II GZ 807/25

II GZ 807/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-11-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Sieńczyło - Chlabicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6033 Zajęcie pasa drogowego (zezwolenia, opłaty, kary z tym związane)
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 18, art. 19, art. 20 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "A." Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 8034/22 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie asesora sądowego w sprawie ze skargi "A." Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2022 r. nr KOC/3913/Dr/22 w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 8034/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek "A." Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca, spółka) o wyłączenie asesora sądowego Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek w sprawie ze skargi spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2022 r. w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia.
Sąd orzekał w następujących okolicznościach sprawy:
Pismem z dnia 12 kwietnia 2023 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o wyłączenie ww. asesora sądowego. W uzasadnieniu wskazała, że asesor sądowy Bożena Dąbkowska-Mastalerek brała udział w orzekaniu w sprawie między tymi samymi stronami, w takim samym, co do istoty przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego o sygn. akt VI SA/Wa 2434/22, w której wydany został wyrok z dnia 11 stycznia 2023 r. oddalający skargę. W ocenie skarżącej stanowi to istotną przesłankę wątpliwości co do bezstronności przy orzekaniu w niniejszej sprawie, gdyż przedmiot sprawy, argumentacja stron i dowody są bardzo podobne lub nawet praktycznie takie same, a różnią się jedynie szczegółami identyfikacyjnymi, jak np. sygnatura akt czy daty dokumentów lub czynności. Skarżąca wskazała, że asesor sądowy ma już wyrobioną opinię i stanowisko w sprawie, zatem "nie należy się spodziewać, że diametralnie one się zmienią, gdyż musieliby podważyć w ten sposób swoją wiarygodność. Kierować nimi będą pobudki na tle korzyści osobistych, co oznacza, że ich bezstronność będzie wątpliwa". Skarżąca wskazała także na przebieg rozprawy z dnia 11 stycznia 2023 r. i podniosła, że w jej ocenie należy spodziewać się, że rozprawa z dnia 14 kwietnia 2023 r. "będzie miała taki sam przebieg". Zdaniem skarżącej asesor sądowy dopuściła się nierównego traktowania skarżącej naruszając tym samym wymóg bezstronności, jak i dochodzenia do prawdy obiektywnej.
Jak wynika z protokołu rozprawy z dnia 14 kwietnia 2023 r., Sąd postanowił odroczyć rozprawę i przedstawić Przewodniczącej Wydziału VI wniosek o wyłączenie asesora i sędziego celem wyznaczenia składu do rozpoznania wniosku, a w dalszej kolejności wyznaczyć z urzędu następny termin.
Oświadczeniem z dnia 25 kwietnia 2023 r. asesor sądowy Bożena Dąbkowska-Mastalerek wskazała, że nie istnieje żadna okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie ze skargi spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2022 r.
Oddalając wniosek skarżącej o wyłączenie asesora sądowego Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek Sąd I instancji wyjaśnił, że poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa na podstawie art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: p.p.s.a.), wyłączenie sędziego w sprawie następuje na wniosek, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego. Stosownie do treści art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepisy Działu I rozdziału 5 p.p.s.a. należy stosować odpowiednio do wyłączenia asesora sądowego.
Zgodnie z art. 21 i art. 22 § 2 p.p.s.a. – orzeczenie w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień – oświadczenia, przez tego sędziego.
W ocenie Sądu I instancji skarżąca nie wykazała okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonego przez asesora sądowego w tej sprawie oświadczenia. Złożony wniosek wskazuje raczej na subiektywną ocenę asesora sądowego i jego pracy w oparciu o wydane wcześniej przez tego asesora sądowego rozstrzygnięcie w sprawie, której stroną postępowania była skarżąca. Sposób rozstrzygnięcia sprawy rozpoznawanej z udziałem danego sędziego nie stanowi jednak przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy, podobnie jak fakt, że skarżąca jest niezadowolona z wydanego rozstrzygnięcia. Okoliczność, że asesor sądowy reprezentuje pogląd prawny dla skarżącego niekorzystny oraz wydaje odmienne od jego oczekiwań rozstrzygnięcia, nie może być oceniana jako mogąca wywołać wątpliwości co do bezstronności asesora sądowego w danej sprawie.
Podsumowując WSA stwierdził, że argumentacja przedstawiona we wniosku skarżącej nie wskazuje na istnienie przesłanek do wyłączenia asesora sądowego Bożeny Dąbkowskiej-Mastalerek od orzekania w sprawie, o których mowa w art. 18 p.p.s.a. i art. 19 p.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości lub rozpoznanie sprawy od nowa w innym składzie sędziowskim.
W uzasadnieniu spółka wskazała, że argumentacja Sądu I instancji jest "całkowicie oderwane od przedmiotu wniosku, gdyż jest jedynie zbiorem cytatów z rozmaitych źródeł, ściągniętych z internetu lub nie wiadomo skąd, w stylu, że dwa dodać dwa to cztery, a dwa razy dwa to też cztery, z czym trudno jest polemizować, a co w oczywisty sposób nie ma żadnego, a przynajmniej udowodnionego związku ze sprawą, ani argumentami spółki zawartymi we wniosku. Wydawałoby się, że od sędziów na tak eksponowanych stanowiskach, obarczonych tak wielką odpowiedzialnością za sprawy publiczne można więcej oczekiwać".
