II GZ 1242/16

II GZ 1242/16 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2016-12-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-11-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Rysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II GZ 757/16 - Postanowienie NSA z 2016-08-30
II GSK 879/17 - Postanowienie NSA z 2017-03-30
V SA/Wa 641/15 - Wyrok WSA w Warszawie z 2016-01-18
I GSK 1376/18 - Wyrok NSA z 2019-09-25
Skarżony organ
Minister Infrastruktury
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 718
art. 246 par. 1 pkt 2, art. 199
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Instytutu [...] w W na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 641/15 w zakresie odmowy zmiany postanowienia w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Instytutu [...] w W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 641/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek Instytutu O. i Z. w P. "O." w W. o zmianę postanowienia tego Sądu z dnia 20 kwietnia 2016 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Instytutu na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 2 grudnia 2015 r., w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu.
Sąd I instancji wskazał, że wniosek skarżącego Instytutu z 10 maja 2016 r. jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Rolą sądu jest w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska. Zdaniem Sądu I instancji Instytut nie wykazał takich nowych okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od poglądu wyrażonego w postanowieniu z dnia 20 kwietnia 2016 r. W oświadczeniu o majątku i dochodach zawartym w formularzu, na którym złożono wniosek o zmianę postanowienia wskazano, iż kapitał zakładowy Instytutu wynosi -1.063.879,48 zł, a wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 2.054.726, 62 zł. Instytut wskazał, że w ostatnim roku obrotowym odnotował zysk z prowadzonej działalności w kwocie 5.748,22 zł oraz że posiada trzy rachunki bankowe. Sąd I instancji wskazał, że skarżąca jednostka na obecnym etapie postępowania zobowiązana jest do uiszczenia jedynego na tym etapie sprawy kosztu sądowego, czyli wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 750 zł.
Sąd I instancji stwierdził, że Instytut jest wprawdzie zobowiązany z innych tytułów, jak na przykład z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek, jednakże konieczność spłacania kredytu bankowego i pożyczek nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie również formę kredytu udzielonego ze Skarbu Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi. Nie można zaaprobować działania, w którym strona dokonuje wyboru podmiotów, wobec których realizuje swoje zobowiązania, a w zakresie zobowiązań z tytułu kosztów sądowych oświadcza brak możliwości ich poniesienia.
Odnosząc się do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Sąd I instancji wskazał, że skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika mogła była wnieść skargę na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Ponadto stwierdził, że na rachunku bankowym prowadzonym przez B.S.A. skarżący wykazał środki pieniężne w wysokości 27.915,92 zł, a na rachunku bankowym w P. B. S.w S. 58.084,00 zł – w sumie 85.999 zł. Sąd podniósł, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Ponadto Sąd I instancji zauważył, że z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w dniu 23 marca 2016 r. wynikało, że łączna wysokość środków zgromadzonych na rachunkach bankowych wynosiła 55.107 zł, a obecnie wysokość funduszy zgromadzonych obecnie zwiększyła się o 30.892 zł, czyli o kwotę wielokrotnie większą, niż kwota należnego wpisu od skargi kasacyjnej.
Dodatkowo Sąd I instancji zauważył, że na stronie internetowej Instytutu widnieje ogłoszenie o możliwości wynajęcia jedenastu pomieszczeń biurowych w jego siedzibie. Kwota uzyskana z miesięcznego wynajmu choćby jednego pomieszczenia biurowego zlokalizowanego w okolicy ulicy Ż. (gdzie znajduje się nieruchomość Instytutu) znacznie przekroczyłaby wysokość wymaganego na obecnym etapie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.
Zażalenie na to postanowienie wniósł Instytut, domagając się jego zmiany poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, ewentualnie o uchylnie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Postanowieniu zarzucił naruszenie:
1. art. 141 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako p.p.s.a.) poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na pominięciu okoliczności, że wszystkie środki zgromadzone na rachunku bankowym skarżącego są zajęte przez komornika sądowego w związku z prowadzoną egzekucją, co powoduje, że skarżący nie ma możliwości opłacenia skargi z tych środków,
2. art. 246 § 2 poprzez jego błędne zastosowanie polegające na odmowie zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych, mimo spełnienia przesłanek do zastosowania powyższej normy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W sprawie Instytut ubiega się o przyznanie mu prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.sa., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji, że w okolicznościach sprawy wskazany wymóg nie został spełniony.
Argumenty, na które powołał się Sąd I instancji to przede wszystkim wartość majątku którym dysponuje skarżący Instytut, posiadanie środków na rachunkach bankowych z których spłacane są między innymi zaciągnięte kredyty i pożyczki, możliwość wynajęcia pomieszczeń należących do Instytutu.
Podzielając te argumenty, należy podkreślić, że skarżący w żaden sposób nie podważył ich w rozpatrywanym zażaleniu.
Skarżący zarzucił, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę, że rachunek bankowy został zajęty i Instytut nie ma możliwości swobodnego korzystania ze zgromadzonych na tym rachunku środkach. Odnosząc się do tych twierdzeń należy wskazać, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 10 maja 2016 r. podał, że posiada trzy rachunki bankowe w: 1) B. G. K. ze stanem konta 0 zł; 2) drugi w B. G. K. ze stanem konta 27 915 zł, 3) P. B.S. ze stanem konta 58 084 zł. W aktach sprawy, w istocie znajdują się kserokopie zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłaty, jednakże dotyczą one kont prowadzonych na rzecz skarżącego przez B. G. K. oraz P.B.P. S.A. Brak jest natomiast dokumentu z którego wynikałoby, że również rachunek prowadzony przez P. B.S., jest zablokowany. Z wyciągu tego rachunku za okres od dnia 1 do 30 kwietnia 2016 r. wynika, że skarżący Instytut z rachunku korzysta, regulując płatności na rzecz różnych podmiotów. Na rachunku tym odnotowane są też wpływy znacznych kwot, w porównaniu do wysokości kosztów sądowych, o zwolnienie od których wnosi skarżący Instytut. Wobec tego nie zasługuje na uwzględnienie zarzut zażalenia, że Sąd I instancji popełnił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na pominięciu okoliczności, iż wszystkie zgromadzone na rachunku bankowym skarżącego są zajęte przez komornika w związku z prowadzoną egzekucją. Należy również wskazać, za Sądem I instancji, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym spłata rat kredytów i pożyczek, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego.
Wobec tego, skoro z danych i dokumentów przedstawionych przez Instytut (głównie z wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez P.B. S.) nie wynika, że nie jest możliwe wygospodarowanie w ramach prowadzonej przez skarżącego działalności środków finansowych koniecznych na pokrycie kosztów sądowych w sprawie, to nie zachodzi wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., skutkująca możliwością zwolnienia skarżącego od ponoszenia tych kosztów w pełnej wysokości.
Ze wskazanych przyczyn, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.