II GZ 245/24

II GZ 245/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-05-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Zbigniew Czarnik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6379 Inne o symbolu podstawowym 637
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 3153/23 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2024-09-20
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 86 § 1, art. 87 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z.U. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 3153/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi Z.U. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r. nr DPR.720.6.2021.256 w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) postanowieniem z 29 grudnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 3153/23, odmówił Z.U. (dalej: skarżący) przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (dalej: BFG) z 29 września 2022 r. w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji G. S.A. (dalej: bank).
Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z 28 listopada 2022 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na wskazaną decyzję BFG. Skarżący podał, że uchybienie terminu było spowodowane niewiedzą o wydaniu decyzji i jej skutkach dla posiadaczy obligacji banku. Dopiero 21 listopada 2022 r., kiedy otrzymał wiadomość e-mail z biura maklerskiego N. S.A. zawierającą zestawienie przechowywanych środków pieniężnych w wysokości 0 zł skarżący dowiedział się o możliwości zaskarżenia decyzji BFG. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu skarżący podkreślił, że należycie dbał o swoje sprawy, natomiast jako obligatariusz powinien zostać szczegółowo pouczony o prawie do odwołania, a zwłaszcza o tym, od kiedy zaczyna bieg termin do wniesienia skargi. Jego zdaniem lakoniczna informacja o przyczynach i skutkach przymusowej restrukturyzacji zawierająca stwierdzenie, że skargę na decyzję wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, za pośrednictwem Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w terminie 7 dni od dnia publikacji niniejszego ogłoszenia nie stanowiła właściwego i wystarczającego pouczenia o przysługujących stronie prawach.
Odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącego WSA, wskazując na art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), stwierdził, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na decyzję BFG.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 103 ust. 5 ustawy z 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz. U. z 2022 r., poz. 2253; dalej: ustawa o BFG) adresatem decyzji jest rada nadzorcza banku, a zatem nie było obowiązku doręczenia skarżącemu decyzji BFG. Podlegał on ogólnej zasadzie, zgodnie z którą przysługiwał mu 7-dniowy termin do wniesienia skargi liczony od dnia ogłoszenia zaskarżonej decyzji na stronie internetowej BFG. Informacja o przyczynach i skutkach wydania spornej decyzji ukazała się na stronie internetowej BFG 30 września 2022 r., wobec czego ostatnim dniem terminu do wniesienia skargi był 7 października 2022 r. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że informacja umieszczona na stronie internetowej BFG zawierała pouczenie o możliwości, trybie i terminie zaskarżenia.
W ocenie WSA, skarżący nie uprawdopodobnił, aby uchybienie terminowi było następstwem niezawinionych okoliczności, którym pomimo dołożenia należytej staranności nie był w stanie przeciwdziałać. Sąd pierwszej instancji stwierdził w tym zakresie, że zarówno z okoliczności sprawy, jak i z informacji dostępnych publicznie wynikało, że informacje o przymusowej restrukturyzacji G. S.A. były powszechnie znane i szeroko komentowane w mediach krajowych i lokalnych. Skarżący, jako nabywca instrumentów finansowych od tego banku, powinien należycie dbać o własne interesy poprzez śledzenie za pomocą różnego rodzaju środków przekazu wszelkich informacji o stanie postępowania wobec banku, a w szczególności o wydaniu przez BFG decyzji wywierającej skutki prawne w stosunku do posiadacza instrumentów finansowych emitowanych przez bank. Sąd pierwszej instancji za nieprzekonującą uznał argumentację skarżącego, że zapoznać się z pocztą elektroniczną mógł dopiero po przyjeździe do Warszawy. Jest to o tyle istotne, że w dobie powszechnej dostępności urządzeń umożliwiających dostęp do Internetu, jak też dostępności do Internetu w ogóle, trudno sobie wyobrazić, że w okresie, o którym mowa we wniosku o przywrócenie terminu skarżący nie mógł skorzystać z Internetu na działce, gdzie przebywał lub w innym pobliskim miejscu. W ocenie WSA dostęp do informacji (wiadomości) jest obecnie możliwy również innymi kanałami, np. radio, telewizja. Dlatego sąd nie podzielił argumentacji skarżącego, że okoliczność przebywania poza Warszawą uniemożliwiała pozyskanie informacji o sytuacji dotyczącej banku i tym samym uchybienie terminu do wniesienia skargi było niezawinione przez stronę.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz zasadzenie zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego.
Skarżący zarzucił mające istotny wpływ naruszenie prawa, tj. art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez nieprzywrócenie terminu do wniesienia skargi w sytuacji, gdy skarżący nie dokonał w terminie czynności bez swojej winy. W uzasadnieniu zażalenia skarżący powtórzył argumentację wniosku wskazując, że ukończył 75 lat i jest osobą schorowaną, nie przebywa na stałe w Warszawie, a większość czasu spędza na działce pod Warszawą. Raz na dwa tygodnie przyjeżdża do Warszawy, żeby sprawdzić pocztę elektroniczną e-mail oraz czy w skrzynce na listy znajduje się awizo – właśnie dlatego, że ma świadomość możliwej korespondencji od organów, banku czy innych instytucji. Skarżący podkreślił, że nigdy nie miał zamiaru inwestować w instrumenty finansowe, natomiast zdecydował się na zakup 86 obligacji po cenie 1000 zł za sztukę za namową pracownika banku, który zapewniał go o tym, że obligacje są równie bezpieczne jak lokata. Ponadto skarżący zaprzeczył, aby docierały do niego informacje o problemach G. S.A., o których dowiedział się dopiero z otrzymanego z biura maklerskiego zestawienia ulokowanych środków ze wskazaniem wartości 0 zł. Ponadto skarżący podtrzymał stanowisko w kwestii braku prawidłowego pouczenia o trybie i terminie zaskarżenia decyzji BFG.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z przepisów tych wynika, że konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu stanowi brak winy po stronie podmiotu dokonującego, czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) prawidłowa jest ocena sądu pierwszej instancji co do tego, że skarżący w złożonym wniosku nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi.