Ponadto skarżąca stwierdziła, że "niewątpliwie jest prawdą, że sędziowie ci złożyli wzmiankowane tam oświadczenia, ale czegóż innego można się od nich spodziewać w takiej sytuacji? Kto przy zdrowych zmysłach oświadczył coś innego? Przecież zaszkodziliby sobie sami, a więc ucierpiałyby na tym ich dobra osobiste jak np poczucie swojej wiarygodności i obiektywizmu z kolei przełożyłoby się na utratę stanowiska, miejsca pracy, prestiżu społecznego, a przede wszystkim dochodów. Kierują zatem nimi nie tyle fakty obiektywne, ich subiektywnie negatywne nastawienie do Strony w niniejszym sporze, ale przesłanki osobiste i majątkowe, czyli pieniądze. Nie może przecież w dwóch niemalże identycznych sprawach orzekać całkowicie odmiennie. To jest chyba oczywiste, zgodne z logicznym rozumowaniem i doświadczeniem życiowym, na do powołuje się skład orzekający, ale także i Strona Skarżąca. Kto z nich by się odważył? Nie widać i nie słychać tu nikogo takiego, ani nikt z tych osób nie poinformował Strony o takim zamiarze".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.
Powody wyłączenia trwają po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 2 p.p.s.a.). Ponadto sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 3 p.p.s.a.).
Niezależnie od przyczyn wymienionych powyżej sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, o czym stanowi art. 19 p.p.s.a.
Przepis art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Oznacza to, że wniosek o wyłączenie sędziego powinien odnosić się do określonego sędziego i wskazywać na istnienie takich okoliczności, które mogą rodzić wątpliwość co do jego bezstronności.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd I instancji uznał, że wniosek skarżącej opiera się na nieusprawiedliwionych podstawach, a oceny tej nie zmienia wniesione zażalenie i powołana w nim argumentacja. Przesłanki wyłączenia sędziego/asesora sądowego nie może bowiem stanowić subiektywne przekonanie strony o stronniczości sędziego/asesora sądowego. Jak trafnie wskazał Sąd I instancji okoliczność, że asesor sądowy objęty wnioskiem skarżącej o wyłączenie od orzekania w tej sprawie, zasiadał w składzie orzekającym Sądu I instancji, który orzekał w innej sprawie z udziałem skarżącej nie stanowi przesłanki do uwzględnienia wniosku o wyłączenie tego asesora sądowego w niniejszej sprawie. Brak jest podstawy do stwierdzenia, że asesor sądowy jest negatywnie nastawiony do skarżącej i będzie rozpoznawać jej sprawę przez pryzmat takiego nastawienia. Niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie w innej sprawie nie oznacza, że w kolejnej sprawie z udziałem tej strony rozstrzygnięcie dla niej również będzie niekorzystne. Rozstrzygnięcie zapada bowiem w oparciu o zebrany w każdej sprawie materiał dowodowy, stan faktyczny oraz treść przepisów materialnych i proceduralnych. Niezawisłość sędziowska polega – między innymi – na tym, że sędzia jest niezależny chociażby od treści orzeczeń wydanych w innych sprawach z udziałem tej samej strony, nawet jeżeli zasiadał w składzie orzekającym w tych sprawach. Instytucja wyłączenia sędziego/asesora sądowego w tej sprawie nie może służyć ocenie rozstrzygnięć dokonanych przez Sąd w innych sprawach z udziałem tej samej strony. Wyłączenie sędziego nie stanowi instrumentu do badania i oceny rozstrzygnięć zapadłych w innych sprawach (zob. m.in. postanowienia NSA z dnia: 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OZ 342/23; 29 lutego 2024 r., sygn. akt I OZ 72/24).
Przyjęcie takiej możliwości byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co – w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w przedmiotowym wniosku o wyłączenie sędziego – uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (zob. postanowienia NSA z dnia: 16 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 339/10; 26 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 262/18). Dla kwestionowania określonych poglądów prawnych wyrażanych w toku sądowej kontroli działalności administracji publicznej przez poszczególne składy sądów administracyjnych właściwa jest kontrola instancyjna, a nie instytucja wyłączenia sędziego (zob. postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 339/10).
Asesor sądowy, którego dotyczył wniosek o wyłączenie, złożył wymagane oświadczenia, z którego wynika, że nie istnieje żadna okoliczność, która mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności w sprawie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia (por. postanowienia NSA z dnia: 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12; 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13; 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14). W złożonym wniosku o wyłączenie asesora sądowego brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonego przez niego oświadczenia. Sama podejrzliwość strony, nie może uzasadniać skutecznie wniosku o wyłączenie asesora sądowego.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak sentencji.