II GZ 301/11

II GZ 301/11 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2011-06-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-05-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maria Myślińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1609/10 - Wyrok WSA w Warszawie z 2011-11-15
II GZ 510/12 - Postanowienie NSA z 2013-01-15
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art 246 par 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 1609/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1609/10, odmówił J. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, z następującym uzasadnieniem.
We wniosku o przyznanie prawa pomocy J. P. podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami, zaś z matką prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Przedmiotem tej działalności są usługi fryzjerskie (działalność w zakresie transportu drogowego skarżący zlikwidował w 2007 r.). Działalność gospodarcza w 2009 r. przyniosła stratę w wysokości [...] zł, a w lipcu 2010 r. strata wyniosła [...]zł. Rodzice J. P. pobierają świadczenia emerytalne: matka w kwocie [...] zł brutto, a ojciec – w wysokości [...] zł brutto. Na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny względem małoletniej córki w kwocie [...] zł miesięcznie. Ponadto choroba skarżącego (astma z alergią wysokiego ryzyka) z jednej strony uniemożliwia mu podjęcie dodatkowej pracy, a z drugiej strony – wiąże się z wydatkami w postaci zakupu leków oraz wizyt lekarskich. Również ojciec skarżącego jest schorowany i wymaga opieki.
Postanowieniem z 30 listopada 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.
Pismem z [...] grudnia 2010 r. J. P. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że Sąd niezasadnie przyjął, iż nadesłane dokumenty nie pozwalają na dokonanie rzeczywistej oceny stanu majątkowego skarżącego.
Następnie zarządzeniem z 25 lutego 2011 r. wezwano J. P. do nadesłania pełnych wyciągów i wykazów bankowych z rachunków skarżącego za okres czerwiec 2010 r. – luty 2011 r. oraz zeznań podatkowych rodziców skarżącego za rok 2009 i 2010.
W odpowiedzi, skarżący przedłożył zeznanie podatkowe Z. P. (ojca skarżącego) za rok 2009 i 2010, swoje niekompletne zeznanie podatkowe za rok 2009, niekompletne zeznanie podatkowe matki skarżącego za rok 2009 oraz kserokopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów [...] s.c. Z. P., J. P. za rok 2010. Jednocześnie podniósł, iż we wskazanym przez Sąd okresie nie posiadał on rachunków bankowych.
Sąd pierwszej instancji odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznał, że rodzice J. P. pobierają świadczenia emerytalne: matka w kwocie [...] zł brutto, a ojciec – w wysokości [...] zł brutto. Na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny względem małoletniej córki w kwocie [...] zł miesięcznie. Ponadto choroba J. P. (astma z alergią wysokiego ryzyka) z jednej strony uniemożliwia mu podjęcie dodatkowej pracy, a drugiej strony – wiąże się z wydatkami w postaci zakupu leków oraz wizyt lekarskich. Również ojciec skarżącego jest chory i wymaga opieki. Skarżący sporadycznie ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Jako składniki majątku swojego i rodziców skarżący wymienił: współwłasność w 1/3 części nieruchomości budynkowej o powierzchni [...]m kw, współwłasność w 1/3 części w nieruchomości położnej w Wałbrzychu, lokal mieszkalny o powierzchni 60 m kw. oraz samochód osobowy marki [...].
Sąd podkreślił, że z nadesłanych zeznań podatkowych wynika, iż ojciec skarżącego - z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym - osiągnął w roku 2009 przychody rzędu [...]zł, natomiast w roku 2010 sięgnęły one kwoty [...]zł. W odniesieniu do matki oraz samego skarżącego Sąd nie mógł poczynić ustaleń co do osiągniętych w 2009 roku przez nich przychodów, gdyż w nadesłanych dokumentach PIT 36 brak jest stron nr 2, gdzie wykazane są przychody podatnika. Natomiast z zapisów podatkowej księgi przychodów i rozchodów [...] , J. P. wynika, iż w roku 2010 poniosła ona stratę w wysokości 35 856,04 zł.
