II GZ 31/10

II GZ 31/10 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2010-03-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-02-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marzenna Zielińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Aplikacje prawnicze
Wstrzymanie wykonania aktu
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1678/09 - Wyrok WSA w Warszawie z 2010-06-28
II GSK 1012/11 - Wyrok NSA z 2012-03-29
II GZ 305/10 - Postanowienie NSA z 2010-11-18
II GZ 193/11 - Postanowienie NSA z 2011-04-19
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 61 par. 3, art. 61 par. 4, art. 106 par. 3 i 4, art. 141 par. 4.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
art. 65 par. 1, art. 77 ust. 1 i 2.
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 29 października 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1678/09 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi P. T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich postanawia: oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 października 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1678/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi P. T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich z następującym uzasadnieniem.
W dniu 21 września 2009 r. P. T. wniósł skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości utrzymującą w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2008 r. w przedmiocie skreślenia wnoszącego skargę z listy aplikantów adwokackich. W skardze zawarty został wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji uzasadniony w ten sposób, że wykonanie przedmiotowej decyzji spowodowałoby dla skarżącego nieodwracalne skutki prawne, co jest uzasadnione ukończeniem przez niego trzeciego roku aplikacji adwokackiej, a w przypadku ewentualnego uwzględnienia skargi przez sąd, musiałby się ponownie ubiegać o wpis na aplikację od początku. W zakresie spowodowania realnego niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody niemożliwej do naprawienia skarżący podniósł, iż wykonanie decyzji pozbawi go zawodu, źródła utrzymania oraz perspektyw zawodowych.
Sąd pierwszej instancji odmawiając wstrzymania zaskarżonej decyzji uznał, iż we wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji skarżący nie wykazał, aby zachodziły przesłanki, o których mowa w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., uzasadniające niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w przypadku wykonania decyzji Ministra Sprawiedliwości.
Argumenty skarżącego, iż odmowa wstrzymania zaskarżonej decyzji spowoduje pozbawienie go zawodu oraz źródła utrzymania Sąd uznał za bezpodstawne, gdyż niespornym było, że skarżący nie ukończył jeszcze aplikacji i nie wykonuje zawodu adwokata. Sąd wskazał, że w przypadku uwzględnienia skargi skarżący będzie miał możliwość kontynuowania aplikacji.
Ponadto Sąd pierwszej instancji podniósł, iż regulamin aplikacji adwokackiej przewiduje możliwość zaliczenia do ustawowego okresu aplikacji okresu 3 miesięcznej usprawiedliwionej nieobecności, jak również 2 letni urlop dziekański z ważnych powodów. W ocenie Sądu powyższe regulacje dają możliwość kontynuowania aplikacji w przypadku, gdy rozstrzygnięcie administracyjne okaże się błędne.
Zażaleniem P. T. zaskarżył powyższe postanowienie w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez wstrzymanie wykonania w całości ostatecznej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji w innym składzie.
Skarżący wniósł ponadto o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego dla celów postępowania zażaleniowego z dokumentów załączonych do zażalenia.
Postanowieniu zarzucono:
1. naruszenie przepisów postępowania poprzez:
- błędną wykładnię art. 61 § 3 p.p.s.a.,
- niezastosowanie art. 61 § 4 p.p.s.a.,
- niewłaściwe zastosowanie art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a.,
- niezastosowanie art. 106 § 3 i 4 p.p.s.a.;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:
- błędne zastosowanie § 4 i 5 Regulaminu aplikacji adwokackiej z dnia 3 września 2005 r. opartego na art. 58 pkt 12 lit. b) ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) zwanej dalej "p.o.a.", do skarżącego, który nie mógł uzyskać ex post z mocą wsteczną (ex tunc) żadnego z wyżej wymienionych uprawnień dla celów sprzecznych z istotą tych uprawnień oraz w sposób bezskuteczny wobec treści art. 79 ust. 1 p.o.a.,
- nieuwzględnienie przepisu art. 4 ust. 1, 5, 6 i 8 p.o.a. w zw. z art. 75 ust. 2 p.o.a. w zw. z art. 65 pkt 1 p.o.a. wobec treści art. 76 ust. 4, art. 76a ust. 1 i art. 77 p.o.a. w zw. z § 14 ust. 1 zd. 2 regulaminu aplikacji adwokackiej.
