II GZ 284/25

II GZ 284/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-05-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Sygn. powiązane
II SA/Bk 41/25 - Postanowienie WSA w Białymstoku z 2025-07-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i odmówiono przywrócenia terminu
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 marca 2025 r. sygn. akt II SA/Bk 41/25 w zakresie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków skargi w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. w likwidacji w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 6 listopada 2024 r. nr 407.169/XI/F-3/24 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie rejestracji pojazdu postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. odmówić przywrócenia terminu do uzupełnienia braków skargi.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 11 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Bk 41/25, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), przywrócił M. Sp. z o.o. w likwidacji w W. termin do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 6 listopada 2024 r., w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie rejestracji pojazdu.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 7 stycznia 2025 r. wezwano likwidatora skarżącej spółki do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez: 1) złożenie 1 brakującego odpisu skargi; 2) złożenie dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej (statut, odpis KRS lub inny dokument); 3) podanie oryginału lub skróconego uwierzytelnionego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego aktualnego w dniu podpisania pełnomocnictwa bądź oryginału lub odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego, a także do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł.
Przesyłka listowa zawierająca powyższe wezwania powróciła od sądu z adnotacją "zwrot, nie podjęto w terminie". Z uwagi na to, iż pierwsza awizacja miała miejsce 13 stycznia 2025 r., przesyłkę złożono do akt ze skutkiem doręczenia na dzień 27 stycznia 2025 r.
Wnioskiem z 4 lutego 2025 r. likwidator skarżącej spółki – H. D. zwróciła się o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Do wniosku załączyła: 1) wydruk KRS spółki z 4 lutego 2025 r., w którym widnieje ona jako likwidator spółki; 2) kserokopię wizy z datą początkową 3 lutego 2025 r.; 3) dowód zakupu biletu autobusowego.
Uzasadniając wniosek wskazała, że powodem nieodebrania wezwania oraz nieuzupełnienia w terminie braków skargi była niemożliwość przyjazdu likwidatora spółki do Polski i odebrania korespondencji. Likwidator podniosła, że mieszka na terytorium Białorusi i musi uzyskać wizę umożlwiającą jej wjazd do Polski. Wniosek o wydanie wizy został złożony niezwłocznie w dniu 16 stycznia 2025 r., po tym jak likwidator powzięła informację o nieudanej próbie doręczenia przez listonosza korespondencji sądowej oraz o pozostawieniu awizo. Z uwagi na czas trwania procedury wizowej likwidator uzyskała wizę dopiero w dniu 30 stycznia 2025 r., natomiast wskazana w jej treści pierwsza data możliwego przyjazdu do Polski została określona na dzień 3 lutego 2025 r.
Likwidator w pierwszym dniu obowiązywania wizy, tj. 3 lutego 2025 r. wyjechała z Białorusi do Polski autobusem relacji Mińsk-Warszawa. Wyruszyła z Mińska o godzinie 9:40 (7:40 czasu polskiego), przybyła do Warszawy o godzinie 18:45, a następnie o godzinie 22:50 przyjechała do Białegostoku. W dniu 4 lutego 2025 r. niezwłocznie udała się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku celem uzyskania informacji o treści korespondencji. Została wówczas poinformowana, że skierowane do spółki pismo zawierało wezwanie do uzupełnienia braków skargi (wskazano o jakie braki chodzi) i jako nieodebrane wróciło do sądu ze skutkiem doręczenia.
Zdaniem likwidatora spółki, powyższe okoliczności wskazują, że do uchybienia terminu na uzupełnienie braków skargi doszło bez winy skarżącej. Dodatkowo likwidator podniosła, że Spółka została postawiona w stan likwidacji z dniem 1 czerwca 2023 r., a więc wówczas zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i rozpoczęła procedurę likwidacji. Podkreśliła również, że z dniem 15 stycznia 2024 r. Spółka zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej, nie zatrudnia pracowników, a jej likwidator przebywa stale na terytorium Białorusi. Z uwagi na powyższe skarżąca nie miała możliwości podjęcia w terminie korespondencji kierowanej przez sąd.
