencji w sprawie nie mogło mieć zastosowanie rozporządzenie w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw (...) albowiem, w jego treści wprost jest mowa o sprawach z zakresu działania Prezesa ZUS, nie zaś Prezesa ZUS i Zakładu.
Podsumowując, w niniejszej sprawie właściwość sądu administracyjnego ustalana będzie na podstawie siedziby centrali ZUS lub siedziby oddziału terenowego Zakładu, jako organu w kompetencjach, którego są działania określone w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. O zwrocie uiszczonego przez skarżącą wpisu sądowego od zażalenia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a.