II GZ 215/07

II GZ 215/07 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2008-01-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-12-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Janusz Zajda /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 2100/05 - Wyrok WSA w Warszawie z 2009-03-24
II GZ 91/06 - Postanowienie NSA z 2006-08-31
II GZ 5/07 - Postanowienie NSA z 2007-01-18
II GZ 57/08 - Postanowienie NSA z 2008-12-23
II GZ 295/08 - Postanowienie NSA z 2008-11-20
Skarżony organ
Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno  Spożywczych
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U.UE.L 2002 nr 226 poz 1885 art. 246 par. 1 pkt 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. Z. i Z. Z. - wspólników E. P. H. "E." s.c. w D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 listopada 2007 r.; sygn. akt VI SA/Wa 2100/05 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. - wspólników E. P. H. "E." s.c. w D. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] września 2005 r.; nr [...] w przedmiocie nakazania wycofania z obrotu nawozu i ustalenia opłaty sankcyjnej postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 5 listopada 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 2100/05 odmówił M. Z. i Z. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi wnioskodawców - wspólników E. P. H. E. s.c. w D. - na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z [...] września 2005 r. Nr [...] w przedmiocie nakazania wycofania z obrotu nawozu i ustalenia opłaty sankcyjnej.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że skarżący nie wykazali okoliczności uzasadniających istnienie przesłanek do przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym. Analizując sytuację majątkową wnioskodawców wziął pod uwagę ciążący na Z. Z. obowiązek spłaty zaległości w składkach ZUS; zwrócił jednak uwagę na wynikającą z deklaracji skarżących okoliczność, iż uzyskują oni comiesięczne dochody z tytułu działalności rolniczej. E. P. H. E. s.c., z którego funkcjonowaniem wiążą się sporne opłaty sankcyjne, nie stanowiło jedynej działalności gospodarczej skarżących. Z. Z. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą P. P.-H. E., zajmując się produkcją nawozów sztucznych, pośrednictwem w handlu innymi produktami branży kwiaciarsko-ogrodniczej oraz dystrybucją biohumusów wytwarzanych przez dżdżownice w ramach E. P. H. E. s.c. Skarżący prowadzą również działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, w zakresie działu specjalnego produkcji rolnej.
Ponadto Sąd podniósł, że nałożone na skarżących opłaty sankcyjne w kwocie powyżej 100.000 zł stanowią 100% kwot uzyskanych za nawozy sprzedane przez skarżących bez zezwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa na wprowadzenie towaru do obrotu. Nie zostały one jednak wykazane przez skarżących w oświadczeniu, jako ciążące na nich zobowiązania publicznoprawne.
W zażaleniu na powyższe postanowienie M. Z. i Z. Z. - wspólnicy E. P. H. E. s.c. w D. - wnieśli o uchylenie powyższego postanowienia WSA. Podnieśli, że decyzje Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych określające sankcje za sprzedaż kompostu bez zezwolenia Ministra Rolnictwa nie dotyczą ich działalności, ponieważ oni nie posiadają i nie prowadzą kompostowani, a co się z tym wiąże - nie sprzedają kompostu. Podkreślili, że w kwestii tej wypowiedział się NSA w wyroku z 22 czerwca 2007 r., sygn. akt II GSK 50/07.
Skarżący stwierdzili także, że nie są prawnikami i nie są w stanie zrozumieć, co oznacza taki termin, którym posługuje się Sąd, jak np. postępowanie wpadkowe. Okoliczność tę uznali za krzywdzącą i niesprawiedliwą, gdyż organy administracji znajdują się na silniejszej pozycji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie pozbawione jest uzasadnionych podstaw.
Jak wynika z art. 194 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zażalenie nie jest środkiem zaskarżenia równie sformalizowanym jak skarga kasacyjna, lecz pełni podobną funkcję, ponieważ ma na celu wzruszenie orzeczenia, które - w ocenie skarżącego - narusza jego prawnie chroniony interes. Badając prawidłowość działania Sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zatem, czy sąd ten nie naruszył prawa wydając zaskarżone postanowienie.
Należy stwierdzić, że przedstawione w zażaleniu argumenty są chybione i nie mają wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Aby skutecznie podważyć postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy należy bowiem wskazać na uchybienia, jakich dopuścił się sąd np. wskutek pominięcia dokumentów przedłożonych przez stronę, czyli na uchybienia w ocenie sytuacji materialnej wnioskodawcy, na podstawie zgromadzonego w aktach materiału dowodowego.
W jednym z postanowień wydanych dotychczas w sprawie skarżących NSA stwierdził, powołując się na istniejące już orzecznictwo, że w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę przy orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy. Rozstrzygnięcie przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby bowiem rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nieznajdujących uzasadnienia w ustawie. Z tego też względu jedynie sytuacja materialna wnioskujących o przyznanie prawa pomocy podlega ocenie i nie jest sprawą sądu odniesienie się jednocześnie do argumentacji mającej służyć poparciu stanowiska wnioskujących co do zasadności wniesionej skargi (postanowienie NSA z 18 stycznia 2007 r., w sprawie sygn. akt II GZ 5/07). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie obecnym zgadza się z powyższym poglądem i uznaje za nieuzasadnione odwoływanie się w zażaleniu na przedmiot decyzji zaskarżonej do Sądu I instancji.
