I OZ 403/25

I OZ 403/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-07-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184 w zw z art. 197 § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 maja 2025 r., sygn. akt IV SPP/Po 111/24 o oddaleniu wniosku o wyłączenie starszego referendarza sądowego Damiana Mataczyńskiego w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 31 lipca 2024 znak: SKO-4110/1456/24 w przedmiocie zasiłku stałego postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 6 maja 2025 r., sygn. akt IV SPP/Po 111/24 oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie starszego referendarza sądowego Damiana Mataczyńskiego. W ocenie Sądu skarżący, wbrew art. 20 p.p.s.a., nie uprawdopodobnił istnienia okoliczności określonych w art. 19 p.p.s.a., tym bardziej że z wyjaśnień złożonych przez referendarza sądowego objętego wnioskiem wynika, że okoliczności takie nie istnieją.
Zażalenie na to postanowienie złożył skarżący wnosząc o jego uchylenie i wskazując, że jest ono wydane na jego szkodę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie jako instytucja regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, ze zm., dalej: p.p.s.a.). Instytucja wyłączenia sędziego jak również - na mocy art. 24 § 1 p.p.s.a. - referendarza sądowego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do ich bezstronności i obiektywizmu w rozpoznaniu określonej sprawy.
Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego (referendarza sądowego) w sprawie następuje na wniosek, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (referendarza sądowego, art. 19 p.p.s.a.).
Przepis art. 19 p.p.s.a. reguluje przypadek wyłączenia sędziego (referendarza sądowego) ze względu na istnienie przesłanki o tzw. względnym charakterze. Oznacza to konieczność oceny każdego konkretnego przypadku. Podkreślenia wymaga, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego (referendarza sądowego) w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Ponadto wątpliwość, co do bezstronności sędziego (referendarza sądowego) musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji we wniosku, którą należy odnieść do wątpliwości co do braku bezstronności w konkretnej sprawie.
Ustawodawca, posługując się pojęciem "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności", nałożył na Sąd obowiązek badania, czy owa okoliczność w danej sprawie rzeczywiście występuje i czy uzasadnia wyłączenie wskazanego sędziego (referendarza sądowego). Wobec braku w tym zakresie kryteriów ustawowych, Sąd musi kierować się zasadami doświadczenia życiowego, mając na uwadze fakt, że – zgodnie z art. 21 i art. 22 § 2 p.p.s.a. – orzeczenie w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień – oświadczenia, przez tego sędziego (referendarza sądowego). W niniejszej sprawie referendarz sądowy, którego wyłączenia domaga się skarżący, 31 lipca 2024 r. złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia go od rozpoznawania w niniejszej sprawie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji trafnie ocenił, że w sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie referendarza sądowego. Wobec niewskazania w zażaleniu jakichkolwiek okoliczności i argumentów, które podważyłyby prawdziwość ww. oświadczenia starszego referendarza sądowego – stwierdzić należy, że postanowienie Sądu I instancji oddalające wniosek o wyłączenie referendarza sądowego było zgodne z prawem.
Podkreślić należy, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego czy referendarza sądowego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność takiego oświadczenia (por. postanowienia NSA: z 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12, z 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13 oraz z 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14). Tym samym Sąd I instancji prawidłowo uznał, że wniosek o wyłączenie referendarza sądowego nie zasługiwał na uwzględnienie.
Końcowo odnosząc się do argumentacji zawartej w zażaleniu, iż Damian Mataczyński jest "neoreferendarzem", a wydane przez niego orzeczenia są nieważne zauważenia wymaga, że procedura wyłonienia osoby na stanowisko referendarza sądowego następuje w drodze konkursu. Krajowa Rada Sądownictwa nie bierze udziału w tym postępowaniu, a zatem nie ma żadnego wpływu na jego przebieg. Ponadto należy mieć także na względzie, że Damian Mataczyński został mianowany na stanowisko referendarza sądowego przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego już w 2004 r., natomiast na stanowisko starszego referendarza sądowego przez Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w 2015 r. Tym samym użycie przedrostka "neo" w stosunku do referendarza sądowego jest zupełnie niezrozumiałe. Przedstawione okoliczności jak również fakt, że skarżący nie zawarł uzasadnienia do ww. twierdzenia powodują, że brak jest możliwości ustosunkowania się do wniosku i zażalenia skarżącego (zob. J. Drachal, A Wiktorowska, K. Zalasińska, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski. Warszawa 2021, s. 231–237; A. Kabat, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 115–118).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.