II GZ 799/16

II GZ 799/16 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2016-08-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-07-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marzenna Zielińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6060 Poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin
Hasła tematyczne
Wstrzymanie wykonania aktu
Sygn. powiązane
II SA/Rz 1236/15 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2016-11-22
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i wstrzymano wykonanie
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 61 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1236/15 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty dodatkowej za naruszenie koncesji postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 maja 2016 r. (sygn. akt II SA/Rz 1236/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odmówił skarżącej M. M. wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. (nr [...]), która utrzymała w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2015 . (nr [...]) ustalającą skarżącej: 1) opłatę dodatkową w wysokości 399 965,60 zł za rażące naruszenie warunków określonych w koncesji na wydobycie kopaliny ze złoża "[...]" oraz 2) opłatę podwyższoną w wysokości 755 670,50 zł za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji na działce ewidencyjnej nr [...] w [...].
Z uzasadnienia orzeczenia Sądu pierwszej instancji wynika, że skarżąca sformułowała w skardze również wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wskazała, że jest rolnikiem prowadzącym działalność gospodarczą. Podała, że w 2014 r. osiągnęła z prowadzonej działalności przychód w wysokości [...] zł i wyjaśniła, że w 2015 r. będzie to podobna kwota. Podkreśliła, że środki, które obecnie posiada na koncie są jej niezbędne do dokonania zasiewu upraw ozimych, paliwa na zbiory kukurydzy oraz spłatę kredytów i zobowiązań, co do których wierzyciele przesunęli jej terminy płatności. Stwierdziła, że brak tych środków będzie skutkował zaprzestaniem działalności oraz brakiem środków na utrzymanie rodziny na cały rok i lata następne, co będzie "nie do odrobienia w przyszłości".
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, przywołane przez skarżącą okoliczności nie dowodzą istnienia w niniejszym przypadku niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Strona poza ogólnikowymi i gołosłownymi twierdzeniami o możliwości spowodowania upadłości skarżącej nie uprawdopodobniła możliwości wystąpienia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Przede wszystkim nie wykazała jakie szkody i w jakim rozmiarze może spowodować brak wstrzymania wykonania decyzji. Sąd wyjaśnił, że egzekucja kwoty stanowiącej opłatę dodatkową i podwyższoną nie musi nastąpić jednorazowo, poprzez jednokrotną czynność egzekucyjną. Istnieje możliwość rozłożenia tej relatywnie wysokiej kwoty na raty. Sąd podkreślił ponadto, że zapłata oznaczonej w decyzji należności ma charakter odwracalny, skoro w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji uiszczona należność podlega zwrotowi. Skarżąca nie wykazała natomiast, że w jej przypadku zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające wstrzymanie wykonania decyzji nakładającej obowiązek zapłaty należności pieniężnej. Sąd zwrócił uwagę, że mimo iż skarżąca opisywała swoją sytuację materialną w sposób mający wzbudzić przekonanie o tym, że jest osobą ubogą, to jednak już po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy uiściła wpis sądowy w wysokości 11 557 zł.
M. M. złożyła zażalenie na wspomniane postanowienie Sądu pierwszej instancji. Wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, to jest:
1. art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie przez Sąd, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie wykazała zaistnienia okoliczności faktycznych, świadczących o zaistnieniu przesłanek wstrzymania wykonania decyzji w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, w sytuacji gdy powyższe przesłanki, jak i determinujący je stan faktyczny, zostały wykazane,
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. polegające na uznaniu, że nie zostały uprawdopodobnione okoliczności uzasadniające wstrzymanie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu strona stwierdziła w szczególności, że WSA nie zauważył, iż skarżona decyzja opiewa na ponad 1 155 636 zł przy rocznym przychodzie skarżącej w wysokości [...] dochodzie [...] zł. Skarżąca stwierdziła, że wykazała, iż utrzymuje się głównie z dzierżawy od Agencji Nieruchomości Rolnych gruntów rolnych o łącznym areale 105 ha, przy czym czynsz dzierżawny (20 000 zł) płatny jest jesienią i w przypadku jego nie pokrycia umowa dzierżawy gruntów rozwiąże się z końcem 2016 r. Natomiast zajęcie rachunków bankowych tuż po żniwach spowoduje utratę sposobności jakiegokolwiek zarobkowania, gdyż pozbawi skarżącą ziemi. Skarżąca zaznaczyła, że kopalnia kruszywa przestała być eksploatowana rok temu z uwagi na brak zapotrzebowania na ten towar w związku z zakończeniem budowy dróg.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności.
Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy.
W niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji w przedmiocie ustalenia opłat w łącznej wysokości 1 155 636,10 zł. W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie wykazała, iż zapłata tej kwoty może doprowadzić do wyrządzenia jej znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena jest nieprawidłowa.
Podkreślić należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu sąd administracyjny powinien brać pod uwagę nie tylko samą treść wniosku, ale i uwzględnić okoliczności wynikające z akt sprawy. W niniejszej sprawie toczyło się postępowanie wpadkowe dotyczące wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W toku tego postępowania strona przedłożyła szereg dokumentów odnoszących się jej sytuacji majątkowej i finansowej, które powinny być wzięte pod rozwagę również w toku postępowania wpadkowego dotyczącego wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji administracyjnej w przedmiocie nałożenia obowiązku zapłaty określonej kwoty pieniężnej. Dopiero bowiem odniesienie wielkości tej kwoty do sytuacji majątkowej i finansowej strony pozwala na rzetelną ocenę, czy wykonanie decyzji może prowadzić do wyrządzenia skarżącej szkody, która byłaby dla niej znaczna albo spowodowania skutków, które byłyby trudne do odwrócenia w razie ewentualnego późniejszego uwzględnienia skargi.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą (z której uzyskuje roczny przychód w wysokości ok. 130 tys. zł, przy czym dochód stanowi ok. 10 tys. zł) oraz działalność rolniczą na gruntach dzierżawionych przede wszystkim od Agencji Nieruchomości Rolnych (za czynsz w wysokości kilkudziesięciu tysięcy złotych rocznie), do których pobiera dopłaty (176 tys. zł w 2014 r.). Ze złożonego na druku PPF oświadczenia o stanie majątkowym strony wynika, że skarżąca nie posiada domów ani mieszkań, a jedynie jest właścicielem nieruchomości rolnej (4,32 ha) i dzierżawi 139 ha. Ponadto posiada samochód [...] o wartości 6 tys. zł i samochód [...] z 1998 r., a także sprzęt rolniczy objęty przewłaszczeniem na rzecz banku na zabezpieczenie kredytu. Z przedłożonych kopii deklaracji VAT-7 za poszczególne miesiące od stycznia do lipca 2015 r. wynika, że skarżąca generuje nieregularne przychody (np. w okresie styczeń - marzec i maj - czerwiec 2015 r. strona nie wykazała żadnej podstawy opodatkowania, zaś w lipcu 2015 r. zadeklarowała podstawę opodatkowania w wysokości [...] zł). Skarżąca posiada zadłużenie zarówno wobec podmiotów publicznoprawnych (vide m.in. decyzja Prezesa KRUS z [...] czerwca 2015 r. w sprawie rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników - k. 68 akt sądowych, zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] września 2015 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego - k. 70 akt sądowych), jak i prywatnych (vide m.in. pismo pełnomocnika [...] S.A. z 23 lipca 2015 r. - k. 65 akt sądowych, porozumienia z 30 stycznia 2015 r., 28 października 2013 r. i 15 stycznia 2016 r. w sprawie spłaty zadłużenia, zawarte między skarżącą i jej mężem jako dłużnikami a "I." Sp. z o.o. - k. 73, 75 i 97 akt sądowych). Na skarżącej ciąży również obowiązek zapłaty podatku rolnego (vide decyzja Wójta Gminy [...] z [...] lutego 2016 r. ustalająca łączne z zobowiązanie z tego tytułu w wysokości 20 474 zł - k. oraz decyzja Wójta Gminy [...] z [...] stycznia 2016 r. ustalająca skarżącej łączny wymiar podatku rolnego na 2016 r. na kwotę 6627 zł - k. 100 akt sądowych). Skarżąca oświadczyła również, że ponosi koszty ubezpieczenia upraw w wysokości 10 tys. zł oraz zobowiązań komorniczych w wysokości 350 tys. zł.