II GZ 373/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-09-12
NSAAdministracyjneWysokansa
udział w postępowaniuuczestnik postępowaniainteres prawnyinteres faktycznysankcjeustawa sankcyjnaspółka z o.o.prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiKodeks spółek handlowychNSA

NSA oddalił zażalenie spółki na odmowę dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu jako uczestnika w sprawie dotyczącej wpisu innej spółki na listę sankcyjną.

Spółka M. Sp. z o.o. wniosła o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako uczestnik, argumentując, że jako jedyny wspólnik spółki wpisanej na listę sankcyjną ma interes prawny w wyniku sprawy. Sąd I instancji odmówił dopuszczenia, uznając interes spółki za faktyczny, a nie prawny. NSA oddalił zażalenie, potwierdzając, że interes prawny musi wynikać z konkretnego przepisu prawa materialnego i być osobisty, a powiązania kapitałowe nie są wystarczające do dopuszczenia do udziału w sprawie dotyczącej innej spółki.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał zażalenie spółki M. Sp. z o.o. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, które odmówiło dopuszczenia spółki do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. Sprawa dotyczyła skargi spółki B. Sp. z o.o. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o wpisie na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę. Spółka M. Sp. z o.o. argumentowała, że jako jedyny wspólnik spółki skarżącej posiada bezpośredni i wyraźny interes prawny w wyniku postępowania, wynikający z ochrony własności i prawa do zysków z dywidendy, a także z faktu objęcia majątku skarżącej spółki tymczasowym zarządem przymusowym. Sąd I instancji uznał ten interes za faktyczny, a nie prawny, wskazując, że decyzja sankcyjna dotyczy bezpośrednio wpisanej spółki, a nie jej wspólnika. NSA w uzasadnieniu podkreślił, że interes prawny musi opierać się na konkretnym przepisie prawa materialnego i być osobisty, własny oraz indywidualny. Stwierdził, że powiązania kapitałowe i potencjalny wpływ na sytuację materialną spółki wnioskującej nie są wystarczające do dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu dotyczącym innej spółki. NSA zwrócił uwagę, że spółka skarżąca jest samodzielnym podmiotem prawnym, działającym przez swoje organy, a fakt ustanowienia tymczasowego zarządu przymusowego nie pozbawia jej prawa reprezentacji, gdyż zarządca przejmuje władztwo nad podmiotem. W konsekwencji, NSA uznał postanowienie WSA za prawidłowe i oddalił zażalenie, stwierdzając, że spółka M. Sp. z o.o. nie legitymuje się interesem prawnym uzasadniającym jej dopuszczenie do udziału w sprawie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wspólnik spółki wpisanej na listę sankcyjną nie posiada interesu prawnego do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym tej spółki, jeśli jego interes ma charakter jedynie faktyczny, a nie prawny oparty na konkretnym przepisie prawa materialnego.

Uzasadnienie

Interes prawny musi być osobisty, własny i indywidualny, oparty na konkretnym przepisie prawa materialnego. Powiązania kapitałowe i potencjalny wpływ na sytuację materialną nie są wystarczające do dopuszczenia do udziału w sprawie dotyczącej innej spółki. Spółka jest odrębnym podmiotem prawnym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (24)

Główne

p.p.s.a. art. 33 § 1, 1a i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa sankcyjna art. 6a § ust. 11 pkt 2

Ustawa z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego

p.p.s.a. art. 197 § 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.s.h. art. 191 § 1

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych

k.s.h. art. 193 § 1

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych

k.s.h. art. 201 § 4

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych

k.s.h. art. 212 § 1

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych

k.s.h. art. 228

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych

k.s.h. art. 231 § 2

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych

k.s.h. art. 242 § 1

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych

k.s.h. art. 255 § 1

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych

k.s.h. art. 286 § 1

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 64

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 45

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

k.s.h. art. 151 § 1, 3 i 4

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych

k.s.h. art. 152

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych

k.s.h. art. 154

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych

p.p.s.a. art. 151 § 1, 3 i 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 106 § 3 i 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Interes prawny musi opierać się na konkretnym przepisie prawa materialnego i być osobisty, własny i indywidualny. Powiązania kapitałowe spółki-wspólnika nie tworzą interesu prawnego do udziału w postępowaniu dotyczącym innej spółki. Spółka jest odrębnym podmiotem prawnym, a jej interes prawny nie jest tożsamy z interesem wspólnika. Ustanowienie tymczasowego zarządu przymusowego nie pozbawia spółki prawa reprezentacji.

