II GZ 20/23

II GZ 20/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-02-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 2249/22 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2022-10-24
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 53 § 1, art. 54 § 1, art. 58 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1191
art. 36 ust. 1 i ust. 3
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 2249/22 w zakresie odrzucenia skargi K. C. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 31 marca 2021 r., nr 24/07/2021/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 24 października 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 2249/22, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) odrzucił skargę K. C. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 31 marca 2021 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że pełnomocnik skarżącej wniósł skargę na ww. decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, podnosząc, że skarżąca od wielu lat zamieszkuje na stałe w S., zaś do Polski przyjeżdża jedynie na krótkie, okresowe pobyty. Pełnomocnik wskazał, że adres, na który została wysłana korespondencja zawierająca odpis decyzji jest nieaktualny i próby doręczenia w okolicznościach faktycznych sprawy nie mogą zostać uznane za skuteczne.
W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że decyzja została doręczona skarżącej w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.) w dniu 21 kwietnia 2021 r. Trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi upłynął zatem w dniu 21 maja 2021 r. Organ podniósł, że korespondencja do skarżącej była kierowana na jedyny znany organowi adres zamieszkania (będący również adresem zameldowania oraz adresem korespondencyjnym) ujawnionym w centralnym Wykazie Ubezpieczonych. Organ stwierdził, że nie dysponował innym adresem skarżącej, a zainteresowana nie poinformowała organu gminy o zmianie adresu na adres zagraniczny. Uznano, że doszło do doręczenia zastępczego, gdyż adres na jaki wysłana była korespondencja nie budził żądnych wątpliwości.
Odrzucając skargę WSA wskazał, że pełnomocnik skarżącej po zapoznaniu się w dniu 29 czerwca 2022 r. z aktami sprawy w siedzibie organu, miał świadomość, że termin na wniesienie skargi upłynął w maju 2021 r. Mimo tego nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na podstawie art. 87 p.p.s.a.
WSA zauważył, że argumentacja pełnomocnika skarżącej odnośnie terminu do wniesienia skargi mogłaby być wzięta przez Sąd pod uwagę w przypadku złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, jednakże do skargi nie został dołączony taki wniosek.
W świetle powyższego WSA uznał, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła podstawa do odrzucenia skargi, bowiem strona wniosła skargę po terminie.
Zażalenie na powyższe postanowienie Sądu I instancji wniosła skarżąca, zaskarżając orzeczenie w całości oraz domagając się, na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a. jego uchylenia przez WSA i nadania sprawie dalszego biegu. W przypadku stwierdzenia przez Sąd I instancji braku podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:
1. mający istotny wpływ na wynik postępowania błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia w postaci ustalenia, że zaskarżona decyzja została odwołującej się doręczona w trybie doręczenia zastępczego ("per awizo") na ostatni znany organowi adres, a pełnomocnik po zapoznaniu się z aktami miał świadomość, że termin na wniesienie skargi upłynął w maju 2021 r. i winien wnioskować o przywrócenie terminu, podczas gdy:
a) termin do wniesienia skargi nie rozpoczął biegu, gdyż korespondencja zawierająca decyzję nie została nigdy odwołującej się doręczona - w aktach sprawy brak jest bowiem dowodu doręczenia odpisu decyzji (także w trybie doręczenia zastępczego), w związku z czym brak było podstaw do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania;
b) organ próbował dokonać doręczenia korespondencji zawierającej zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 44, tj. pod niewłaściwy adres, czym doprowadził do naruszenia art. 10 § 1 w zw. z art. 39 § 3 pkt 1 i 2, art. 40 § 1, art. 42 § 1 i 3, art. 43, oraz art. 61 § 4 k.p.a., co w konsekwencji oznacza, że wskazane doręczenie nie może być uznane za skuteczne, a termin do wniesienia odwołania rozpoczął swój bieg dopiero w dniu dokonania kwerendy akt postępowania administracyjnego;
c) wobec odwołującej się, przed zmianą przez nią miejsca zamieszkania, nie toczyło się przed organem żadne postępowanie administracyjne, w związku z czym brak było podstaw do wskazywania przez nią nowego adresu do doręczeń po myśli art. 41 § 1 k.p.a.;
d) odwołująca się jest osobą w podeszłym wieku, od wielu lat nie jest wspólnikiem Spółki [...] Sp. z o.o., z siedzibą w W. oraz nie prowadzi spraw spółki, zaś organ próbował doręczyć odwołującej się decyzję jako osobie fizycznej na adres spółki, nie zaś miejsca jej pobytu, czy też adres korespondencyjny.
2. Naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i w konsekwencji odrzucenie skargi, w sytuacji gdy termin na wniesienie skargi rozpoczął swój bieg od dnia następnego po dniu dokonania kwerendy akt postępowania administracyjnego, w związku z czym skarga została wniesiona w przepisanym terminie.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono m.in., że skarżąca dowiedziała się o decyzji dopiero w dniu 28 czerwca 2022 r. w siedzibie Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, gdzie jej pełnomocnicy zapoznali się z aktami sprawy. W tym samym dniu pełnomocnicy uzyskali od pracownika organu informację, że odpis decyzji został wysłany skarżącej jako osobie fizycznej na nieaktualny, ale przede wszystkim na niewłaściwy adres do doręczeń przy ul. O. [...] w W., gdzie znajdowała się siedziba spółki. Zaznaczono przy tym, że w aktach sprawy brak było dowodu doręczenia odpisu decyzji (również w trybie doręczenia zastępczego).
Zdaniem skarżącej, tego rodzaju próby doręczenia nie mogą być uznane za skuteczne, ponieważ: 1. skarżąca od wielu lat zamieszkuje na stałe w S., gdzie znajduje się jej centrum życiowe, natomiast do Polski przyjeżdża jedynie na krótkie pobyty, okresowo, a dowody na tę okoliczność zostały przedstawione w skardze; 2. organ próbował dokonać doręczenia sędziwej skarżącej jako osobie fizycznej na adres spółki, której od 2014 r. nie jest wspólnikiem, jak również nie sprawuje w tym podmiocie żadnej faktycznej funkcji; 3. wobec odwołującej się, przed zmianą przez nią miejsca zamieszkania, nie toczyło się przed organem żadne postępowanie administracyjne, w związku z czym brak było podstaw do wskazywania przez nią jakiegokolwiek adresu, a tym bardziej nowego adresu do doręczeń po myśli art. 41 § 1 k.p.a.
Pełnomocnik skarżącej podkreślił, że doręczenie zastępcze jest skuteczne tylko wtedy, gdy miejsce zamieszkania adresata nie budzi wątpliwości. Skoro zatem w okolicznościach sprawy odpis decyzji nie został prawidłowo doręczony skarżącej z ww. powodów, to termin do wniesienia niniejszej skargi rozpoczął swój bieg dopiero w dniu następnym po zapoznaniu się z aktami sprawy w siedzibie organu, tj. w dniu 28 czerwca 2022 r. i wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, brak było podstaw do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania zgodnie z art. 87 p.p.s.a., gdyż skarżąca nie uchybiła terminowi.
Ponadto wnosząca zażalenie stwierdziła, powyższe uchybienia organu mogą stanowić również przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego, skoro postępowanie przeprowadzone zostało z rażącym naruszeniem zasady czynnego udziały strony w postępowaniu administracyjnym (art. 10 § 1 k.p.a.), a skarżąca wykazała niewątpliwie, że zarzucane organowi uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, choćby w zakresie postępowania dowodowego, tj. pozbawiło ją możliwości przedstawienia organowi umowy sprzedaży udziałów z dnia [...] kwietnia 2014 r., czyli kluczowego dowodu w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 53 § 1 w zw. z art. 54 § 1 p.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a., za pośrednictwem organu, którego działanie /.../ jest przedmiotem skargi. W przypadku wniesienia skargi do organu właściwego po upływie tego terminu, podlega ona odrzuceniu, stosownie do art. 58 § 1 pkt 2 tej ustawy.