W obszernym uzasadnieniu skarżący P. T. wskazując na treść art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie podniósł, iż Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni powołanego przepisu nie biorąc pod uwagę okoliczności stanu faktycznego sprawy. W szczególności Sąd nie wziął pod uwagę faktu, iż postępowanie sądowe w sprawie skreślenia skarżącego z listy aplikantów może przeciągnąć się w czasie, co może oznaczać długotrwałą przerwę w wykonywaniu aplikacji i nawet w przypadku pozytywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia może on nie mieć możliwości dalszego kontynuowania aplikacji. Skarżący negatywnie odniósł się do twierdzenia Sądu pierwszej instancji, iż w przypadku pozytywnego orzeczenia Sądu, zgodnie z przepisami Regulaminu aplikacji będzie miał możliwość ubiegania się o zaliczenie trzymiesięcznej przerwy w odbywaniu aplikacji, bądź wystąpienia o udzielenie dwuletniego urlopu dziekańskiego. W tym zakresie skarżący podniósł, iż wobec skreślenia go z listy aplikantów nie przysługują mu uprawnienia przewidziane powołanym Regulaminem dla aplikantów adwokackich.
Dalej autor zażalenia podniósł, iż wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, aplikanci są osobami wykonującymi zawód na zasadach analogicznych do adwokatów, choć nie w pełnym zakresie, o czym świadczą uregulowania ustawy prawo o adwokaturze. W sytuacji gdy źródłem utrzymania skarżącego jako aplikanta adwokackiego III roku było wykonywanie szeregu czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokatów, a zwłaszcza ich zastępowania przed sądami, przesłanka niebezpieczeństwa poniesienia przez niego znacznej szkody musi zostać uznana za spełnioną.
Skarżący podniósł także, iż uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie spełnia wymogów, jakie stawia art. 141 § 4 p.p.s.a., co w jego ocenie jest istotnym uchybieniem.
W dalszej części uzasadnienia skarżący odniósł się do decyzji organów adwokatury oraz decyzji Ministra Sprawiedliwości.
W odpowiedzi na zażalenie Minister Sprawiedliwości wniósł o jego oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z treścią art. 61 § 3 p.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi może on na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu w całości lub w części aktu lub czynności (...) jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (...).
Przepis ten zawiera zamknięty katalog przesłanek pozytywnych, którymi są wyrządzenie znacznej szkody oraz spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków.
Pod pojęciem wyrządzenia znacznej szkody należy rozumieć taką szkodę – majątkową lub niemajątkową – której nie będzie można wynagrodzić przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub nie będzie można jej wyegzekwować ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego (post. NSA z dnia 20 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 138/04). Natomiast trudne do odwrócenia skutki to takie skutki prawne lub faktyczne, które raz zaistniałe spowodują istotną bądź trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.
Oceniając zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji przez pryzmat cytowanego powyżej przepisu oraz treści wniosku skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości uznać należy, iż odpowiada ono prawu.
Zarzucana w tym zakresie błędna wykładania art. 61 § 3 p.p.s.a., który to zarzut stanowi oś zażalenia, jest nietrafny, bowiem jak wskazano to powyżej, sąd może na wniosek strony wstrzymać wykonanie aktu lub czynności jeśli strona uprawdopodobni wystąpienie okoliczności wypełniających przesłanki, o których mowa w powołanym przepisie. W niniejszej sprawie skarżący w istocie nie uprawdopodobnił aby wykonanie decyzji w przedmiocie skreślenia go z listy aplikantów mogło wywołać niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodować trudne do odwrócenia skutki.