Odrzucone argumenty

Spółka posiada bezpośredni i wyraźny interes prawny jako jedyny wspólnik spółki wpisanej na listę sankcyjną. Interes prawny wynika z ochrony własności i prawa do zysków z dywidendy. Ustanowienie tymczasowego zarządu przymusowego nad skarżącą spółką uniemożliwia jej samodzielną obronę praw. Naruszenie przepisów k.s.h., Konstytucji RP, Karty Praw Podstawowych i EKPC.

Godne uwagi sformułowania

Interes prawny to interes znajdujący podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych danej sprawy. Interes prawny jest kategorią ściśle związaną z przedmiotem postępowania ze względu na fakt, że dotyczy sfery normatywnej, mającej swoje źródło w przepisach regulujących sposób załatwienia sprawy. Wynik postępowania sądowego zainicjowanego skargą spółki wpisanej nie dotyczy zaś interesu prawnego spółki wnioskującej o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. Faktyczne zainteresowanie wspólnika (będącego również przedsiębiorcą) rozstrzygnięciem przedmiotowej sprawy nie jest wystarczające do uznania jego interesu prawnego.

Skład orzekający

Andrzej Skoczylas

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie definicji i kryteriów interesu prawnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zwłaszcza w kontekście udziału osób trzecich i powiązań kapitałowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji dopuszczania do udziału w postępowaniu, gdzie wnioskodawca nie był stroną postępowania administracyjnego. Interpretacja interesu prawnego w kontekście sankcji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interesu prawnego w kontekście sankcji nałożonych na podmioty gospodarcze, co ma znaczenie praktyczne dla prawników zajmujących się prawem gospodarczym i administracyjnym.