Przypomnieć należy, że kryterium braku winy, które stanowi przesłankę przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem dochowania szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2009, s. 257-258; postanowienia NSA z: 8 października 2013 r., sygn. akt II GZ 549/13; 3 października 2013 r., sygn. akt I FZ 410/13; 1 października 2013 r., sygn. akt II OZ 833/13; 25 września 2013 r., sygn. akt I OZ 828/13, cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej CBOSA). Strona wnioskująca o przywrócenie terminu zobowiązana jest do uprawdopodobnienia dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd, oceniając, czy w konkretnej sprawie strona zawiniła uchybienia terminowi do dokonania czynności, powinien przyjąć obiektywny miernik staranności. Innymi słowy sąd powinien zbadać, czy do uchybienia terminu doszło z uwagi na wystąpienie przyczyn niezależnych od strony.
W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, jakie uzna za istotne (por. np. postanowienie SN z 22 lipca 1999 r., sygn. akt I PKW 273/99, publik. OSNAP z 2000 r. nr 20, poz. 757; postanowienie NSA z 26 września 2023 r., sygn. akt III FZ 394/23).
Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem.
W złożonym do sądu pierwszej instancji wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi skarżący z jednej strony wskazał na okoliczności dotyczące jego sytuacji osobistej i zdrowotnej, z których wnika, że jako osoba starsza, schorowana nie był w stanie codziennie weryfikować treści zamieszczanych na stronach internetowych banku oraz organu. Podkreślił, że trudno też wymagać od niego takiego działania. Skarżący przeszedł zawał serca oraz choruje na cukrzycę insulinoniezależną. Od lat musi każdego dnia przyjmować kilkanaście różnych leków. Jednocześnie skarżący podniósł, że nie jest inwestorem. Otrzymał propozycję zapisu na obligacje w placówce banku jako bezpieczną alternatywną formę lokaty bankowej. W zażaleniu podał również, że nie docierały do niego informacje o złej sytuacji banku.
Zdaniem NSA sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że taka argumentacja była niewystarczająca do stwierdzenia niezawinienia uchybienia terminu.
Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi, sąd pierwszej instancji powinien ocenić, czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę, a następnie ocenić, czy mogą one uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Oceniając powyższe WSA, mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, powinien zbadać, czy rodzaj i charakter podjętych przez skarżącego działań może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym. Ponadto należy mieć na uwadze, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy funkcji ochronnej. W ocenie NSA w rozpoznawanej sprawie sąd pierwszej instancji oceniając wniosek skarżącego sprostał powyższym wytycznym. Zdaniem WSA, które to stanowisko NSA podziela, mimo że skarżący podkreśla, że zakupu obligacji dokonał za namową pracownika banku i kierując się uzyskanymi informacjami, że to bezpieczna inwestycja bliska lokacie, to nie zmienia to faktu, że nabywając instrumenty finansowe skarżący stał się inwestorem. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o obligacjach (Dz. U. z 2024 r. poz. 708), obligacja jest papierem wartościowym emitowanym w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji, zwanego dalej "obligatariuszem", i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia. Z kolei zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 722 1) papiery wartościowe są instrumentami finansowymi w rozumieniu ustawy. Inwestor to osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, która inwestuje wolne czasowo środki finansowe w przedsięwzięcia mogące przynieść zysk (por. S. Owsiak, Finanse, Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne 2015 r.). Inwestorem będzie zatem również podmiot dokonujący zakupu papierów wartościowych, dzieł sztuki czy innych aktywów w celu odniesienia zysku ze wzrostu ich wartości w przyszłości (lub w przypadku papierów udziałowych, także dochodów z dywidend). Co istotne, inwestor, dokonując inwestycji, ponosi ryzyko otrzymania zwrotu albo straty z zainwestowanego kapitału, a także ryzyko odniesienia zysku albo straty z zainwestowanego majątku.
Z powyższego wynika, że skarżący nabywając obligacje banku stał się inwestorem, w takiej sytuacji doświadczenie życiowe i logika podpowiadają podwyższoną staranność i konieczność interesowania się sytuacją banku (emitenta obligacji), w szczególności, gdy – jak trafnie zauważył sąd pierwszej instancji – informacje o przymusowej restrukturyzacji G. S.A. były powszechnie znane i szeroko komentowane w mediach krajowych i lokalnych. Ponadto również bank w komunikatach publikowanych na swojej stronie internetowej informował o trudnościach w funkcjonowaniu i konieczności wdrożenia środków naprawczych. Informacje podobnej treści dotyczące m.in. tego, że biegły rewident odmówił wydania opinii do rocznego sprawozdania finansowego banku oraz skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy banku za rok obrotowy 2021 w związku z niespełnianiem minimalnych wymogów kapitałowych, ryzykiem prawnym związanym z kredytami indeksowanymi do CHF oraz niepewnością co do możliwości pełnego wykorzystania w przyszłości aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego były również publikowane na stronach Komisji Nadzoru Finansowego oraz na portalach internetowych np. bankier.pl [...].
W tych okolicznościach nie sposób dać wiarę twierdzeniu, że do skarżącego nie docierały informacje o trudnej sytuacji banku.
Z tych przyczyn prawidłowo sąd pierwszej instancji uznał, że argumentacja podniesiona przez skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu nie świadczy o braku winy w uchybieniu terminu, a oceny tej nie zmienia stanowisko przedstawione w zażaleniu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na postawie art. 184 w zw. art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.