II GZ 144/24

II GZ 144/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-04-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Trzecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6379 Inne o symbolu podstawowym 637
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 86 par. 1, art. 87 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 45 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 4784/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r., nr DPR.720.6.2021.256 w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 27 listopada 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 4784/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił S.K. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z 29 września 2022 r. w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że strona 5 lipca 2023 r. wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na wskazaną decyzję BFG. Skarżący podał, że nie wiedział o konieczności wystąpienia do BFG o zwrot środków tytułem zakupionych obligacji ani o terminie na wykonanie tej czynności. Stwierdził, że jest osobą starszą, bez specjalistycznej wiedzy z zakresu procedur bankowych oraz obowiązujących przepisów prawa. Informację o konieczności złożenia wniosku otrzymał od pracownika BFG.
WSA, wskazując na art. 86 i art. 87 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), uznał, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na decyzję BFG.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 103 ust. 5 ustawy z 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz.U. z 2022 r., poz. 2253; dalej: ustawa o BFG) adresatem decyzji jest rada nadzorcza banku, a zatem nie było obowiązku doręczenia skarżącemu decyzji BFG. Podlegał on ogólnej zasadzie, zgodnie z którą przysługiwał mu 7-dniowy termin do wniesienia skargi liczony od dnia ogłoszenia zaskarżonej decyzji BFG na jego stronie internetowej. Informacja o przyczynach i skutkach wydania spornej decyzji ukazała się na stronie internetowej BFG 30 września 2022 r., wobec czego ostatnim dniem terminu do wniesienia skargi był 7 października 2022 r. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że informacja umieszczona na stronie internetowej BFG zawierała pouczenie o możliwości, trybie i terminie zaskarżenia.
W ocenie WSA, skarżący nie uprawdopodobnił, jakie okoliczności spowodowały, że o wydaniu decyzji dowiedział się dopiero po upływie terminu do jej zaskarżenia. Sąd pierwszej instancji stwierdził w tym zakresie, że zarówno z okoliczności sprawy, jak i z wiadomości dostępnych publicznie wynikało, że informacje o przymusowej restrukturyzacji wobec G. S.A. były powszechnie znane i szeroko komentowane w mediach krajowych i lokalnych. Skarżący, jako nabywca instrumentów finansowych (obligacji) Banku, powinien należycie dbać o własne interesy przez śledzenie wszelkich informacji o stanie postępowania wobec Banku. Skarżący we wniosku wskazał, że jest osobą starszą, bez specjalistycznej wiedzy z zakresu procedur bankowych oraz obowiązujących przepisów prawa. Natomiast informacje o konieczności złożenia wniosku otrzymał od pracownika BFG. Zdaniem WSA, skarżący nie wykazał, czy w prowadzeniu swoich spraw nie miał możliwości ze skorzystania z pomocy bliskich lub osób trzecich.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości i zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj.:
I. art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. przez ich błędną wykładnię skutkującą nieprawidłowym przyjęciem przez Sąd, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na uchybienie terminu bez jego winy, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że z uwagi na swoją złą sytuację zdrowotną, życie w skrajnym ubóstwie i osamotnieniu, jak również podeszły wiek i liczne choroby ograniczające ruchomość fizyczną, skarżący nie mógł zostać należycie poinformowany o terminie oraz sposobie wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego dotyczącej przymusowej restrukturyzacji G. S.A., co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
II. art. 87 p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd nie uwzględnił uprawdopodobnionych przez skarżącego okoliczności wskazujących na brak winy w niedochowaniu terminu, tj. tragicznej sytuacji życiowej S.K., która to powoduje znaczne ograniczenia w śledzeniu, za pomocą rożnego rodzaju środków przekazu, wszelkich informacji o stanie postępowania wobec G. S.A., szczególnie z uwagi na życie w osamotnieniu i wąski dostęp do informacji z zewnątrz, brak środków finansowych mogących zostać przeznaczone na cele inne niż najbardziej podstawowe wydatki dnia codziennego czy brak specjalistycznej wiedzy z zakresu prawa i procedur bankowych
III. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. przez nieuwzględnienie przez organ przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nakazu załatwienia sprawy w sposób uwzględniający interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz nakazu czuwania nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, co w konsekwencji doprowadziło do rozstrzygnięcia szkodzącego skarżącemu i godzącego w jego słuszny interes.
Skarżący stwierdził, że jest osobą w podeszłym wieku (76 lat), potrzebuje pomocy fizycznej w dokonywaniu czynności dnia codziennego, emerytura nie wystarcza mu na poniesienie nawet stałych zobowiązań i wydatków, dlatego też żyje w skrajnym ubóstwie, ma usuniętą śledzionę, wszczepiony rozrusznik serca, chore nerki, kręgosłup i prostatę. Trudności, z którymi codziennie od dłuższego czasu się zmaga znacząco ograniczają śledzenie, za pomocą rożnego rodzaju środków przekazu, wszelkich informacji o stanie postępowania wobec G. S.A. Posiada bowiem bardzo niewielki dostęp do informacji z zewnątrz i nie ma on również środków finansowych mogących zostać przeznaczone na cele inne niż najbardziej podstawowe wydatki dnia codziennego. Nie ma też specjalistycznej wiedzy z zakresu prawa i procedur bankowych. Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i żyje w osamotnieniu, ma w dużym stopniu ograniczoną komunikację ze światem zewnętrznym, a z uwagi na swoją sytuację życiową w ograniczonym stopniu ma możliwość korzystania ze środków masowego przekazu, jak radio czy telewizja, a tym bardziej z Internetu.
