II GZ 162/24

II GZ 162/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6379 Inne o symbolu podstawowym 637
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 86 § 1, art. 87 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 3027/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r., nr DPR.720.6.2021.256 w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 listopada 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 3027/23 odmówił A. K. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (powoływanego dalej jako: BFG) z dnia 29 września 2022 r., w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, który nie zawierał żadnego uzasadnienia. Sąd wyjaśnił, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (za datę, kiedy przyczyna uchybienia terminu ustała, WSA przyjął datę nadania skargi). Skarżący dokonał również czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, to jest złożył skargę. Sąd stwierdził, że niewątpliwie uchybienie terminu, którego dotyczy wniosek, wywołało dla strony ujemne skutki procesowe, skoro dokonanie czynności procesowej po terminie jest bezskuteczne.
WSA podniósł, że w sprawach dotyczących decyzji BFG w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji termin do zaskarżenia takiej decyzji dla podmiotu niebędącego jej adresatem, ale którego interes prawny miał doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem, wynosi 7 dni od dnia ogłoszenia decyzji lub informacji o przyczynach i skutkach wydania tej decyzji. Skarżący nie był bezpośrednim adresatem tej decyzji, więc nie było obowiązku doręczenia mu rozstrzygnięcia, zatem podlegał on ogólnej zasadzie, zgodnie z którą przysługiwał mu termin 7 dni do wniesienia skargi, liczony od dnia ogłoszenia decyzji BFG na stronie internetowej. Informacja o przyczynach i skutkach wydania spornej decyzji ukazała się na stronie internetowej BFG (informacja dostępna pod adresem: https://www.bfg.pl/bfg-rozpoczal-przymusowa-restrukturyzacje-getin-noble-bank-s-a-ktorego-dzialalnosc-zostanie-przeniesiona-do-wspolnego-bankubfg-i-systemu-ochrony-bankow-komercyjnych-utworzonego-przez-osiem-bankow/#pe-content) w dniu 30 września 2022 r. Ostatnim dniem terminu do wniesienia skargi był zatem 7 października 2022 r. Co istotne, informacja ta zawierała pouczenie o możliwości zakwestionowania przedmiotowej decyzji i informację o siedmiodniowym terminie do jej zaskarżenia (treść dostępna pod adresem: https://www.bfg.pl/wp-content/uploads/informacja-o-przyczynach-i-skutkach-1.pdf).
W ocenie WSA skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na kwestionowaną decyzję BFG. Sąd stwierdził, że z okoliczności niniejszej sprawy, jak i z informacji dostępnych publicznie wynika, że informacje o przymusowej restrukturyzacji wobec G. były powszechnie znane i szeroko komentowane w mediach krajowych i lokalnych. Skarżący jako nabywca instrumentów finansowych od tego banku powinien należycie dbać o własne interesy. Dbałość ta powinna polegać przede wszystkim na śledzeniu, za pomocą różnego rodzaju środków przekazu, wszelkich informacji o stanie postępowania wobec Banku, a w szczególności o wydaniu przez BFG decyzji wywierającej skutki prawne w stosunku do posiadacza instrumentów finansowych emitowanych przez Bank.
W ocenie WSA, brak wiedzy o przymusowej restrukturyzacji nie może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi, a skarżący we wniosku nie wskazał na żadną okoliczność świadczącą o braku jego zawinienia. Okoliczności takie nie wynikały również ze skargi.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. K., zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego zmianę poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi i zobowiązanie WSA w Warszawie do jej merytorycznego rozpoznania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 87 § 2 w zw. z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji bezpodstawną odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi.
W uzasadnieniu podniesiono m.in., że zarówno skarga jak i wniosek o przywrócenie terminu nie wymagają uzasadnienia, szczególnie w przypadku osób wnoszących skargę bez korzystania z profesjonalnego pełnomocnika. Tym samym Sąd błędnie zinterpretował przytoczone na wstępie zażalenia przepisy p.p.s.a.
Wnoszący zażalenie wyjaśnił, że większość uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje na to, iż wiedza o przymusowej restrukturyzacji była powszechnie znana, ponieważ szeroko rozpisywano się na ten temat w internecie. Zdaniem skarżącego, WSA nie zauważył, iż nie istnieje żaden przepis rangi ustawy lub niższej, który nakładałby na kogokolwiek obowiązek korzystania z internetu. W przedmiotowej sprawie skargę złożyła osoba, która ze względu na swój wiek nie posiada ani dostępu do internetu, ani do komputera, a w związku z tym nie śledzi informacji w portalach branżowych oraz orzeczeń sądów administracyjnych, ani tym bardziej komunikatów BFG czy KNF. Nie istnieje również obowiązek śledzenia informacji publikowanych w mediach krajowych.