Sąd I instancji, przywracając termin do uzupełnienia braków formalnych skargi, stwierdził, że likwidator skarżącej dopełniła warunków formalnych złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Zdaniem WSA, argumentacja przytoczona za przywróceniem terminu zasługiwała na uwzględnienie. Wyznaczony likwidator Spółki zamieszkuje na terenie Białorusi, co z oczywistych względów utrudnia wypełnianie obowiązków procesowych. Mimo to, niezwłocznie po powzięciu informacji o próbie doręczenia pism na adres Spółki, w dniu 16 stycznia 2025 r. złożyła wniosek o udzielenie jej wizy na wjazd do Polski. Sąd przywołał okoliczności faktyczne związane z udzieleniem likwidatorowi wizy oraz wskazał, że bez wątpienia likwidator uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków skargi. WSA uznał, że zaistniały obiektywne i niezależne od likwidatora skarżącej przeszkody w prawidłowym i terminowym uzupełnieniu braków, do których przezwyciężenia likwidator - z dochowaniem staranności - dążyła.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku, zaskarżając orzeczenie w całości oraz domagając się jego uchylenia i wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że Sąd I instancji nie uwzględnił wszystkich okoliczności rozpoznawanej sprawy, nie dokonał ich analizy i oceny w świetle ustawowych przesłanek przywrócenia uchybionego terminu.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono m.in., że WSA pominął okoliczność, iż w skardze likwidator spółki sama wskazała Sądowi I instancji adres, na jaki należy kierować korespondencję, a który to adres - w związku z tym, że likwidator przebywa stale na Białorusi, zaś spółka nie zatrudnia pracowników - uniemożliwia skuteczne doręczenie skarżącej jakiejkolwiek korespondencji. Zatem w ocenie organu, likwidator zachowując choćby odrobinę dbałości o dobro reprezentowanej spółki, winna mieć świadomość, że podając Sądowi inny adres niż ten, pod którym przebywa, ograniczyła swoje możliwości w uzyskaniu wiedzy o biegu sprawy. Organ podniósł również, że wyjazd likwidatora na Białoruś nie był sytuacją nagłą, nadzwyczajną, trudną do przewidzenia i uniemożliwiającą wskazanie innego adresu do doręczeń lub ustanowienie w tym zakresie pełnomocnika. Powyższe zachowanie, zdaniem SKO, świadczy o dużej niestaranności, a nawet o niedbalstwie w prowadzeniu spraw spółki.
W odpowiedzi na zażalenie likwidator spółki wniosła o jego oddalenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.
W punkcie wyjścia przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku strona powinna przy tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.).
Jednym z warunków przywrócenia terminu przez sąd jest uprawdopodobnienie przez stronę braku jej winy w przekroczeniu terminu. Kryterium braku winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej stanowi bowiem konieczną, a jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne (vide: postanowienie SN z 22 lipca 1999 r., sygn. akt I PKN 273/99, OSNAP 2000, nr 20, poz. 757; Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk, Marta Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2005 r. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis str. 333). Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 270; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011 s. 409; postanowienie NSA z 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08 – wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć (por. wyrok NSA z 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I FSK 374/06). Ponadto w orzecznictwie przyjmuje się, że przeszkoda powodująca uchybienie terminu musi mieć charakter nagły. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy zalicza się w szczególności przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. wyrok NSA z 19 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1087/07 publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuści się choćby lekkiego niedbalstwa. Przywrócenie terminu może mieć również miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której nie można było usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
Przekładając powyższe uwagi do sytuacji, jaka miała miejsce w sprawie, stwierdzić należy, że kwestia decydująca o wyniku sprawy sprowadzała się do oceny istnienia zawinienia lub braku winy skarżącej – działającej przez likwidatora – w niedochowaniu terminu do uzupełnienia braków skargi. Według skarżącej uchybienie w tym zakresie było niezawinione, gdyż wynikało z braku możliwości niezwłocznego przyjazdu likwidatora do Polski w celu odebrania korespondencji zawierającej wezwania sądowe. Likwidator wskazała, że mieszka na terytorium Białorusi i aby przyjechać do Polski, musi otrzymać wizę. Procedura opisana przez likwidatora jest czasochłonna i uniemożliwiła odbiór korespondencji oraz zadośćuczynienie wezwaniu we wskazanym, ustawowym terminie. Argumentację tę podzielił Sąd I instancji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności podniesione przez likwidatora we wniosku o przywrócenie terminu nie mogą świadczyć o uprawdopodobnieniu braku winy skarżącej w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków skargi, a zatem również stanowisko zajęte przez WSA w Białystoku, iż zaistniały obiektywne i niezależne od likwidatora skarżącej spółki przeszkody w prawidłowym i terminowym uzupełnieniu braków skargi, nie mogło zostać podzielone.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że strona inicjując postępowanie sądowe, zobowiązana jest w pierwszym piśmie procesowym, stosownie do treści art. 46 § 2 ust. 1 lit. a) p.p.s.a., do oznaczenia miejsca zamieszkania, a w razie jego braku – adresu do doręczeń, lub siedziby i adresów stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników. Likwidator w treści skargi wnoszonej w imieniu spółki podała adres: "ul. Leśna 3, 07-200 Wyszków". Tymczasem sama następnie wskazała, że będąc osobą uprawnioną do reprezentacji spółki, zamieszkuje na stałe poza terytorium Polski, zaś jej przyjazd uwarunkowany jest otrzymaniem wizy.
Wskazanie pełnych i poprawnych, a przede wszystkim aktualnych danych adresowych ma umożliwiać skuteczne dokonywanie doręczeń w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jak nadto zauważa się w doktrynie, adresem do doręczeń może być również adres elektroniczny (tak: B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 46).
