II GZ 389/14

II GZ 389/14 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2014-07-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-07-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Korycińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 2430/13 - Wyrok WSA w Warszawie z 2014-11-20
II GSK 1021/15 - Wyrok NSA z 2016-10-27
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 184, art. 197 § 1 i 2, art. 199, 246 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 30 maja 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2430/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
I
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. objętym zażaleniem postanowieniem z dnia 30 maja 2014 r. odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] lipca 2013 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Z podanych przez skarżącego informacji wynikało, iż od trzech lat choruje
i pozostaje pod stałą opieką lekarską, otrzymuje zasiłek rehabilitacyjny w kwocie ok. 950 złotych i nie posiada środków na uiszczenie wpisów od wszystkich swoich skarg, bowiem nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz 30-letnią córką. Cały majątek rodziny stanowi dom o powierzchni 140m2 posadowiony na działce
o powierzchni 1ha. Powyższa nieruchomość jest obciążona kredytem hipotecznym
w wysokości ok. 62.000 franków szwajcarskich, którego miesięczna rata spłaty wynosi ok. 2.200 złotych. Jako miesięczne dochody rodziny skarżący wskazał wynagrodzenia małżonki: z tytułu umowy o pracę w wysokości 3.968,80 złotych oraz z tytułu działalności gospodarczej w kwocie 500 złotych. Podał również, że córka z tytułu jednorazowej umowy zlecenia otrzymała w miesiącu lipcu 2013 r. wynagrodzenie
w wysokości 1.227 złotych brutto oraz poinformował, że miesięczne dochody rodziny są w całości wydatkowane na ratę kredytu hipotecznego oraz bieżące utrzymanie (w tym zakup leków). Nadto skarżący nadesłał do akt tej sprawy, jak również innych zawisłych przed WSA, szereg dokumentów, dotyczących swojej sytuacji majątkowej i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, m.in.: zeznania podatkowe skarżącego, jego żony i córki za rok 2012, decyzję ZUS z kwietnia 2013 r.
o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od [...] marca do [...] października 2013 r., wyciągi z rachunków bankowych, umowę kredytu hipotecznego, zaświadczenie o zarobkach żony, dokumenty potwierdzające wydatki związane z utrzymaniem oraz informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki cywilnej przez żonę i córkę skarżącego za 2013 r.
Odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącego Sąd I instancji stwierdził, że
z dokumentów, jakie skarżący przedstawił, wynika że jego córka prowadzi własną działalność gospodarczą, a nadto wspólnie ze swoją matką, tj. żoną skarżącego, prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Tymczasem w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, w rubryce nr 10 zatytułowanej "Dochody", skarżący ograniczył się do wskazania, iż córka w miesiącu lipcu 2013 r. otrzymała wynagrodzenie w wysokości ok. 1.227,00 złotych brutto z tytułu jednorazowej umowy zlecenia. Również żona skarżącego – oprócz działalności gospodarczej prowadzonej
w formie spółki cywilnej wspólnie z córką – prowadzi własną działalność gospodarczą
w zakresie edukacji pozaszkolnej.
Sąd I instancji ustalił, że załączone do akt rozliczenia podatkowe za 2013 r. wskazują, iż z tytułu własnej działalności gospodarczej córka skarżącego do końca września 2013 r. uzyskała narastająco przychody w wysokości 38.881,30 złotych, natomiast żona skarżącego z tytułu własnej działalności gospodarczej do końca września 2013 r. osiągnęła narastająco przychody w kwocie 66.167,40 złotych. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w 2012 r. małżonka skarżącego oraz jego córka uzyskały stosunkowo wysokie przychody - odpowiednio 115.533,80 zł i 94.004,98 złotych.
Oceniając tak ustaloną sytuację majątkową skarżącego i osób prowadzących
z nim wspólne gospodarstwo domowe, Sąd podkreślił, że w przypadku przedsiębiorców (a do takich należą żona i córka skarżącego) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by
w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10).
W ocenie Sądu I instancji wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy
w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Dokonana przez Sąd ocena sytuacji finansowej skarżącego w świetle przedstawionych przez niego dokumentów, pozwalała – zdaniem Sądu – na przyjęcie, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe, które w niniejszej sprawie sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 złotych. Sąd podkreślił, że uiszczenie wpisu spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy, a w przypadku uwzględnienia skargi wpis ten - na wniosek skarżącego - zostanie zasądzony przez Sąd od organu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
II
W. K. działając przez pełnomocnika zaskarżył opisane postanowienie w całości i wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie mu prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
Skarżący podniósł, że na skutek stresu związanego m.in. z prowadzeniem sporu z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w S. bardzo podupadł na zdrowiu, pozostaje pod stałą opieką lekarską, został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy
i nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Ponadto pozostaje na utrzymaniu małżonki
i córki, których łączne dochody po odliczeniu miesięcznej raty kredytu hipotecznego, wydatków na utrzymanie oraz zakup leków nie są na tyle wysokie, by mógł on poczynić oszczędności.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie
i rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Z ogólnej zasady wyrażonej w powołanym przepisie wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się
z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ten nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie stronie prawa pomocy jako odstępstwo od powyższej zasady, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału
w postępowaniu sądowym, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych,
w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe.
Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu w kwocie 200 zł, jak i stan faktyczny sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż w sprawie brak było podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony.
Analiza transakcji uwidocznionych na wyciągach z rachunków bankowych przedłożonych przez skarżącego wskazuje, że na bieżąco pokrywa on koszty związane z utrzymaniem domu, a jego żona i córka regularnie uiszczają koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Nadto wskazano, że obciążenie kredytowe rodziny skarżącego przekracza w skali miesiąca kwotę 2.000 złotych, przy czym skarżący nie sygnalizował ani trudności, ani zaległości w jego spłacie. Sam fakt udzielenia skarżącemu kredytu świadczy o możliwościach płatniczych strony i nie stanowi przesłanki do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Ponadto dysponowanie przez skarżącego posiadanym majątkiem, w tym także jego obciążanie w drodze zaciągania zobowiązań, jest indywidualną sprawą skarżącego i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi.
Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że: "dokumenty, na podstawie których referendarz sądowy wydał postanowienie, m.in. zeznania podatkowe skarżącego, a także jego żony i córki są za rok 2012, natomiast w 2013 roku sytuacja skarżącego
i jego rodziny uległa znacznemu pogorszeniu, na dowód czego załączono informację
o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2013 E. s.c. E. K., K. K., zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2013 (PIT-36) E. K.", Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przedmiotem zażalenia nie jest postanowienie referendarza sądowego z dnia 31 stycznia 2014 r., które skarżący zaskarżył wnosząc od niego sprzeciw, ale wydane na skutek tego sprzeciwu postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 30 maja 2014 r. Również dokumenty, o których wspomina w uzasadnieniu swojego pisma skarżący, zostały dołączone do sprzeciwu, a nie do zażalenia na opisane postanowienie z 30 maja 2014 r. i były przedmiotem oceny Sądu I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny wziął również pod uwagę, że skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w innych sprawach zawisłych przed NSA, tj. o sygn. II GZ 386-390/14, w łącznej wysokości 800 zł. Jednak jak zostało to już podniesione, wobec pochodzących od skarżącego informacji na temat jego możliwości płatniczych, ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony została dokonana prawidłowo przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. i nie pozwala – zdaniem Sądu – na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.