W ocenie skarżącego, nie można mu przypisać zawinionego uchybienia terminu do wniesienia skargi, którą wniósł w ciągu 3 dni od otrzymania informacji od pracownika [...] Oddziału firmy objętej postępowaniem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z przepisów tych wynika, że konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu stanowi brak winy po stronie podmiotu dokonującego, czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej. W powyższych przepisach nie określono kryteriów, według których należy oceniać zachowanie strony. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, jakie uzna za istotne (por. np. por. postanowienie SN z dnia 22 lipca 1999 r. o sygn. akt I PKW 273/99, publik. OSNAP z 2000 r. nr 20, poz. 757, postanowienie NSA z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt III FZ 394/23; cytowane orzeczenie podobnie jak następne dostępne na stronie internetowej CBOSA).
Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie Sądu I instancji nie odpowiada prawu, gdyż Sąd ten nie tylko nie uwzględnił wszystkich okoliczności rozpoznawanej sprawy, które mogłyby przemawiać za przywróceniem skarżącemu terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, ale w istocie nie dokonał ich analizy i oceny w świetle ustawowych przesłanek przywrócenia uchybionego terminu. Przede wszystkim Sąd I instancji nie rozważył kwestii należytej staranności w terminowym dopełnieniu czynności procesowej, tj. nie wziął pod uwagę okoliczności związanych z zawinieniem skarżącego w odniesieniu do podjętych przez niego działań. Badając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (wniesienia skargi), WSA powinien zbadać, czy do uchybienia terminowi doszło z winy skarżącego. Kryterium braku winy, jako przesłanki uprawniającej do przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem zachowania należytej staranności przy dokonaniu tej czynności. Co istotne, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub braku podjęcia przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu.
Na gruncie niniejszej sprawy należy stwierdzić, że o ile Sąd I instancji przedstawił interpretację przepisów regulujących kwestię terminu do zaskarżenia decyzji dla podmiotu niebędącego jej adresatem, ale którego interes prawny mógł doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem, a także odniósł się do kwestii pouczenia o trybie i terminie do złożenia skargi, to jednak nie dokonał analizy przesłanek przewidzianych w art. 86 i 87 p.p.s.a. przy zastosowaniu wykładni prokonstytucyjnej tych przepisów.
W ocenie WSA kwestia restrukturyzacji banku, będąca przedmiotem zaskarżonej decyzji, była powszechnie omawiana w mediach, wobec czego skarżący zobligowany był należycie zadbać o swoje interesy, powinien śledzić te informacje w mediach, tak aby w terminie złożyć skargę. Stanowisko takie należy uznać za zbyt ogólne. Jeżeli bowiem Sąd I instancji doszedł do przekonania, że wiedza o restrukturyzacji banku była powszechna i ogólnodostępna ze względu na przekaz medialny, to powinien wskazać na konkretne publikacje, audycje oraz daty ich pojawienia się w przestrzeni medialnej. Powyższe stwierdzenie WSA należy rozpatrywać w kontekście osób starszych, w szczególności mając na uwadze podnoszone w zażaleniu argumenty skarżącego dotyczące wieku, braku komputera, a więc niemożności zapoznania się z informacjami w internecie, innymi słowy argumentowanym przez stronę wykluczeniem cyfrowym. Nie można bowiem zapominać o tym, że pominięcie tego kontekstu i brak prokonstytucyjnego rozważenia przesłanek przywrócenia terminu może doprowadzić do nieuzasadnionego ograniczenia prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi, Sąd I instancji powinien ocenić, czy wniesienie skargi z przekroczeniem ustawowego terminu wynikało z okoliczności mogących uprawdopodobnić brak winy w jego uchybieniu – przy czym pod uwagę należało wziąć specyfikę i całokształt niniejszej sprawy. Oceniając powyższe, Sąd I instancji, mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, powinien zbadać, czy rodzaj i charakter podjętych przez skarżącego działań może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Przy ocenie tych okoliczności należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 27 września 2023 r., sygn. akt III FZ 436/23). Ponadto należy mieć na uwadze, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy funkcji ochronnej (zob. np. postanowienia NSA z dnia: 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GZ 183/10, 7 sierpnia 2014 r., sygn. akt I GZ 237/14, z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OZ 609/19). Konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) – w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej – prowadzi bowiem do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd, spowodowaną nadmiernym formalizmem (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2013 r., II OSK 1656/11).
Sąd I instancji, ponownie rozpoznając sprawę, uwzględni przedstawione wyżej uwagi i zbada – pod kątem przesłanek określonych w art. 86 p.p.s.a. – czy w okolicznościach faktycznych tej sprawy wystąpiła przesłanka braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi.
Z przedstawionych wyżej powodów – przy uwzględnieniu zasady dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego – sprawa podlegała przekazaniu do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na postawie art. 185 § 1 w zw. art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.