II GZ 435/23

II GZ 435/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-11-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
II SA/Rz 980/23 - Postanowienie WSA w Rzeszowie z 2024-03-25
Skarżony organ
Rada Radców Prawnych
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 86 § 1, art. 87 § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 980/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M. S. na czynność Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w R. z dnia [...] grudnia 2022 r. w przedmiocie wskazania listy radców prawnych wyznaczonych do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 980/23, odmówił M. S. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na czynność Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w R. z dnia 4 grudnia 2022 r., w przedmiocie wskazania listy radców prawnych wyznaczonych do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że skarżący uzasadniając zgłoszone żądanie w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia skargi na ww. czynność Rady OIRP w R. podał, iż informacje o radcach prawnych, którzy będą pełnić dyżury bezpłatnej pomocy prawnej były zmieniane, a zatem do końca nie mógł mieć pewności co do ostatecznego kształtu listy radców prawnych. Dodatkowo skarżący podniósł, że ma nienajlepsze relacje z pracownikami Starostwa Powiatowego w L. Okoliczności te, w ocenie skarżącego, świadczą o braku jego winy w niedotrzymaniu terminu.
Odmawiając przywrócenia terminu, Sąd I instancji stwierdził, że uchybienie terminowi do wniesienia skargi zostało przesądzone postanowieniem WSA w Rzeszowie z dnia 28 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 261/23, w którym Sąd nie stwierdził okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącego. Zdaniem WSA rozstrzygającego sprawę na obecnym etapie postępowania, okoliczność ta nie powoduje jednak, że obecnie złożony wniosek jest niedopuszczalny z mocy ustawy, a zatem podlegał on merytorycznemu rozpoznaniu.
Analizując zgłoszone żądanie pod kątem braku winy skarżącego w niedotrzymaniu terminu, Sąd I instancji stwierdził, że wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem skarżący nie uprawdopodobnił, aby uchybienie terminu było następstwem nadzwyczajnych okoliczności, których nie mógł przewidzieć ani zapobiec. W ocenie WSA, nie jest jasne dlaczego opisane przez skarżącego zmiany na liście radców prawnych wyznaczonych do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej w Starostwie L. w 2023 r. miały mieć wpływ na brak jego winy w niedotrzymaniu terminu do wniesienia skargi. Sąd stwierdził, że przy dochowaniu minimum staranności przy prowadzeniu własnych spraw skarżący mógł wnieść skargę niezwłocznie po powzięciu wiedzy o opublikowaniu listy radców prawnych z 4 grudnia 2022 r. Powyższe w żaden sposób nie zamykało drogi do podejmowania innych czynności wskazanych przez stronę, mających na celu ujęcie jej na ww. Iiście. Tym bardziej, że skarżący - będący zawodowym pełnomocnikiem - ma wykształcenie oraz wiedzę umożliwiającą podejmowanie czynności prawnych mających na celu ochronę jego praw.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości.
W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż przy dochowaniu minimum staranności przy prowadzeniu własnych spraw mógł wnieść skargę niezwłocznie po powzięciu wiedzy o opublikowaniu listy radców prawnych z 4 grudnia 2022 r. Zdaniem wnoszącego zażalenie, WSA nie uwzględnił faktu, że na opublikowanej liście skarżący był wskazany jako wyznaczony w drodze losowania do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej w 2023 r., a później nie było już w tej sprawie żadnego ogłoszenia ze strony OIRP, informującego o zmianach osobowych na tej liście, w związku z czym nie miał podstaw do wnoszenia skargi.
Podniósł również, że o mailu z 7 grudnia 2022 r., w którym OIRP poinformowała Starostę L. o zmianie osobowej listy radców wyznaczonych do pełnienia dyżurów, dowiedział się z dowodu przedstawionego przez OIRP w odpowiedzi na jego skargę w dniu 20 lutego 2023 r. Wskazana data wysłania korespondencji elektronicznej nie może więc wyznaczać początku biegu terminu do wniesienia skargi, a sama polemika ze stanowiskiem organu w tym okresie nie może mieć wpływu na ocenę zachowania terminu do wniesienia skargi, co przyznał WSA w uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu skargi z dnia 28 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 261/23.
