II GZ 110/15

II GZ 110/15 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2015-03-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-02-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Janusz Zajda /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II GSK 2195/16 - Postanowienie NSA z 2016-05-31
I SA/Bk 586/14 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2015-10-28
I GSK 144/18 - Wyrok NSA z 2018-08-17
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 246 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 21 stycznia 2015 r.; sygn. akt I SA/Bk 586/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] sierpnia 2014 r.; Nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Bk 586/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. odmówił E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego.
We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący deklarował, iż jest rolnikiem samotnie prowadzącym gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Pola uprawne są oddalone 13 km od zabudowań gospodarczych, co podnosi koszty produkcji rolnej. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS wydanym w marcu 2014 r. skarżący został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, co zmusiło go do radykalnego ograniczenia produkcji. Zachodzi też konieczność wynajmowania pracowników do pracy w gospodarstwie. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 16 ha, stary drewniany dom o powierzchni 60 m² oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. Skarżący wskazał, że nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Jego źródłem utrzymania pozostaje renta w wysokości 473 zł miesięcznie, w maju 2014 r. w całości zajęta przez Urząd Skarbowy. Dodatkowo otrzymuje czynsz dzierżawny w wysokości 1 000 zł rocznie, uzyskał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 1 100 zł a także kwotę 1 033 zł tytułem dopłat bezpośrednich. Podał, że toczy się przeciwko niemu sześć postępowań egzekucyjnych. Jego aktualne zadłużenie to kwota 15 000 zł.
Postanowieniem z 17 grudnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie.
W złożonym sprzeciwie skarżący zarzucił dowolną i stronniczą ocenę przedstawionych przez niego dowodów, świadczących o tragicznej sytuacji życiowej i materialnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazał, że oświadczenie strony o jego sytuacji majątkowej budziło uzasadnione wątpliwości, co do zgodności ze stanem rzeczywistym, zwłaszcza w świetle dokumentów znajdujących się w aktach innych spraw E. S. zawisłych przed Sądem. Z dokumentów tych bowiem - których kserokopie dołączono do akt sprawy - wynikało, że T. M. uczestnik postępowania w sprawie ze skargi E. S. na decyzję w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki obiektu budowlanego spłacił skarżącego z tytułu zniesienia współwłasności kwotą 121 779,25 zł, która została złożona do depozytu sądowego, gdyż skarżący nie chciał podać numeru konta bankowego. Powyższe zostało potwierdzone i doprecyzowane w nadesłanych przez Sąd Okręgowy w Ł. odpisach postanowień z 9 stycznia 2013 r. i 25 marca 2014 r., z których wynikało, że Sąd Rejonowy w Z. VI Zamiejscowy Wydział Cywilny w W. przyznał T. M. na własność nieruchomość rolną o łącznej powierzchni 12.9590 ha i zasądził od niego na rzecz E. S. tytułem spłaty kwotę 121 779,25 zł. Ponadto, z informacji uzyskanej przez Sąd I instancji we wspomnianej sprawie II SA/Bk 736/13, a pochodzącej z Sądu Rejonowego w Z. wynikało, że zezwolono T. M. na złożenie do depozytu sądowego kwoty zasądzonej tytułem spłaty. W dniu 25 kwietnia 2014 r. została wpłacona do depozytu kwota 100 000 zł, a 25 czerwca 2014 r. kwota 17 779,25 zł. Z kwoty będącej w depozycie sądowym komornik dokonał zajęcia w wysokości 1 421,26 zł. Podkreślono, że w sprawie o sygn. II SAB/Bk 50/13 Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. złożył wniosek o cofnięcie prawa pomocy przyznanego E. S. w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z uzasadnienia tego wniosku wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni około 20 ha, składające się z gruntów o dobrej i bardzo dobrej jakości. Jest właścicielem kompletu maszyn rolniczych a oprócz dochodów z obsiewania zbożem posiadanych gruntów ornych, uzyskuje również dochody z hodowli bydła.
Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji uznał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący, bowiem zataił informację o uzyskanej spłacie, a dane przedstawione w rozpatrywanym wniosku były w ocenie Sądu I instancji niewiarygodne i z tego względu nie mogły stanowić podstawy do udzielania prawa pomocy.
E. S. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w B.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił:
1. stronniczą ocenę zebranych w sprawie dowodów, z których wcale nie wynika, że wnioskodawca jest w stanie ponosić koszty sądowe i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika;
2. zupełny brak zrozumienia sytuacji życiowej i materialnej osoby samotnej w wieku 63 lat i poważnie chorej;
3. uznanie za dowód donosu Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Wysokiem Mazowieckiem, który nie posiada żadnej wiedzy w tym zakresie.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, iż do dnia dzisiejszego nie otrzymał żadnej kwoty z sumy wpłaconej do depozytu sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się z dokonaną przez Sąd I instancji oceną sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego, co znajduje swoje uzasadnienie w dokonanej przez Sąd I instancji analizie okoliczności sprawy oraz przekazanych przez sądy powszechne orzeczeń, które miały bezpośredni wpływ na sytuację majątkową skarżącego w momencie, kiedy składał oświadczenia na potrzeby przyznania prawa pomocy. Zasadnicze znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji miał posiadany przez skarżącego depozyt sądowy w kwocie 117 779,25 zł. Zatem w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. 8 grudnia 2014 r. skarżący mógł dysponować kwotą, która niewątpliwie umożliwiała pokrycie kosztów postępowania przez sądem. Oceniając możliwości finansowe strony na potrzeby prawa pomocy bierze się pod uwagę nie tylko to, jakim majątkiem faktycznie i rzeczywiście ona dysponuje, ale także, jakie ma możliwości finansowe, jak również, jakim majątkiem mogłaby dysponować, gdyby wykorzystała posiadane możliwości finansowe. Wskazanie posiadania, czy też możliwości posiadania tak znacznej kwoty powinna być zgłoszona Sądowi na etapie rozpoznawania wniosku o udzielenie prawa pomocy. Niewątpliwie skarżący zataił tę informację, a Sąd I instancji prawidłowo w wyniku podjętych czynności wyjaśniających utwierdził się w przekonaniu, że wiarygodność oświadczeń skarżącego, co do jego stanu majątkowego zasadniczo odbiegała od przesłanek umożliwiających udzielenie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Oceniając zarzut strony, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, składając wniosek o cofnięcie udzielonego skarżącemu prawa pomocy, uzasadnił to posiadanym przez skarżącego majątkiem i innymi niż ujawnione przez skarżącego dochody, bez wskazania dowodów na potwierdzenie podniesionych okoliczności, należy podkreślić, że Sąd I instancji co prawda przywołał okoliczności wskazane w tym wniosku, ale miało to na celu potwierdzenie tezy, że skarżący zataił informacje mające znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że po weryfikacji oświadczeń skarżącego w zestawieniu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.