Sąd I instancji odniósł się do wszystkich zebranych w sprawie materiałów określających stan majątkowy i dochody wnioskodawców.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że każdy ze skarżących osiąga miesięczny dochód w wysokości ok. 1500 zł brutto z tytułu działalności rolniczej, zaś w roku 2006 Z. Z. uzyskał z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej dochód w wysokości 26.435,96 zł a M. Z. - 21.291 zł. Ten ostatni posiada majątek w postaci niewykończonego domu o powierzchni 120 m2. W aktach sprawy znajdują się także dokumenty stwierdzające istnienie po stronie Z. Z. zaległości płatniczych z tytułu składek ZUS. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy jednak podnieść, że zarówno nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne, jak i koszty ustanowienia pełnomocnika w sprawie obciążają budżet państwa i nie można z faktu obciążenia strony płatnościami z jednego tytułu wnioskować, że ma on prawo uzyskać pomoc państwa w innym zakresie. Dobitniej fakt ten widać w sytuacji wnioskowania o przyznanie stronie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, które są rodzajem daniny publicznej. Prawo zaś nie przewiduje zróżnicowania obowiązku uiszczania należności na rzecz budżetu państwa w zależności od źródła tego obowiązku.
Trafnie również Sąd I instancji m.in. podniósł, że powoływana w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego kwota 600 000 zł opłat sankcyjnych nałożonych na skarżących wszystkimi decyzjami zaskarżonymi do sądu administracyjnego nie została należycie wykazana, gdyż w przedłożonych dokumentach brak jest takich, które potwierdzałyby tę okoliczność. Podkreśla się wprawdzie w orzecznictwie (postanowienie NSA z 3 kwietnia 2007 r., sygn. akt I GZ 29/07), że oceniając możliwości płatnicze strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy sąd administracyjny obowiązany jest wziąć pod uwagę wielość toczących się z udziałem strony spraw. Jakkolwiek sąd orzekający w sprawie może znać w przybliżeniu kwoty ciążących na stronie wpisów sądowych w toczących się równolegle postępowaniach, to jednak nie ciąży na nim obowiązek znajomości akt administracyjnych innych niż rozpoznawanej przez niego sprawy.
Istotny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ponadto fakt, że w postępowaniu toczącym się ze skargi na wymienioną decyzję Głównego Inspektora Jakości sądy administracyjne orzekały już w przedmiocie przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym. Powoływanym już postanowieniem z 18 stycznia 2007 r., sygn. akt II GZ 5/07 NSA podtrzymał rozstrzygniecie sądu I instancji odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych. Należy stwierdzić, że obecnie skarżący również, z uwagi na swoją sytuację materialną, nie spełniają przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z porównania wypełnionych formularzy wniosku o przyznanie prawa pomocy (k-216 i k-272 akt) wynika, że podane w tych dokumentach okoliczności nie uległy zmianie, która uzasadniałaby zmianę oceny możliwości finansowych skarżących. Tym samym kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest nieuzasadniony. Wprawdzie poprzednio rozpatrywane pismo dotyczyło zwolnienia od kosztów sądowych, a obecnie rozpatrywane dotyczy ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika do reprezentowania strony przed sądami administracyjnymi, to jednak ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje odmiennych kryteriów oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zależnie od formy prawa pomocy, o jaką strona wnioskuje.
Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia ma również okoliczność, że skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata na etapie postępowania przed Sądem I instancji przed zakończeniem tego postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata jest bowiem uzasadniony w sytuacji, gdy działań profesjonalnego pełnomocnika wymaga stan sprawy lub gdy wymagają tego przepisy prawa.
Zgodnie z art. 117 § 4 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, 296 ze zm.) sąd uwzględni wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli jego udział w sprawie uzna za potrzebny. W ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest wprawdzie stosownych regulacji, lecz skoro ustawa nie wymaga stałej reprezentacji strony przez profesjonalnego pełnomocnika, uznając jego udział w postępowaniu za konieczny jedynie w określonych przypadkach, to mając na uwadze wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy jako formy dofinansowania jednostki ze strony państwa nie istnieją powody, dla których ustanowienie adwokata już na początkowym etapie postępowania przed sądem I instancji byłoby uzasadnione.
W dotychczasowym orzecznictwie podkreślano już, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym możliwe jest jedynie w wyjątkowych wypadkach i nie zagraża to ochronie interesu strony działającej bez pełnomocnika. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzygający sprawę nie jest związany zarzutami przedstawionymi w skardze, a zatem po wszczęciu postępowania poniekąd już z urzędu kontroluje zgodność z prawem działań organów administracyjnych. Jednocześnie art. 140 § 1 p.p.s.a. nakazuje sądowi pouczyć stronę działającą bez adwokata lub radcy prawnego, obecną przy ogłoszeniu wyroku, o sposobie wniesienia środka odwoławczego. (v. M. Niezgódka-Medek w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" praca zbiorowa, Wydawnictwo Wolters Kluwer - Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006, Wydanie II, s. 557 i powołane tam orzecznictwo)
Brak profesjonalnego pełnomocnika nie narusza w tym przypadku także prawa do sądu, gdyż działanie profesjonalnego pełnomocnika jest niezbędne dopiero przy sporządzaniu skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Tym samym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest prawidłowe, gdyż nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącym w ramach prawa pomocy adwokata w celu "składania wniosków i pisania pism procesowych" (k-260 akt).
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie jako nieuzasadnione.