Zdaniem WSA, biorąc pod uwagę zarówno informacje ujęte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i zakres przedstawionych przez skarżącego dokumentów J. P. nie udokumentował należycie swojej sytuacji majątkowej, dającej podstawę do ustalenia, jakimi środkami miesięcznie dysponuje on i rodzice pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie wskazał na jakim poziomie kształtują się koszty ich utrzymania, w tym z czyich środków uiszczane są alimenty oraz koszty leczenia skarżącego, skoro z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej odnotowuje straty. Tym samym uniemożliwił Sądowi ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy.
J. P. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).
W ocenie autora zażalenia Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, gdyż precyzyjnie określił wysokość świadczeń emerytalnych rodziców oraz podał przychody z prowadzonej działalności ojca skarżącego. Przy tym prowadzona przez J. P. działalność gospodarcza przyniosła w 2010 r. stratę
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a. ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W niniejszej sprawie, skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. Podstawowym warunkiem przyznania prawa pomocy jest więc wykazanie przez wnioskującego braku środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. Badaniu przez Sąd podlega jednak nie tylko dochód skarżącego, ale także posiadany majątek. Przy ocenie możliwości poniesienia kosztów postępowania znaczenie ma zarówno bieżąca sytuacja skarżącego, jak i możliwość wcześniejszego zgromadzenia odpowiednich środków.
Sytuacja J. P. mogłaby uzasadniać przyznanie prawa pomocy, gdyby skarżący w sposób niebudzący wątpliwości wykazał brak środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych we wszczętej przez siebie sprawie. Jednakże skarżący nie wykonał w pełni wezwania Sądu z 25 lutego 2011 r. (k. [...]) do przedłożenia pełnych wyciągów i wykazów bankowych z rachunków skarżącego z okresu od czerwca 2010 r., do lutego 2011 r., oraz zeznań podatkowych ojca i matki skarżącego za 2009 i 2010 r. Z nadesłanych do Sądu zeznań podatkowych (k [...]akt sądowych) wynika, iż ojciec skarżącego - z którym ten pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym - osiągnął w roku 2009 przychody rzędu [...] zł, natomiast w roku 2010 sięgnęły one kwoty [...] zł. W odniesieniu do matki oraz skarżącego Sąd nie mógł poczynić ustaleń co do osiągniętych w 2009 roku przez nich przychodów, gdyż w nadesłanych dokumentach PIT 36 brak jest stron nr 2, gdzie wykazane są przychody podatnika. Natomiast z zapisów podatkowej księgi przychodów i rozchodów [...], J. P. wynika, iż w roku 2010 poniosła ona stratę w wysokości [...] zł. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji nie był w stanie ocenić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, co uniemożliwiło przyznanie prawa pomocy, ponieważ zachodzą uzasadnione wątpliwości, co do możliwości finansowych skarżącego. Nierzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej nie pozwala na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że WSA w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że informacje i zakres przedstawionych przez skarżącego dokumentów nie przedstawiły w sposób kompletny sytuacji majątkowej, dającej podstawę do ustalenia, jakimi środkami miesięcznie dysponuje on i pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rodzice oraz na jakim poziomie kształtują się koszty ich utrzymania, w tym z czyich środków uiszczane są alimenty oraz koszty leczenia skarżącego, skoro z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej odnotowuje on straty. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę zasadności wniosku dokonaną przez Sąd pierwszej instancji.
Jednocześnie podkreślić należy, że przedstawione przez skarżącego informacje na temat jego sytuacji materialnej należy uznać za niekompletne, a co za tym idzie niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości danych uznał, że skarżący nie wykonując w pełni zarządzenia Sądu z [...] lutego 2011 r., uniemożliwił Sądowi ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego i rodziny uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. W tym stanie stwierdzić należy, że argumentacja zażalenia (odnośnie sytuacji materialnej skarżącego oraz rodziców) nie podważa skutecznie oceny dokonanej w rozstrzygnięciu WSA. Podkreślenie wymaga, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane przedstawione przez stronę umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego i nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.