Zdaniem skarżącego, odmowa przywrócenia terminu na wniesienie skargi rażąco narusza możliwość dochodzenia praw przez skarżącego, a zastosowanie miernika staranności mogłoby spowodować ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu jednostki znajdującej się w szczególnie niekorzystnej sytuacji (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z przepisów tych wynika, że konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu stanowi brak winy po stronie podmiotu dokonującego, czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej. W powyższych przepisach nie określono jednak kryteriów, według których należy oceniać zachowanie strony. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, jakie uzna za istotne (por. np. por. postanowienie SN z 22 lipca 1999 r. o sygn. akt I PKW 273/99, publik. OSNAP z 2000 r. nr 20, poz. 757, postanowienie NSA z 26 września 2023 r., sygn. akt III FZ 394/23; cytowane orzeczenie podobnie jak następne dostępne na stronie internetowej CBOSA).
Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji nie odpowiada prawu, gdyż Sąd ten nie tylko nie uwzględnił wszystkich okoliczności rozpoznawanej sprawy, które mogłyby przemawiać za przywróceniem skarżącemu terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, ale w istocie nie dokonał ich analizy i oceny w świetle ustawowych przesłanek przywrócenia uchybionego terminu. Przede wszystkim Sąd pierwszej instancji nie rozważył kwestii należytej staranności w terminowym dopełnieniu czynności procesowej. Badając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (wniesienia skargi), WSA powinien zbadać, czy do uchybienia terminowi doszło z winy skarżącego. Kryterium braku winy, jako przesłanki uprawniającej do przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem zachowania należytej staranności przy dokonaniu tej czynności. Co istotne, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub braku podjęcia przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu.
Na gruncie niniejszej sprawy należy stwierdzić, że o ile Sąd pierwszej instancji przedstawił interpretację przepisów regulujących kwestię terminu do zaskarżenia decyzji dla podmiotu niebędącego jej adresatem, ale którego interes prawny mógł doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem, a także odniósł się do kwestii pouczenia o trybie i terminie do złożenia skargi, to jednak nie dokonał analizy przesłanek przewidzianych w art. 86 i 87 p.p.s.a. przy zastosowaniu wykładni prokonstytucyjnej tych przepisów.
W ocenie WSA, kwestia restrukturyzacji banku, będąca przedmiotem zaskarżonej decyzji, była powszechnie omawiana w mediach, wobec czego skarżący zobligowany był należycie zadbać o swoje interesy i powinien śledzić te informacje w mediach, tak aby w przepisanym terminie złożyć skargę. Jednakże należy uznać to za zbyt ogólne. Jeżeli Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że wiedza o restrukturyzacji banku była powszechna i ogólnodostępna ze względu na przekaz medialny, to powinien wskazać na konkretne publikacje, audycje oraz daty ich pojawienia się w przestrzeni medialnej. Powyższe stwierdzenie WSA należy rozpatrywać w kontekście osób starszych, w szczególności z uwagi znajdujące odzwierciedlenie w aktach sprawy argumenty skarżącego o jego trudnym stanie zdrowotnym oraz o tym, że żyje i utrzymuje się samodzielnie, w ubóstwie – jak wskazał pełnomocnik z urzędu w zażaleniu. Dodatkowo Sąd powinien wziąć pod uwagę, że skarżący jest osobą w podeszłym wieku i posiada niewielki dostęp do informacji z zewnątrz. W ograniczonym stopniu ma możliwość korzystania ze środków masowego przekazu. Nie można bowiem zapominać o tym, że pominięcie tego kontekstu i brak prokonstytucyjnego rozważenia przesłanek przywrócenia terminu może doprowadzić do nieuzasadnionego ograniczenia prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi, Sąd pierwszej instancji powinien ocenić, czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę, a następnie ocenić, czy mogą one uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Oceniając powyższe, Sąd pierwszej instancji, mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, powinien zbadać, czy rodzaj i charakter podjętych przez skarżącego działań może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z 27 września 2023 r., sygn. akt III FZ 436/23). Ponadto należy mieć na uwadze, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy funkcji ochronnej (zob. np. postanowienia NSA z: 10 sierpnia 2010 r., sygn. II GZ 183/10, 7 sierpnia 2014 r., sygn. I GZ 237/14, z 28 czerwca 2019 r., sygn. I OZ 609/19). Konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które – w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej – prowadzi bowiem do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd, spowodowaną nadmiernym formalizmem (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r., II OSK 1656/11).
Sąd pierwszej instancji, ponownie rozpoznając sprawę, uwzględni przedstawione wyżej uwagi i zbada – pod kątem przesłanek określonych w art. 86 p.p.s.a. – czy w okolicznościach faktycznych tej sprawy wystąpiła przesłanka braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi.
Z przedstawionych wyżej powodów – przy uwzględnieniu zasady dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego – sprawa podlegała przekazaniu do rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na postawie art. 185 § 1 w zw. art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
W odpowiedzi natomiast na wniosek o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej w urzędu należy wyjaśnić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest jego adresatem, albowiem w tym zakresie właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny (art. 258 – 261 p.p.s.a.). Z tego też względu, wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu zażaleniowym Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania WSA w Warszawie.