W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma zatem aspekt czasowy zaistniałych zdarzeń, rodzących określone skutki prawne. By jednak stwierdzić wniesienie skargi z zachowaniem ustawowego terminu lub z jego przekroczeniem, należałoby rozważyć w pierwszej kolejności, czy argumenty podniesione w zakresie wadliwości doręczenia decyzji stronie przez organ, mogły odnieść zamierzony przez stronę skutek w postaci uchylenia postanowienia Sądu odrzucającego skargę.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że argumentacja strony skarżącej zawarta w zażaleniu nie mogła spowodować uchylenia zaskarżonego postanowienia WSA. Zarówno zarzuty, jak i ich uzasadnienie, odnoszą się do okoliczności doręczenia decyzji stronie na adres, który organ ustalił w oparciu o dane znajdujące się w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych, prowadzonym przez Narodowy Fundusz Zdrowia (karta akt administracyjnych – nr 1). Podkreślenia wymaga, że jedynym adresem, jakim dysponował organ w toczącym się postępowaniu administracyjnym w przedmiocie ustalenia podlegania przez skarżącą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego był adres: ul. O. [...], [...]-[...] W. Adres ten figuruje w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych i jest identyczny we wszystkich trzech rubrykach tego wykazu (adres zamieszkania, adres zameldowania, adres do korespondencji). Ponadto adres ten jest tożsamy z adresem, którym skarżąca posługiwała się w czasie czynności podejmowanych przed notariuszem i związanych z zawieraniem umowy sprzedaży udziałów. W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy nie sposób uznać, że adres, którym posługiwał się organ w korespondencji ze stroną, był adresem nieprawidłowym, co wykluczałoby możliwość dokonywania doręczeń przez niego na wskazany adres. Okoliczność ta pozwala uznać, że dane wskazane w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych, dopóki nie zostaną przez podmiot zmienione, są wciąż aktualne. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła bowiem żadna przesłanka, z której wynikałoby, że adres wskazany w Wykazie jako adres zamieszkania/zameldowanie/do korespondencji nie pozostaje już aktualny. Skarżąca zaś zaniechała obowiązkowi wynikającemu z treści art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 ze zm.), zgodnie z którym obywatel polski, który wyjeżdża z kraju z zamiarem stałego pobytu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jest obowiązany zgłosić swój wyjazd. Zgłoszenie wyjazdu poza granice Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje wymeldowaniem z miejsca pobytu stałego i czasowego.
Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, podnoszona przez pełnomocnika skarżącej okoliczność stałego zamieszkiwania poza granicami Polski oraz osiedlenia się na stałe w S. i prowadzenia tam centrum swoich spraw życiowych, nakazywała w świetle przepisów prawa dokonanie zgłoszenia takiego wyjazdu do organu gminy najpóźniej w dniu opuszczenia miejsca pobytu stałego albo czasowego. Zgłoszenie winno być dokonane na piśmie utrwalonym w postaci papierowej, w organie gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, opatrzonym własnoręcznym podpisem, bądź w postaci elektronicznej, po spełnieniu warunków umożliwiających wprowadzenie przez organ danych do rejestru PESEL (por. art. 36 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności).
Tym samym stwierdzić należy, że do chwili zawiadomienia organu o tym, iż adres wskazany w bazie jako adres zamieszkania uległ zmianie, bądź też, że strona opuściła swoje stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wymeldowała się i wyjechała z kraju z zamiarem stałego pobytu poza granicami, organ nie miał obowiązku ustalania, czy dotychczasowy adres figurujący w Wykazie wciąż pozostaje aktualny. Nie miał również prawnej możliwości kierowania pism do strony postępowania pod inny adres, ponieważ w chwili zmiany miejsca swojego stałego pobytu, strona nie podała żadnego innego, aktualnego adresu.
W konsekwencji powyższego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że doręczenie decyzji na adres zamieszkania znany organowi z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych było prawidłowe i od daty tego doręczenia należało liczyć 30-dniowy termin na wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Skoro zatem doręczenie decyzji nastąpiło w trybie zastępczym w dniu 21 kwietnia 2021 r., zasadnie Sąd I instancji uznał, że koniec ustawowego terminu na wniesienie skargi upływał w dniu 21 maja 2021 r.
W świetle przedstawionych okoliczności sprawy za prawidłowe Naczelny Sąd Administracyjny uznaje stanowisko wyrażone przez WSA w zaskarżonym postanowieniu, iż skarga nadana przez pełnomocnika skarżącej w placówce pocztowej w dniu 11 lipca 2022 r., jako wniesiona z uchybieniem ustawowego terminu musiała podlegać odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.