Czy wspólnik może wejść do gry, gdy spółka trafia na listę sankcyjną? NSA wyjaśnia granice interesu prawnego.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GZ 373/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6049 Inne o symbolu podstawowym 604
Hasła tematyczne
Dopuszczenie do udziału w postępowaniu
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 12, art. 33 § 1, 1a  i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 18
art. 12, art. 151 § 1, 3 i 4, art. 152  154
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 835
art. 6a ust. 11 pkt 2
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących  ochronie bezpieczeństwa narodowego
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 12 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. Spółka w M., R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1522/23 w zakresie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. w W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 maja 2023 r., nr DPP-TPZ.0272.52.2023(2) w przedmiocie wpisu na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 21 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1522/23, odmówił dopuszczenia M. Spółka w M., R. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania, w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. w W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 maja 2023 r., w przedmiocie wpisu na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że wnioskiem z dnia 27 października 2022 r. M. Spółka z siedzibą w M. zwróciła się o dopuszczenie jej do udziału w przedmiotowym postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania wskazując, że jest jedynym wspólnikiem B. Sp. z o.o. w W., dlatego też posiada bezpośredni i wyraźny interes prawny w wyniku tego postępowania. Spółka podkreśliła, że interes wynika z ochrony swojej własności i prawa własności, które gwarantuje art. 64 Konstytucji RP. Wnioskująca wskazała, że w wyniku nałożonych środków na skarżącego, spółka jako jego jedyny wspólnik, została bezprawnie i arbitralnie pozbawiona możliwości pełnego wykonywania uprawnień właścicielskich w stosunku do skarżącego, tj. posiadania, rozporządzania i korzystania z jej mienia. Została pozbawiona możliwości czerpania zysków, które mogłyby być generowane przez działalność handlową skarżącego, gdyby środki sankcyjne nie zostały nałożone. Zdaniem spółki ma ona prawo do udziału w zyskach z dywidendy, co jest podstawowym następstwem jej statusu jako wspólnika (art. 191 § 1 i art. 193 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 18; powoływanej dalej jako: k.s.h.). Ponadto, praktyczną konsekwencją decyzji sankcyjnej było objęcie składnika majątku spółki – skarżącego – tymczasowym zarządem przymusowym, którego zadaniem jest dysponowanie środkami finansowymi i zasobami gospodarczymi skarżącego, w tym fabryką [...] w W.
Odmawiając dopuszczenia do udziału w postępowaniu, Sąd I instancji stwierdził, że wnioskodawczyni nie legitymuje się interesem prawnym opartym na konkretnych przepisach powszechnie obowiązujących prawa, chociażby powołanej ustawy o spółkach prawa handlowego, aby skutecznie żądać dopuszczenia jej do udziału w sprawie.
Zdaniem WSA spółka posiada jedynie interes faktyczny w domaganiu się dopuszczenia do udziału w sprawie, o czym świadczą podnoszone we wniosku okoliczności, takie jak to, że spółka w wyniku zastosowanych sankcji w stosunku do skarżącego zostanie pozbawiona m.in. możliwości udziału w podziale zysku z dywidendy, kontroli skarżącego, wydawania poleceń skarżącemu itd.
Sąd podniósł, że faktyczne zainteresowanie spółki (wspólnika) rozstrzygnięciem przedmiotowej sprawy nie jest wystarczające do uznania jego interesu prawnego w rozumieniu art. 28 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572; powoływanej dalej jako: k.p.a.) i o którym mowa w art. 33 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.).
WSA wyjaśnił, że zaskarżona decyzja leżąca u podstaw przedmiotowej sprawy została wydana w stosunku do skarżącego i określa wpis skarżącego na listę sankcyjną, a więc w żaden sposób nie dotyczy praw i obowiązków spółki-wspólnika i tym samym rozstrzygnięcie Sądu w przedmiocie zasadności skargi nie ma bezpośredniego przełożenia na sytuację prawną spółki wnioskującej o dopuszczenie. Spółka nie przedstawiła dowodów i argumentów przemawiających za tym, że wynik postępowania przed sądem administracyjnym będzie dotyczył jej interesu prawnego. Sąd I instancji za nieskuteczne uznał wywodzenie przez spółkę interesu prawnego z norm konstytucyjnych, tj. art. 64 Konstytucji RP, bowiem przepis ten z uwagi na swój charakter nie może stanowić wystarczającej podstawy do wywodzenia interesu prawnego. Na marginesie zaznaczył, że skarga wniesiona przez spółkę została przez Sąd uznana za skutecznie wniesioną i skarżący może być reprezentowany przez dotychczasowy zarząd (ustanowionego przez niego pełnomocnika) i z tego względu także brak jest uzasadniających przesłanek do tego aby wnioskodawcę – wspólnika - dopuścić do udziału w sprawie, w której skarżący samodzielnie ma możliwość obrony swoich praw przed Sądem.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła M. Spółka w M., R., zaskarżając je w całości oraz wnosząc o jego zmianę poprzez dopuszczenie jej do udziału w charakterze uczestnika w przedmiotowym postępowaniu.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
I. przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 106 § 3 i § 4 p.p.s.a. oraz art. 133 § 1 p.p.s.a., w zw. z art. 188 p.p.s.a., poprzez nieprzeprowadzenie i niewzięcie pod uwagę przez WSA dowodu znajdującego się w aktach sprawy oraz niewzięcie pod uwagę faktu powszechnie znanego skutkujące przyjęciem, że skarżąca może samodzielnie dochodzić obrony swoich praw przed WSA, a tym samym nie istnieją przesłanki uzasadniające dopuszczenie uczestnika do udziału w sprawie;
2. art. 33 § 2 p.p.s.a. w zw. z niewłaściwym zastosowaniem: art. 191 § 1 k.s.h., art. 193 § 1 k.s.h., art. 201 § 4, art. 212 § 1 k.s.h., art. 228 k.s.h., art. 231 § 2 k.s.h., art 242 § 1 k.s.h., art. 255 § 1 k.s.h., art 286 § 1 k.s.h., art 64 Konstytucji RP, art 45 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych (Dz. U. UE C z dnia 14 grudnia 2007 r., 2007/C 303/01) oraz art. 6 w zw. z art. 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, w wyniku którego to naruszenia WSA błędnie przyjął w danych okolicznościach sprawy, że wynik postępowania nie dotyczy interesu prawnego uczestnika i nie przysługuje mu prawo do udziału w sprawie, prawo do sądu i skutecznej ochrony.
Z ostrożności procesowej zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
3. przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, tj.: art. 191 § 1 k.s.h., art. 193 § 1 k.s.h., art. 201 § 4, art. 212 § 1 k.s.h., art. 228 k.s.h., art. 231 § 2 k.s.h., art. 242 § 1 k.s.h., 255 § 1 k.s.h., art. 286 § 1 k.s.h., art. 64 Konstytucji RP, art. 45 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 w zw. z art. 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, w wyniku którego to niewłaściwego zastosowania WSA błędnie przyjął w danych okolicznościach sprawy, że wynik postępowania nie dotyczy interesu prawnego uczestnika mającego umocowanie w ww. przepisach i nie przysługuje mu prawo do udziału w sprawie, prawo do sądu i skutecznej ochrony.
Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. wniesiono o dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodu z dokumentu:
1) uchwały tymczasowego zarządcy przymusowego z dnia 26 października 2023 r. w przedmiocie odwołania jedynego członka zarządu skarżącej;
2) informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z rejestrów przedsiębiorców dotyczącej skarżącej z dnia 29 lutego 2024 r.
- obu powyższych, na okoliczność: (i) odwołania przez tymczasowego zarządcę przymusowego jedynego członka zarządu skarżącej, (ii) wykreślenia członka zarządu skarżącej z rejestru przedsiębiorców KRS, (iii) pozostawienia wakatu na stanowiskach członków zarządu skarżącej, skutkujących uniemożliwieniem samodzielnej obrony praw przez skarżącą, (iv) pozbawienia praw korporacyjnych uczestnika (wspólnika skarżącej) przez tymczasowy zarząd przymusowy;
3) skierowanego do WSA w Warszawie w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1522/23 pisma wystosowanego przez adwokata R. K. w dniu 26 września 2023 r. - na okoliczność: (i) wypowiedzenia przez tymczasowego zarządcę przymusowego pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącej w niniejszym postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika, (ii) pozbawienia skarżącej możliwości obrony swoich praw przez tymczasowego zarządcę przymusowego;
4) decyzji Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 25 lipca 2023 r., znak: DNP-VII.491.2.2023;
5) decyzji Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 22 stycznia 2024 r., znak: DNP-VIL491.2.2023
- obu powyższych na okoliczność: ustanowienia tymczasowego zarządu przymusowego względem skarżącej
6) kopia pozwu w sprawie XXVI [...] na okoliczność zaskarżenia uchwały tymczasowego zarządcy przymusowego z dnia 26 października 2023 r. w przedmiocie odwołania jedynego członka zarządu skarżącej.
W uzasadnieniu zażalenia spółka przedstawiła argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w jego petitum.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu przed sądem administracyjnym oprócz stron, tj. skarżącego i organu, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, mogą brać udział uczestnicy na prawach strony, o których mowa w art. 33 § 1 i 1a p.p.s.a., oraz pozostali uczestnicy, których dotyczy § 2 tego przepisu. Zgodnie z art. 33 § 2 p.p.s.a. udział w charakterze uczestnika (w postępowaniu sądowym) może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. W myśl art. 12 p.p.s.a. obie wyżej opisane kategorie uczestników postępowania traktuje się tak jak strony (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Opublikowano: LEX/el. 2019, teza 1 do art. 33). Z treści art. 33 § 2 p.p.s.a. jasno zatem wynika, że osoby, które nie brały udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy ich interesu prawnego, mogą zgłosić udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym i wnioskować o dopuszczenie do tego postępowania w charakterze uczestnika. Natomiast o uwzględnieniu tego wniosku decyduje ocena sądu, że wnioskodawca wykazał przesłankę interesu prawnego.