Fakt skreślenia skarżącego z listy aplikantów jako podstawa wyrządzenia mu znacznej szkody przez pozbawienie go zawodu, perspektyw zawodowych, źródła utrzymania i zarobkowania nie stanowi uzasadnienia tej przesłanki, gdyż jak trafnie podkreślił to Sąd pierwszej instancji, skarżący nie ukończył jeszcze aplikacji i nie wykonuje zawodu adwokata w rozumieniu ustawy Prawo o adwokaturze. Podnoszone w zażaleniu podobieństwo pomiędzy wykonywaniem zawodu adwokata przez adwokata wpisanego na listę adwokatów i aplikanta adwokackiego, poprzez odesłanie w przepisach o aplikantach do regulacji dotyczących adwokatów, jest twierdzeniem zbyt daleko idącym, a to z uwagi na fakt, iż odesłania te mają na celu uregulowanie czynności jakie aplikant może podejmować na podstawie art. 77 p.o.a., jednakże czynności te podejmowane są w ramach przygotowania aplikanta do zawodu i pod nadzorem patrona. Fakt uzyskiwania przez aplikanta wynagrodzenia za zastępowanie adwokata przed organami wskazanym w treści ust. 1 i 2 powołanego art. 77 p.o.a., nie został uregulowany w cytowanej ustawie i stanowić może element stosunku pracy lub innej umowy pomiędzy aplikantem, a zastępowanym adwokatem. Również wskazywany fakt spadku dochodu spowodowanego niemożnością wywiązania się przez skarżącego z podjętych zobowiązań do zastępowania adwokatów w kontekście skreślenia z listy aplikantów, nie uzasadnia wystąpienia omawianej przesłanki, bowiem skarżący nie będąc aplikantem nie jest związany postanowieniami § 14 Regulaminu aplikacji, zatem ma możliwość podjęcia innej działalności zarobkowej. Podnoszone w uzasadnieniu związanie skarżącego co do swobody, formy i sposobu zarobkowania wynikające, jego zdaniem, z uregulowania zawartego w powołanym paragrafie Regulaminu i art. 65 pkt 1 p.o.a. jest również zbyt daleko idące, a to z uwagi na wskazaną powyżej okoliczność wyłączenia, przynajmniej na czas rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny, skarżącego spod postanowień § 14 Regulaminu oraz wymogu określonego w powołanym przepisie ustawy Prawo o adwokaturze.
Również nie stanowi uzasadnienia dla wykazania zaistnienia przesłanki spowodowania nieodwracalnych dla skarżącego skutków wskazanie, iż natychmiastowe skreślenie go z listy aplikantów, gdzie skarżący ukończył trzy lata aplikacji i pozostało mu do jej całkowitego odbycia sześć miesięcy, oznaczać będzie definitywną utratę statusu aplikanta i brak możliwości reaktywacji w tym charakterze oraz konieczność ponownego ubiegania się o wpis na listę aplikantów od początku.
Jak bowiem trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, skarżący w przypadku stwierdzenia wadliwości zaskarżonej decyzji będzie miał możliwość kontynuowania aplikacji na dotychczasowych zasadach.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wyrażonego przez Sąd pierwszej instancji poglądu, iż regulamin aplikacji, w szczególności jego zapisy o zaliczeniu usprawiedliwionej nieobecności do ustawowego czasu aplikacji oraz możliwości ubiegania się o dwuletni urlop dziekański, jako możliwości kontynuowania aplikacji. Jak wskazywano to powyżej, Regulamin odnosi się do aplikantów, zatem skarżący jako osoba skreślona z listy aplikantów nie ma możliwości skorzystania z powyżej wymienionych instytucji, a ponadto nie będzie miał możliwości z ich skorzystania po ewentualnym pozytywnym rozstrzygnięciu sprawy przez sąd, gdyż nie przewidziano ich zastosowania z mocą wsteczną, a na tym etapie postępowania sądowego trudno jest stwierdzić w jakim okresie czasu wydane zostanie prawomocne rozstrzygnięcie i czy termin jego wydania będzie mieścił się w okresie, o którym mowa w § 4 ust. 2 zdanie 2 Regulaminu, tj. maksymalnie 3 miesięcy.
Nie można również podzielić twierdzenia skarżącego wyrażonego w uzasadnieniu zażalenia, iż przerwa w odbywaniu aplikacji poprzez działania organów adwokatur może doprowadzić do jego ponownego skreślenia z listy aplikantów tuż po przywróceniu go na listę po orzeczeniu Sądu. Jest to subiektywny pogląd skarżącego, który nie nosi cech pewności w przełożeniu na rzeczywiste działania organów korporacji adwokackiej w stosunku do skarżącego, po ewentualnym przywróceniu go na listę aplikantów w związku z orzeczeniem sądu administracyjnego.
