II GZ 112/24

II GZ 112/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Trzecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6379 Inne o symbolu podstawowym 637
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 86 par. 1, art. 87 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 45 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 5498/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi R.M. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r., nr DPR.720.6.2021.256 w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 28 września 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 5498/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił R.M. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z 29 września 2022 r. w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że strona 14 października 2022 r. wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na wskazaną decyzję BFG. Skarżący podał, że zwłoka w złożeniu skargi była spowodowana brakiem wiedzy o wydanej przez BFG decyzji. Oświadczył, że o wydaniu decyzji dowiedział się 10 października 2022 r. w trakcie przeglądania poczty elektronicznej. Na skrzynkę e-mail doręczono mu decyzję BFG, jednak wiadomość ta została przekierowana do folderu "spam". Wskazał również, że nie włada językiem polskim w stopniu pozwalającym na odczytanie przesłanych dokumentów.
WSA, wskazując na art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), uznał, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na decyzję BFG.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 103 ust. 5 ustawy z 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz. U. z 2022 r., poz. 2253; dalej "ustawa o BFG") adresatem decyzji jest rada nadzorcza banku, a zatem nie było obowiązku doręczenia skarżącemu decyzji BFG. Podlegał on ogólnej zasadzie, zgodnie z którą przysługiwał mu 7-dniowy termin do wniesienia skargi liczony od dnia ogłoszenia zaskarżonej decyzji BFG na jego stronie internetowej. Informacja o przyczynach i skutkach wydania spornej decyzji ukazała się na stronie internetowej BFG 30 września 2022 r., wobec czego ostatnim dniem terminu do wniesienia skargi był 7 października 2022 r. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że informacja umieszczona na stronie internetowej BFG zawierała pouczenie o możliwości, trybie i terminie zaskarżenia.
W ocenie WSA, skarżący nie uprawdopodobnił, aby uchybienie terminowi było następstwem niezawinionych okoliczności, którym pomimo dołożenia należytej staranności nie był w stanie przeciwdziałać. Sąd pierwszej instancji stwierdził w tym zakresie, że zarówno z okoliczności sprawy, jak i z informacji dostępnych publicznie wynikało, że informacje o przymusowej restrukturyzacji wobec [...] S.A. były powszechnie znane i szeroko komentowane w mediach krajowych i lokalnych. Skarżący, jako nabywca instrumentów finansowych od tego banku, powinien należycie dbać o własne interesy poprzez śledzenie za pomocą różnego rodzaju środków przekazu wszelkich informacji o stanie postępowania wobec Banku, a w szczególności o wydaniu przez BFG decyzji wywierającej skutki prawne w stosunku do posiadacza instrumentów finansowych emitowanych przez Bank. Skarżący nie wskazał, jakie okoliczności spowodowały obiektywny brak możliwości sprawdzenia na stronie internetowej BFG informacji o wydaniu decyzji restrukturyzacyjnej.
Zdaniem WSA, fakt nieodczytania wiadomości e-mail z uwagi na jej przekierowanie do folderu "spam" skrzynki poczty elektronicznej nie może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Brak odczytania wiadomości e-mail, nawet jeżeli wiadomość ta trafiła do folderu "spam, jest częstą sytuacją, zatem należyta staranność w tym przypadku polegała na przeglądaniu wszystkich folderów poczty elektronicznej.
Sąd uznał, że słaba znajomość języka polskiego nie uzasadnia przywrócenia uchybionego terminu procesowego.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości względnie o jego uchylenie w całości i przekazanie kwestii zawieszenia postępowania do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Zarzucił wydanie postanowienia z naruszeniem art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie tego przepisu polegające na:
1) wadliwym przyjęciu, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu określonego w art. 103 ust. 5 ustawy o BFG do złożenia skargi do WSA na decyzję BFG wydanej w przedmiocie m.in. wszczęcia przymusowej restrukturyzacji oraz umorzenia instrumentów kapitałowych lub zobowiązań kwalifikowanych, pomimo że w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu skarżący wykazał, że zachował należną staranność w tej konkretnej sytuacji;
2) wadliwym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że należyta staranność wymagana od strony dbającej o swoje interesy winna polegać na staranności właściwej dla profesjonalisty, pomimo że należyta staranność winna być badana w odniesieniu do konkretnej sprawy i w sposób uwzględniającym obiektywny miernik staranności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z przepisów tych wynika, że konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu stanowi brak winy po stronie podmiotu dokonującego, czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej. W powyższych przepisach nie określono jednak kryteriów, według których należy oceniać zachowanie strony. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, jakie uzna za istotne (por. np. postanowienie SN z 22 lipca 1999 r. o sygn. akt I PKW 273/99, publik. OSNAP z 2000 r. nr 20, poz. 757, postanowienie NSA z 26 września 2023 r., sygn. akt III FZ 394/23; cytowane orzeczenie podobnie jak następne dostępne na stronie internetowej CBOSA).
Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji nie odpowiada prawu, gdyż Sąd ten nie tylko nie uwzględnił wszystkich okoliczności rozpoznawanej sprawy, które mogłyby przemawiać za przywróceniem skarżącemu terminu do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, ale w istocie nie dokonał ich analizy i oceny w świetle ustawowych przesłanek przywrócenia uchybionego terminu. Przede wszystkim Sąd pierwszej instancji nie rozważył kwestii należytej staranności w terminowym dopełnieniu czynności procesowej, tj. nie wziął pod uwagę okoliczności związanych z zawinieniem skarżącego w odniesieniu do podjętych przez niego działań. Badając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (wniesienia skargi), WSA powinien zbadać, czy do uchybienia terminowi doszło z winy skarżącego. Kryterium braku winy, jako przesłanki uprawniającej do przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem zachowania należytej staranności przy dokonaniu tej czynności. Co istotne, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub braku podjęcia przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu.
Na gruncie niniejszej sprawy należy stwierdzić, że o ile Sąd pierwszej instancji przedstawił interpretację przepisów regulujących kwestię terminu do zaskarżenia decyzji dla podmiotu niebędącego jej adresatem, ale którego interes prawny mógł doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem, a także odniósł się do kwestii pouczenia o trybie i terminie do złożenia skargi, to jednak nie dokonał analizy przesłanek przewidzianych w art. 86 i 87 p.p.s.a. przy zastosowaniu wykładni prokonstytucyjnej tych przepisów.
W ocenie WSA, kwestia restrukturyzacji banku, będąca przedmiotem zaskarżonej decyzji, była powszechnie omawiana w mediach, wobec czego skarżący zobligowany był należycie zadbać o swoje interesy i powinien śledzić te informacje w mediach, tak aby w przepisanym terminie złożyć skargę. Jednakże należy uznać, to za zbyt ogólne. Jeżeli Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że wiedza o restrukturyzacji banku była powszechna i ogólnodostępna ze względu na przekaz medialny, to powinien wskazać na konkretne publikacje, audycje oraz daty ich pojawienia się w przestrzeni medialnej. Powyższe stwierdzenie WSA należy rozpatrywać w kontekście osób mogących posiadać trudności w pozyskaniu informacji o podjęciu decyzji o przymusowej restrukturyzacji Banku, w tym osób niewładających w wystarczającym stopniu językiem polskim. Nie można bowiem zapominać o tym, że pominięcie tego kontekstu i brak prokonstytucyjnego rozważenia przesłanek przywrócenia terminu może doprowadzić do nieuzasadnionego ograniczenia prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
Sąd powinien również wziąć pod uwagę podniesione w zażaleniu okoliczności o tym, że w oparciu o dostępne informacje skarżący nie był w stanie przewidzieć podjęcia przez BFG decyzji o przymusowej restrukturyzacji Banku. O dobrym stanie Banku świadczyły, jego zdaniem, reklamy Banku emitowane w mediach oraz brak przeciwnych informacji ze strony Banku czy ze strony BFG.
Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi, Sąd pierwszej instancji powinien ocenić, czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę, a następnie ocenić, czy mogą one uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Oceniając powyższe, Sąd pierwszej instancji, mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, powinien zbadać, czy rodzaj i charakter podjętych przez skarżącego działań może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z 27 września 2023 r., sygn. akt III FZ 436/23). Ponadto należy mieć na uwadze, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy funkcji ochronnej (zob. np. postanowienia NSA z: 10 sierpnia 2010 r., sygn. II GZ 183/10, 7 sierpnia 2014 r., sygn. I GZ 237/14, z 28 czerwca 2019 r., sygn. I OZ 609/19). Konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), które – w powiązaniu z nakazem wykładni prokonstytucyjnej – prowadzi bowiem do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd, spowodowaną nadmiernym formalizmem (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r., II OSK 1656/11).
Sąd pierwszej instancji, ponownie rozpoznając sprawę, uwzględni przedstawione wyżej uwagi i zbada – pod kątem przesłanek określonych w art. 86 p.p.s.a. – czy w okolicznościach faktycznych tej sprawy wystąpiła przesłanka braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi.
Z przedstawionych wyżej powodów – przy uwzględnieniu zasady dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego – sprawa podlegała przekazaniu do rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na postawie art. 185 § 1 w zw. art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.