W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że o tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, a nie interes faktyczny. Interes prawny to interes znajdujący podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych danej sprawy. Pojęcie interesu prawnego określa relację pomiędzy oczekiwaniami podmiotu w stosunku do organów stosujących prawo, a kompetencjami i możliwościami tych organów, jakie mają wobec danego podmiotu. Interes prawny, aby mógł zostać zaspokojony przez organ stosujący prawo musi być osobisty, własny, indywidualny, znajdujący podstawę w przepisach prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych. Interes prawny jest kategorią ściśle związaną z przedmiotem postępowania ze względu na fakt, że dotyczy sfery normatywnej, mającej swoje źródło w przepisach regulujących sposób załatwienia sprawy.
Stwierdzenie interesu prawnego polega na ustaleniu związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej (zob. np. wyrok NSA z 15 kwietnia 1993 r., sygn. akt I SA 1719/92, OSP 1994/10, poz. 199, z aprobującą glosą P. Kucharskiego, OSP 1994/10; a w nowszym orzecznictwie np. postanowienia NSA z: 20 września 2020 r., sygn. akt I OZ 603/20; z 8 lipca 2020 r., sygn. akt II OZ 403/20; z 28 czerwca 2020 r., sygn. akt I GZ 192/20; z 28 marca 2019 r., sygn. akt I OZ 278/19; z 2 września 2014 r., sygn. akt II OZ 819/14; z 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt II FZ 126/16; z 10 listopada 2017 r., sygn. akt I FPS 2/17, LEX nr 2390034; te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że niniejsze postępowanie sądowe dotyczy kontroli legalności decyzji, mocą której organ dokonał wpisu określonego podmiotu, będącego skarżącym w niniejszej sprawie, na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedmiot postępowania w sprawie głównej nie odnosi się bezpośrednio do interesu prawnego spółki wnioskującej o dopuszczenie jej do udziału w tym postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika postępowania. Wpis skarżącej spółki z o.o. na listę podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę nastąpił bowiem z przyczyn podmiotowych tej spółki i ewentualnego prawdopodobieństwa bezpośredniego lub pośredniego dokonywania przez nią określonego wsparcia. W sprawie zainicjowanej jej skargą badana jest zatem wyłącznie kwestia prawidłowości dokonanego wpisu w celu realizacji celów ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1497 ze zm.; powoływanej dalej jako: ustawa sankcyjna). Nie budzi wątpliwości, że interes prawny w sprawie dotyczącej kontroli takiej decyzji posiada wyłącznie podmiot, który został wpisany na przedmiotową listę. Jak już bowiem wskazano powyżej i na co słusznie zwrócił również uwagę Sąd I instancji, interes prawny musi być osobisty, własny i indywidualny. Wynik postępowania sądowego zainicjowanego skargą spółki wpisanej nie dotyczy zaś interesu prawnego spółki wnioskującej o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. Bez znaczenia przy tym pozostają wszelkie wskazywane przez wnioskującą powiązania kapitałowe, w tym również prawa wywodzące się z regulacji ustawy – Kodeks spółek handlowych i odnoszące się ściśle do zamrożenia środków finansowych skarżącej, a tym samym wpływu na sytuację materialną spółki wnioskującej, będącej wspólnikiem spółki skarżącej i jej jedynym udziałowcem.
Rozpoznając niniejszą sprawę Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę konstrukcję prawną spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, charakter i ustrój tej osoby prawnej oraz zaistniałe okoliczności sprawy, a także fakt, ze skarga spółki z o.o. została przez Sąd I instancji uznana za skutecznie wniesioną przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika, a zatem strona skarżąca posiada wszelkie uprawnienia procesowe w toczącym się w jej sprawie postępowaniu sądowoadministracyjnym, a tym samym ma możliwość obrony swych praw jako przedsiębiorcy.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 151 § 1 k.s.h. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może być utworzona w każdym celu prawnie dopuszczalnym, w tym również w celu prowadzenia działalności gospodarczej i wówczas będzie jej przysługiwał status przedsiębiorcy. Jest to kapitałowa spółka handlowa, która powstaje w wyniku umowy przynajmniej dwóch osób lub w drodze jednostronnej czynności prawnej, a której to wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia celu spółki przez wniesienie wkładów na pokrycie udziałów w kapitale (art. 152 – 154 k.s.h.) oraz jeżeli umowa tak stanowi przez współdziałanie w inny oznaczony sposób. Wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki (art. 151 § 4 k.s.h.) i są zobowiązani jedynie do świadczeń określonych w umowie spółki (art. 151 § 3 k.s.h.). Przy czym świadczenia te mogą mieć przykładowo charakter osobisty - pełnienie funkcji członka rady nadzorczej, rzeczowy – udostępnienie spółce pomieszczeń, itp. Spółkę z o.o. można zatem zdefiniować jako organizację wspólników o strukturze korporacyjnej z osobowością prawną, działającą przez swoje organy (zarząd), mającą podzielony na udziały kapitał zakładowy i odpowiadającą za zobowiązania spółki wyłącznie swoim majątkiem. Jest to więc, niezależnie od więzi prawnych (umowa, akt założycielski) łączących wspólników ze spółką z o.o., samodzielny i odrębny od wspólników podmiot praw. W tym też kontekście należało ocenić wniosek o dopuszczenie do udziału w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym skarżącej spółki z o.o.
Podkreślić również należy, ze wśród przepisów regulujących ustrój i działanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, brak jest regulacji prawnych obligujących wspólników spółki z o.o. do podejmowania działań prawnych na rzecz spółki w sprawach takich jak przedmiotowa. Nie wynikają one również z przytoczonych w zażaleniu spółki wnioskującej o dopuszczenie do udziału przepisów k.s.h., a to: art. 191 § 1 k.s.h., art. 193 § 1 k.s.h., art. 201 § 4, art. 212 § 1 k.s.h., art. 228 k.s.h., art. 231 § 2 k.s.h., art 242 § 1 k.s.h., art. 255 § 1 k.s.h., art 286 § 1 k.s.h. Bez wątpienia skarżąca spółka z o.o. jest zorganizowanym przedsiębiorcą, posiada zdolność prawną, a z chwilą wpisu do rejestru sądowego uzyskała osobność prawną (art. 12 k.s.h.), a zatem jest podmiotem wszelkich praw i obowiązków związanych z prowadzoną we własnym imieniu i na własny rachunek, działalnością gospodarczą.
Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż w takim stanie rzeczy wpis podmiotu (skarżącej spółki z o.o.) na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę rozpoczętą w dniu 24 lutego 2022 r. oraz zastosowanie środków określonych w ustawie rodzi doniosłe skutki prawne, uniemożliwiające podejmowanie jakichkolwiek dyspozycji w odniesieniu do majątku danego podmiotu. Jednakże wskazywane przez wnioskującą o dopuszczenie spółkę przesłanki natury majątkowej i własnościowej, mające przemawiać za dopuszczeniem jej do udziału w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym innego podmiotu – choćby powiązanego z nią kapitałowo - nie mogą być brane pod uwagę ze względu na cel ustawy sankcyjnej. Tym bardziej, że same w sobie świadczą one wyłącznie o istnieniu interesu faktycznego, nie zaś o interesie prawnym, przesądzającym kwestię dopuszczenia określonego podmiotu w charakterze uczestnika. Dopuszczenie do udziału w toczącym się postępowaniu sądowym innego podmiotu ma służyć podmiotowi wnioskującemu, który zamierza występować w charakterze uczestnika postepowania, nie zaś obronie praw strony skarżącej. Obrona praw skarżącej nie jest bowiem przesłanką dopuszczenia, a zatem ten argument wnoszącej zażalenie należało uznać za niezasadny.
Odnośnie zaś kwestii uniemożliwienia skarżącej samodzielnej obrony praw na skutek pozbawienia jej praw korporacyjnych przez ustanowienie tymczasowego zarządu przymusowego wskazać należy, że decyzjami Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 25 lipca 2023 r. oraz z dnia 23 stycznia 2024 r. wobec skarżącej ustanowiony został tymczasowy zarząd przymusowy. Na mocy art. 6a ust. 11 pkt 2 ustawy sankcyjnej zarządca zarządza przedsiębiorstwem, a w szczególności przechodzi na niego prawo podejmowania uchwał i decyzji we wszystkich sprawach zastrzeżonych do właściwości władz i organów podmiotu gospodarczego, w tym reprezentuje on podmiot gospodarczy. Tym samym stwierdzić należy, że skarżąca spółka nie została pozbawiona prawa reprezentacji, a w miejsce dotychczasowych organów spółki został powołany tymczasowy zarządca przymusowy, który na czas toczącego się postępowania przejął władztwo nad podmiotem. Przedstawiona okoliczność również nie przemawia za wystąpieniem po stronie wnioskującej spółki rosyjskiej interesu prawnego do wstąpienia do toczącego się postepowania sądowoadministracyjnego w sprawie skarżącej spółki z o.o.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie Sądu I instancji, odmawiające wnioskującej spółce dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika postępowania, było prawidłowe. Wnioskująca spółka nie legitymuje się bowiem interesem prawnym opartym na konkretnych przepisach powszechnie obowiązującego prawa, aby skutecznie żądać dopuszczenia jej do udziału na prawach strony w tym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Faktyczne zainteresowanie wspólnika (będącego również przedsiębiorcą) rozstrzygnięciem przedmiotowej sprawy nie jest wystarczające do uznania jego interesu prawnego.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI