II GZ 38/22

II GZ 38/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-03-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Trzecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne
Koszty postępowania
Sygn. powiązane
IV SA/Wr 28/21 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2021-09-14
II GZ 476/22 - Postanowienie NSA z 2022-12-15
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 265
par. 2, par. 14, par. 15 ust. 2 i 3, par. 16
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Dz.U. 2020 poz 75
art. 8 ust. 1, art. 22(3) ust. 1 i 2, art. 22(5)
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 199, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M.S. na postanowienie zawarte w pkt II wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 28/21 w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za niezastosowanie się do obowiązku zakrywania ust i nosa w miejscu ogólnodostępnym postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę w tym zakresie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 24 września 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 28/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu skargi M.S., (I) uchylił decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z [...] listopada 2020 r., a także (II) zasądził od Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu na rzecz skarżącego 1.117 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania Sąd pierwszej instancji wskazał, że o zwrocie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej "p.p.s.a."). Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącego kwotę zwrotu kosztów składały się: uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł, koszty zastępstwa prawnego w kwocie 900 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265; dalej "rozporządzenie") oraz kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej.
WSA nie uwzględnił żądania pełnomocnika w zakresie wskazanej w żądaniu skargi kwoty zwrotu kosztów sądowych. Stwierdził, że był związany stawkami wynagrodzenia wynikającymi z rozporządzenia, co wynikało z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Zażalenie na postanowienie o kosztach zawarte w pkt II powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę przez zasądzenie od organu na rzecz skarżącego 3.000 zł tytułem kosztów postępowania sądowego oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.
Podał, że art. 205 § 2 p.p.s.a. nie ogranicza wynagrodzenia radcy prawnego, działającego w imieniu strony do kosztów minimalnych wskazanych w rozporządzeniu. Powołał również § 15 rozporządzenia, który daję możliwość zasądzenia wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie wyższej niż wynikająca ze stawki minimalnej. Wskazał również, że zgodnie z § 16 rozporządzenia, wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego może zawierać oświadczenie o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego. Skarżący wskazał na uchwałę Sądu Najwyższego sygn. akt III CZP 18/00.
Zdaniem skarżącego, Sąd pierwszej instancji przy zasądzaniu kosztów postępowania powinien był uwzględnić wysokość wynagrodzenia pełnomocnika wynikającą z umowy zawartej ze skarżącym – 2.800 zł.
W odpowiedzi na zażalenie organ wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a. zażalenie do NSA przysługuje na postanowienie sądu pierwszej instancji, którego przedmiotem jest zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej. Oznacza to, że jeżeli strona kwestionuje orzeczenie jedynie w zakresie zwrotu kosztów postępowania, powinna zaskarżyć to rozstrzygnięcie zażaleniem, co też prawidłowo zrobił skarżący w niniejszej sprawie.
W obowiązującym systemie prawa wysokość kosztów należnych stronie korzystającej z pomocy prawnej radcy prawnego za czynności wykonywane przed organami wymiaru sprawiedliwości podlega reglamentacji, o czym świadczy uregulowanie tej kwestii w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak również w ustawie – Prawo o radcach prawnych.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Wyjątek od powyższej zasady stanowią przepisy art. 200-201 p.p.s.a. (na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji) i art. 203-204 p.p.s.a. w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną. Art. 200 p.p.s.a., mający zastosowanie w niniejszej sprawie, wprowadza tzw. "zasadę rezultatu", zgodnie z którą stronie, której środek zaskarżenia okazał się skuteczny należy się zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
Zgodnie z art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Odrębne przepisy, o których mowa w art. 205 § 2 p.p.s.a., to odpowiednie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości określające opłaty za czynności zawodowych pełnomocników.
Z ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych wynika, że radca prawny może być ustanowiony pełnomocnikiem procesowym strony w trojaki sposób: na podstawie umowy z klientem (art. 8 ust. 1), przez sąd dla strony zwolnionej od kosztów sądowych (art. 223 ust. 1) oraz na mocy pełnomocnictwa udzielonego przez stronę zatrudniającą go na podstawie umowy o pracę (art. 8 ust. 1).
W pierwszym przypadku wysokość wynagrodzenia za pełnione czynności zastępstwa procesowego ustalana jest pomiędzy radcą prawnym a stroną (klientem w umowie – art. 225 ustawy). Przepis ten odzwierciedla zasadę umowności ustalania opłat za czynności radców prawnych, uwzględniającą prawa rynku. Umowa ta obowiązuje tylko między stronami umowy. Nie ma żadnych ograniczeń, aby strony umówiły się na wynagrodzenie za udzielaną pomoc prawną w granicach dopuszczalnej, szerokiej autonomii. Sąd nie może ingerować w sferę uprawnień równorzędnych podmiotów do określenia w drodze umowy ich wzajemnych zobowiązań.