Skarżący podniósł, że o tym, iż lista rzeczywiście została zmieniona i nie został na niej wskazany przez OIRP w R. do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej dowiedział się w dniu 28 grudnia 2022 r., gdy została ona ostatecznie ogłoszona na stronie internetowej Starostwa L. Zdaniem wnioskodawcy, brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, a taką okolicznością niezależną od strony był brak odpowiedniej informacji o dokonanych zmianach na liście radców prawnych. W ocenie skarżącego, okoliczność ta, jako niezależna od strony i nieprzewidywalna uzasadnia przywrócenie terminu.
W odpowiedzi na zażalenie organ wniósł o jego oddalenie w całości jako oczywiście bezzasadnego. Zdaniem OIRP, skarżący we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu. Organ podkreślił, że przedstawione w zażaleniu twierdzenia strony co do daty powzięcia wiedzy o skarżonej czynności stoją w sprzeczności z treścią maila skarżącego skierowanego do organu w dniu 8 grudnia 2022 r., w którym podniósł on, iż "właśnie otrzymał oficjalną informację, że został wyznaczony przez OIRP jako zastępca". Organ podkreślił zatem, że właśnie w dacie 8 grudnia 2022 r. stronie otworzył się termin do wniesienia skargi. Skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w złożeniu skargi po terminie, gdyż cały czas konsekwentnie przyjmuje, że termin na złożenie skargi rozpoczął bieg 28 grudnia 2022 r., a więc jest przekonany, ze złożył skargę w terminie. Co do daty rozpoczęcia biegu terminu na wniesienie skargi skarżący nie ma jednak racji, co już ustalił WSA w Rzeszowie w postanowieniu z dnia 28 kwietnia 2023 r. sygn. akt ll SA/Rz 261/23. Zdaniem organu, zarówno ustalenia WSA, jak i rozstrzygnięcie w sprawie II SA/Rz 261/23 nie mogą być obecnie wzruszone. Przedstawioną obecnie argumentację skarżący powinien zawrzeć w ewentualnym zażaleniu na postanowienie z dnia 28 kwietnia 2023r., czego jednak zaniechał.
Reasumując organ stwierdził, że uwzględniając oczywiste zawinienie skarżącego w dochowaniu ustawowego terminu do wniesienia skargi, przy uwzględnieniu jego wysokiej świadomości prawnej wynikającej z racji wykonywanego zawodu radcy prawnego, wniósł o oddalenie zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócić termin. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.).
Oceniając okoliczności mające uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu, sąd powinien uwzględnić wszystkie okoliczności konkretnej sprawy oraz brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych, tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu nie jest zatem możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w świetle treści art. 87 § 2 p.p.s.a. i wynikającego z niego obowiązku strony uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi, Sąd I instancji prawidłowo ocenił wniosek skarżącego i odmówił przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej. Wskazać w tym miejscu należy, że z przytoczonej przez WSA argumentacji skarżącego, przemawiającej w jego ocenie za przywróceniem uchybionego terminu, wynika, iż do przekroczenia terminu doszło z powodu zmian dokonywanych w informacjach o radcach prawnych, którzy będą pełnić dyżury bezpłatnej pomocy prawnej, a zatem skarżący nie miał pewności co do ostatecznego kształtu listy radców prawnych. WSA wskazał ponadto, że brak winy w uchybieniu terminowi skarżący upatruje w nienajlepszych relacjach z pracownikami Starostwa Powiatowego w L.