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji w ogóle nie odniósł wskazanej wyżej sytuacji majątkowej skarżącej do wysokości zobowiązań jakie ciążą na stronie na mocy zaskarżonej decyzji administracyjnej. Natomiast arbitralnie stwierdził, że strona nie zdołała wykazać, aby w przedmiotowej sprawie rzeczywiście zostały spełnione ustawowe przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd powołał się również na okoliczność zapłaty przez skarżącą wpisu sądowego od skargi, mimo że fakt ten nie ma żadnego znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 61 § 3 p.p.s.a. To, że strona zdołała zgromadzić środki w wysokości 11 557 zł na uiszczenie wpisu sądowego nie świadczy bowiem o tym, że wyegzekwowanie od strony kwoty objętej decyzją i wynoszącej ponad 1,1 mln zł nie może doprowadzić do wyrządzenia stronie znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Z tego względu zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu, jako naruszające art. 61 § 3 p.p.s.a. Jednocześnie mając na uwadze to, że stan faktyczny niniejszej sprawy na potrzeby oceny wystąpienia przesłanek zastosowania ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest dostatecznie wyjaśniony, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że możliwe jest - a ze względów ekonomiki procesowej również celowe - rozpoznanie wniosku M. M. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji - zamiast przekazywania tegoż wniosku do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, kondycja finansowa strony udokumentowana w aktach sprawy wskazuje, że wykonanie zaskarżonej decyzji, to jest egzekucja kwoty 1 155 636,10 zł (stanowiącej blisko dziewięciokrotność rocznego przychodu strony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej), może wyrządzić skarżącej znaczną szkodę w postaci braku środków na regulowanie należności z tytułu dzierżawy gruntów rolnych (których uprawa stanowi zasadnicze źródło utrzymania skarżącej), jak i może doprowadzić do utraty płynności finansowej skarżącej jako przedsiębiorcy (na co wskazuje skala tej działalności wynikająca m.in. z przedstawionych deklaracji VAT-7), co z kolei może wiązać się z koniecznością ogłoszenia upadłości i w efekcie zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej. Z uwagi na powyższe uznać należy, że w okolicznościach tej sprawy zostało uprawdopodobnione, iż wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować zarówno znaczną szkodę, jak i trudne do odwrócenia skutki, o jakich mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. W takiej sytuacji brak zastosowania ochrony tymczasowej może sprawić, że kontrola sądowa - o ile jej wynik będzie dla skarżącej korzystny - okaże się w tym przypadku iluzoryczna, a nie skuteczna.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny - działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. - uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie - na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. - wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się natomiast do wniosku strony wnoszącej zażalenie w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w tym zakresie w postanowieniu rozpoznającym zażalenie, skoro nie jest ono jednym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a. Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, tj. przepisy Rozdziału 1. Działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (Dział V., Rozdział 1.), które dawałoby podstawę do ich odpowiedniego stosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia. Podkreślić jednak należy, że strona może uzyskać zwrot kosztów postępowania zażaleniowego w przypadku uwzględniania skargi przez sąd administracyjny. Wówczas obowiązkiem sądu - wynikającym z art. 200 p.p.s.a. - jest również orzeczenie o zwrocie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, do których niewątpliwie zaliczyć należy koszty postępowania zażaleniowego, które zakończyło się uwzględnieniem zażalenia.
PG