Jednakże ustalenie tego wynagrodzenia w umowie zawartej przez stronę i pełnomocnika nie wiąże sądu, który rozstrzygając o kosztach postępowania, kieruje się ustawowo określonymi kryteriami, w rozpoznawanej sprawie cytowanymi na wstępie przepisami art. 200-205 p.p.s.a. Dodatkowo problematyka ustalania wysokości opłat za czynności radców prawnych przed organami wymiaru sprawiedliwości, stanowiących podstawę do zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego została uregulowana w art. 225 ust.. 2 w zw. z ust. 3 ustawy – Prawo o radcach prawnych, na podstawie której oraz art. 223 ust. 2 w związku z ust. 1 cytowanej ustawy wydane zostało rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
W świetle § 14 rozporządzenia podstawą ustalenia wysokości podlegającego zwrotowi wynagrodzenia radcy prawnego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowią stawki minimalne.
Szczegółowe zasady określenia należnej stawki reguluje § 15 rozporządzenia. W ust. 2 tego przepisu wskazano, że opłatę w sprawach niewymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości równej stawce minimalnej. Z kolei ust. 3 stanowi podstawę do ustalenia opłaty za czynności radców prawnych w wysokości nieprzekraczającej sześciokrotności stawki minimalnej, w określonych w nim przypadkach. Zgodnie zaś z § 16 rozporządzenia wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego może zawierać oświadczenie o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego. W braku takiego oświadczenia, opłatę ustala się w wysokości odpowiadającej stawce minimalnej, chyba że okoliczności określone w § 15 ust. 3 przemawiają za innym jej ustaleniem.
W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji nie rozważał w ogóle możliwości podwyższenia stawki minimalnej za czynności radcy prawnego, przyjął bowiem, że nie ma możliwości zasądzenia kosztów postępowania uwzględniających stawkę inną niż stawka minimalna, określona w § 14 w związku z § 2 rozporządzenia. Sąd nie wziął pod uwagę tego, że pełnomocnik skarżącego złożył oświadczenie o wysokości kosztów poniesionych przez stronę z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego, o którym mowa w § 16 rozporządzenia.
Zdaniem NSA, stanowisko to nie zasługuje na uwzględnienie. W przypadku bowiem gdy strona złożyła wniosek o uwzględnienie przy ustalaniu kosztów postępowania kwoty wynagrodzenia pełnomocnika wynikającej z umowy o reprezentowanie strony, sąd powinien był ocenić okoliczności wskazane w ust. 3 § 15 rozporządzenia. Zauważyć należy, że § 16 rozporządzenia umożliwia złożenie oświadczenia o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia w każdej sprawie, a więc zarówno rozpoznawanej na rozprawie, jak i niewymagającej przeprowadzenia rozprawy. Treść § 16 rozporządzenia świadczy o tym, że prawodawca nie wykluczył możliwości złożenia przez stronę wniosku o zasądzenie – na podstawie oświadczenia – wynagrodzenia radcy prawnego w sprawie, która rozpozna została na posiedzeniu niejawnym. Okolicznościami, które mają decydujący wpływ na przyznanie wynagrodzenia w stawce innej niż minimalna i nieprzekraczającej sześciokrotności tej stawki są te wskazane w pkt 1-4 ust. 3 § 15.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że fakt złożenia oświadczenia o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego na podstawie § 16 rozporządzenia nie obliguje sądu do zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w wysokości określonej w tymże oświadczeniu. Tym niemniej w sytuacji, kiedy strona domaga się zwrotu kosztów poniesionych z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika w oparciu o złożone oświadczenie, Sąd powinien był ocenić, czy możliwe jest jej zasądzenie na podstawie § 16 rozporządzenia. Takich rozważań natomiast zabrakło w uzasadnieniu postanowienia o zasądzeniu kosztów postępowania. Innymi słowy, nie zostały rozważone wszystkie okoliczności mające znaczenie przy ustalaniu kosztów postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Wobec tego NSA postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Pozwoli to na ewentualną kolejną kontrolę instancyjną wydanego rozstrzygnięcia i nie pozbawi stron postępowania możliwości zaskarżenia wydanego rozstrzygnięcia.
Zadaniem Sądu pierwszej instancji będzie więc dokonanie oceny, jaka w świetle przytoczonych powyżej przepisów rozporządzenia powinna być zasądzona kwota kosztów postępowania sądowego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny, pomimo uwzględnienia zażalenia, nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, ponieważ nie ma podstaw do ich zasądzenia. Należy bowiem stwierdzić, że art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania przez NSA, nie mają zastosowania do postępowań zażaleniowych.