Naczelny Sąd Administracyjny, na wstępie rozważań odnośnie stanowiska Sądu I instancji w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia skargi, podkreśla, że na obecnym etapie postępowania ocenie podlega zawinienie skarżącego w uchybieniu terminowi. Nie jest w tym miejscu uprawnione czynienie rozważań w zakresie ustalenia daty rozpoczęcia biegu terminu przewidzianego w ustawie na złożenie środka zaskarżenia. Wszelkie argumenty podnoszone przez skarżącego w kwestii daty dowiedzenia się o ostatecznym kształcie listy radców prawnych, nie podlegają ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w toczącym się postępowaniu kontrolnym, bowiem okoliczność ustalenia daty dowiedzenia się przez stronę o podjęciu czynności została już przesądzona prawomocnym postanowieniem WSA w Rzeszowie z dnia 28 kwietnia 2023 r. Czynione w tym postępowaniu rozważania oraz całość argumentacji winna się zatem skupiać na ocenie, czy okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, o których mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a., zostały przez wnoszącego zażalenie uprawdopodobnione.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, że za okoliczność wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu nie może być uznana argumentacja przedstawiona we wniosku o przywrócenie terminu oraz w zażaleniu na postanowienie WSA. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu należy bowiem brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie i których skarżący upatruje w zmianach dokonywanych na liście, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu skutecznych działań, mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Za okoliczność świadczącą o podjęciu skutecznych działań mających na celu dochowanie ustawowego terminu nie można, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznać prowadzenia polemiki z organem wydającym akt lub podejmującym czynność, które mają w dalszej kolejności podlegać zaskarżeniu, a także wymiany z nim korespondencji – chociażby dokonywanej w celu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, który determinował ewentualne późniejsze wystąpienie ze skargą do sądu administracyjnego.
W tym miejscu wskazać należy, że skarżący wadliwie zinterpretował stanowisko WSA w Rzeszowie zawarte w uzasadnieniu postanowienia z dnia 28 kwietnia 2023 r. Skarżący stwierdził, że WSA przyjął, iż "sama polemika ze stanowiskiem organu w tym okresie nie może mieć wpływu na ocenę zachowania terminu do wniesienia skargi". Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że we wspomnianym orzeczeniu WSA w sposób prawidłowy uznał, iż wyznaczenie początku biegu terminu do wniesienia skargi wiąże się z określonym działaniem skarżącego, w którym wskazał on na fakt powzięcia wiadomości o podjęciu określonej czynności przez organ, z którą to czynnością się nie zgadzał. W dalszej części uzasadnienia Sąd wskazał: "natomiast późniejsza polemika ze stanowiskiem organu nie ma zaś wpływu na ocenę zachowania terminu do wniesienia skargi". Przytoczone stanowisko należy więc interpretować w związku ze zdaniem poprzedzającym, a zatem w ten sposób, że termin rozpoczął bieg z określoną chwilą – podjęciem określonego działania przez skarżącego, natomiast na jego upływ pozostaje bez wpływu fakt podejmowania późniejszej polemiki.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela zatem stanowisko WSA, że okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uprawdopodabniają braku jego winy w uchybieniu terminu i zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej w postaci wniesienia skargi. Zdaniem NSA, Sąd I instancji trafnie ocenił, że przedstawione przez skarżącego okoliczności przyczyniają się do uznania, że zwłoka w dokonaniu czynności procesowej, tj. w terminowym wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, nie nastąpiła bez jego winy. W świetle przedstawionych okoliczności stwierdzić zatem należy, że skarżący nie uprawdopodobnił, że zadbał w sposób należyty o własne interesy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie przyjmuje się bowiem, że brak winy w uchybieniu terminu winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 22 kwietnia 2010 r. II OZ 352/10; 7 sierpnia 2008 r. I OZ 581/08).
Przedstawiona w sprawie argumentacja, nie dość, że w znacznej części odbiega od wykazania ustawowych przesłanek warunkujących zastosowanie instytucji przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej poprzez kwestionowanie przez skarżącego początkowej daty biegu terminu, to jeszcze nie skupia się na uprawdopodobnieniu braku winy strony, o której mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a. Tym samym stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie Sądu I instancji odpowiada prawu, a zażalenie jako niezasadne podlegało oddaleniu. Mając na uwadze powyższe, w szczególności zaś obowiązek, jaki na stronę domagającą się przywrócenia terminu nakłada art. 87 § 2 p.p.s.a., za prawidłową należało uznać ocenę wniosku skarżącego, jakiej dokonał Sąd I instancji.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.