Zgodnie z art. 19a ust. 5 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym do wniosku o wpis osób reprezentujących podmiot wpisany do Rejestru, likwidatorów i prokurentów należy dołączyć oświadczenia tych osób obejmujące zgodę na ich powołanie oraz ich adresy do doręczeń /.../. Na mocy art. 19a ust. 5a ustawy o KRS, jeśli adres do doręczeń osób reprezentujących podmiot wpisany do KRS, likwidatorów bądź prokurentów znajduje się poza terytorium Unii Europejskiej, należy wskazać pełnomocnika do doręczeń w Rzeczpospolitej Polskiej. Przepis ten stanowi odpowiednik na gruncie postępowania rejestrowego art. 11355 § 1 k.p.c. (za: Ł. Zamojski [w:] Krajowy Rejestr Sądowy. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2023, art. 19(a)).
Mając na względzie ww. przepisy ustawy o KRS oraz ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wywieść, że skoro likwidator spółki nie mogła posłużyć się adresem na terytorium Białorusi, to winna była ustanowić pełnomocnika do doręczeń, lub w taki sposób zorganizować pracę, aby zapewnić skuteczność doręczania do niej korespondencji, na przykład poprzez podanie adresu do doręczeń elektronicznych. To na spółce (likwidatorze ją reprezentującym) cały czas ciąży powinność zapewnienia adekwatnego dla potrzeb miejsca odbioru korespondencji sądowej w toku trwającego postępowania sądowoadministracyjnego. Osoba (w tym przypadku likwidator), która reprezentuje spółkę, powinna tak zorganizować odbiór korespondencji, aby skarżąca nie ponosiła negatywnych konsekwencji z powodu utrudnień w doręczeniach. Skoro likwidator podała w skardze adres, oznacza to, że pod nim oczekiwała doręczeń, godząc się na potencjalne negatywne konsekwencje z tym związane (podobnie NSA w postanowieniach z: 28 grudnia 2022 r., sygn. akt I FZ 226/22 oraz 15 lipca 2020 r., sygn. akt I GZ 133/20). Przywołać należy w tym zakresie również stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 7 lipca 2013 r., sygn. akt II GSK 2295/11, zgodnie z którym "dłuższe przebywanie poza miejscem zamieszkania nie uzasadnia przywrócenia uchybionego terminu. Strona należycie dbająca o swoje interesy, planując dłuższy pobyt poza miejscem swojego zamieszkania, powinna wskazać organowi inny adres do korespondencji bądź ustanowić pełnomocnika (procesowego lub do doręczeń), aby w ten sposób zapobiec niekorzystnym skutkom w postępowaniu administracyjnym". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd ten zachowuje również aktualność w rozpoznawanej sprawie, bowiem osoba uprawniona do reprezentacji spółki – likwidator - nie przebywa na stałe pod podanym w skardze adresem, jak i nie zapewniła możliwości skutecznego odbioru korespondencji pod wskazanym adresem.
A zatem, skoro przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie NSA z dnia 1 grudnia 2015 r., sygn. akt II OZ 1223/15), to trudno przyjąć, że reprezentująca skarżącą likwidator dochowała należytej staranności w prowadzeniu spraw spółki, a w konsekwencji, że należycie uprawdopodobniła we wniosku, iż uchybienie terminu do uzupełnienia braków skargi, nastąpiło bez winy strony. Powinna ona bowiem przewidzieć możliwość doręczania jej przez sąd korespondencji w prowadzonej sprawie. Nieprzewidzenie takiej możliwości oraz niepodjęcie jakichkolwiek działań, aby tego rodzaju sytuacjom zapobiec, świadczy o niedbalstwie likwidatora spółki. Jak trafnie podkreśla się w doktrynie (na gruncie postępowania administracyjnego, co znajduje zastosowanie również w zakresie postępowania przed sądami administracyjnymi): "od strony postępowania wymaga się szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo strony dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony (a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminu)." (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2017 r., str. 547).
W konsekwencji należało uznać, że WSA dokonał w zaskarżonym postanowieniu nieprawidłowej oceny okoliczności przedstawionych przez likwidatora we wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi. W ocenie NSA, nie mają one charakteru obiektywnego, lecz uzależnione były od strony, która nie dokonała czynności procesowej w terminie, a więc są subiektywne. Zaistniałe przeszkody nie miały nadto charakteru niespodziewanego i nagłego. Przyjęcie stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz likwidatora stanowiłoby nieuzasadnione wydłużenie terminów procesowych dla strony. Należy przy tym podkreślić, że skarżąca – decydując się na wszczęcie postępowania sądowego – powinna przewidzieć konieczność podejmowania pewnych aktywności procesowych, respektując zasady i tryb wnoszenia skargi do sądu administracyjnego, a także przebiegu postępowania i przepisów je regulujących, zaś w przypadku niedopełnienia ciążących na niej obowiązków lub uchybienia przepisom postępowania, musiała liczyć się z konsekwencjami.
Wobec powyższego NSA, uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną, orzekł jak w sentencji, uchylając zaskarżone postanowienie Sądu I instancji oraz odmawiając skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków skargi.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.