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 61 § 4 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, stanowiącego, iż sąd może w każdym czasie uchylić postanowienie w sprawie wstrzymania aktu lub czynności w razie zmiany okoliczności. Sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem rozpoznał wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Ministra Sprawiedliwości zgłoszony w skardze na tę decyzję. Oznacza to, iż po raz pierwszy podlegały ocenie okoliczności uzasadniające żądanie skarżącego, a zatem brak było podstaw do zastosowania cytowanego przepisu z uwagi na brak zmiany okoliczności stanowiących podstawę tego żądania.
Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa niezbędne składniki uzasadnienia orzeczenia sądu, na które składają się zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, przedstawienie podniesionych zarzutów, stanowiska pozostałych stron, podstawa prawna rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
Zaskarżone zażalenie odpowiada wymaganiom stawianym w cytowanym przepisie, zaś sformułowany w uzasadnieniu zarzut braku wyczerpującego uzasadnienia uznać należy za niezasadny. Sąd pierwszej instancji bowiem przedstawił stan sprawy. Wskazał na stanowisko skarżącego, zakres żądania oraz jego uzasadnienie, przedstawił stanowisko strony przeciwnej. Wskazał również na przepisy stanowiące podstawę rozpoznania zgłoszonego wniosku oraz ustalił ich znaczenie. Wreszcie przedstawił tok rozumowania oraz zaprezentował argumentację uzasadniającą rozstrzygnięcie. Fakt zwięzłego przedstawienia ostatniej z wymienionych części uzasadnienia nie stanowi naruszenia cytowanego przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż z jego treści wynika, jakie okoliczności w ocenie Sądu pierwszej instancji przemawiały za odmową udzielenia skarżącemu ochrony tymczasowej.
Nie znajduje również usprawiedliwionych podstaw zarzut naruszenia art. 106 § 3 i 4 p.p.s.a.
Przede wszystkim skarżący nie wskazał jakich dowodów uzupełniających z dokumentów, a niezbędnych do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził (art. 106 § 3 p.p.s.a.); ponadto we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji sam nie wskazał na dowody w rozumieniu powyższego przepisu, które Sąd powinien był przeprowadzić oraz nie sformułował wniosku w tym zakresie. Również zarzut naruszenia art. 106 § 4 p.p.s.a. odnoszący się do faktów powszechnie znanych, w ramach którego skarżący wywodzi w zażaleniu, iż Sąd pierwszej instancji zobligowany był do wzięcia pod rozwagę okoliczności utrzymywania się aplikanta adwokackiego w głównej mierze z wykonywania zleceń na rzecz adwokatów uznać należy za nietrafny. Jak wskazano to wcześniej, fakt odpłatności wykonywania zadań zleconych przez adwokata aplikantowi nie jest regulowany ustawowo i zależy od istnienia stosunku pracy pomiędzy aplikantem, a adwokatem lub innej łączącej ich umowy i nie musi być to okoliczność notoryjna, tj. taka, aby nosiła cechy faktów powszechnie znanych.
W zakresie zarzutów naruszenia prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za niezasadne.
Zarzut sformułowany w pkt 2 tiret 2 zażalenia jest nietrafny z przyczyn wskazanych w części uzasadnienia odnoszącego się do argumentacji zażalenia w zakresie pozbawienia skarżącego możliwości wykonywania zawodu i źródła utrzymania.
W odniesieniu zaś do zarzutu z punktu 2 tiret 1 zażalenia zauważyć należy, iż Sąd pierwszej instancji nie stosował wskazanych w tym zarzucie przepisów Regulaminu, a jedynie wskazał na możliwość posłużenia się instytucjami przewidzianymi w tych przepisach celem kontynuowania przez skarżącego aplikacji, z którym to stanowiskiem Naczelny Sąd Administracyjny się nie zgodził, o czym mowa powyżej. Nie była to jednakże okoliczność, która przesądziła o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.