II GW 48/23

Naczelny Sąd Administracyjny2023-09-21
NSAAdministracyjneWysokansa
drogi publicznespór kompetencyjnyzarządca drogikategoria drogidroga krajowadroga wojewódzkadroga ekspresowalokalizacja zjazduNSA

NSA rozstrzygnął spór kompetencyjny, wskazując GDDKiA jako organ właściwy do wydania zezwolenia na zjazd z drogi krajowej nr 71, uznając, że nie została ona zastąpiona przez nową drogę ekspresową S14.

Sprawa dotyczyła sporu kompetencyjnego między Zarządem Województwa Łódzkiego a Generalnym Dyrektorem Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA) w kwestii wydania zezwolenia na zjazd z drogi publicznej. Zarząd Województwa uważał się za właściwy, argumentując, że droga krajowa nr 71 nie została zastąpiona przez nowo wybudowaną drogę ekspresową S14. GDDKiA twierdził odwrotnie, powołując się na zmianę kategorii drogi. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że droga krajowa nr 71 nie została formalnie ani funkcjonalnie zastąpiona przez S14, wskazując GDDKiA jako organ właściwy.

Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął spór kompetencyjny dotyczący właściwości organu do wydania zezwolenia na lokalizację zjazdu z drogi publicznej. Spór powstał między Zarządem Województwa Łódzkiego (ZWŁ) a Generalnym Dyrektorem Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA). Wniosek o zezwolenie dotyczył zjazdu z drogi krajowej nr 71. GDDKiA twierdził, że po oddaniu do użytkowania drogi ekspresowej S14, odcinek drogi krajowej nr 71 został z mocy prawa pozbawiony tej kategorii i stał się drogą wojewódzką, co czyniłoby ZWŁ właściwym organem. ZWŁ kwestionował to stanowisko, argumentując, że droga S14 nie zastąpiła drogi nr 71 w sposób formalny ani funkcjonalny, zwłaszcza na odcinku od węzła Pabianice Północ do Rzgowa, który ma inny przebieg niż S14. NSA, opierając się na swojej wcześniejszej utrwalonej linii orzeczniczej, uznał, że warunek 'zastąpienia' drogi, o którym mowa w art. 10 ust. 5 ustawy o drogach publicznych, wymaga równoległego przebiegu starego i nowego odcinka drogi. Ponieważ odcinek drogi krajowej nr 71 między węzłem Pabianice Północ a Rzgowem ma przebieg równoleżnikowy, a nowa droga S14 ma przebieg południkowy, nie można mówić o zastąpieniu. W związku z tym NSA wskazał GDDKiA jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, odcinek drogi krajowej nr 71 między węzłem Pabianice Północ a skrzyżowaniem z drogą krajową nr 91 w Rzgowie nie został zastąpiony przez nowo wybudowany odcinek drogi ekspresowej S14, ponieważ ich przebieg przestrzenny nie jest równoległy, a zatem zachował on kategorię drogi krajowej.

Uzasadnienie

NSA powtórzył swoją utrwaloną linię orzeczniczą, zgodnie z którą warunek 'zastąpienia' drogi w rozumieniu art. 10 ust. 5 u.d.p. wymaga równoległego przebiegu starego i nowego odcinka drogi. Analiza przestrzenna wykazała, że sporny odcinek DK71 (równoleżnikowy) i nowy odcinek S14 (południkowy) nie spełniają tego kryterium, co wyklucza automatyczną zmianę kategorii drogi.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

inne

Przepisy (10)

Główne

p.p.s.a. art. 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 15 § § 2 pkt 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.d.p. art. 10 § ust. 3 i 4

Ustawa o drogach publicznych

u.d.p. art. 10 § ust. 5

Ustawa o drogach publicznych

u.d.p. art. 10 § ust. 9

Ustawa o drogach publicznych

p.r.d. art. 10 § ust. 3 i 4

Ustawa - Prawo o ruchu drogowym

p.r.d. art. 10 § ust. 9

Ustawa - Prawo o ruchu drogowym

Pomocnicze

u.d.p. art. 2 § ust. 1

Ustawa o drogach publicznych

u.d.p. art. 10 § ust. 5e i 5f

Ustawa o drogach publicznych

k.p.a. art. 65 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Droga krajowa nr 71 nie została zastąpiona przez drogę ekspresową S14 ze względu na brak równoległego przebiegu. Kryterium 'zastąpienia' drogi wymaga formalno-przestrzennego równoległego przebiegu odcinków.

Odrzucone argumenty

Oddanie do użytkowania drogi S14 spowodowało automatyczną zmianę kategorii drogi krajowej nr 71 na wojewódzką na mocy art. 10 ust. 5 u.d.p., nawet jeśli przebieg nie jest ściśle równoległy (interpretacja funkcjonalna).

Godne uwagi sformułowania

ratio legis art. 10 ust. 5 u.d.p. przejaw podejścia formalno-przestrzennego nie można mówić o zastąpieniu tego odcinka drogi krajowej Nr 71 oddanym do użytkowania 25 czerwca 2022 r odcinkiem drogi ekspresowej S14.

Skład orzekający

Małgorzata Rysz

sprawozdawca

Wojciech Sawczuk

członek

Zbigniew Czarnik

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 10 ust. 5 ustawy o drogach publicznych w kontekście zmiany kategorii dróg i rozstrzygania sporów kompetencyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany kategorii dróg krajowych na wojewódzkie w związku z budową dróg ekspresowych i wymaga analizy przestrzennego układu dróg.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy złożonego sporu kompetencyjnego między dwoma ważnymi organami administracji, a jej rozstrzygnięcie opiera się na precyzyjnej interpretacji przepisów dotyczących dróg publicznych i ich kategorii, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego i drogowego.

Kto zarządza drogą? NSA rozstrzyga spór o kategorię drogi krajowej nr 71 po budowie S14.

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GW 48/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Rysz /sprawozdawca/
Wojciech Sawczuk
Zbigniew Czarnik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6034 Zjazdy z dróg publicznych
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Dyrektor Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 15 § 2 pkt 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 645
art. 19 ust. 2 pkt 2, art. 10 ust. 5, art. 5e i 5f
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 988
art. 10 ust. 3 i 4 w zw. z art. 10 ust. 9
Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk po rozpoznaniu w dniu 21 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Zarządu Województwa Łódzkiego z dnia 13 kwietnia 2023 r. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Zarządem Województwa Łódzkiego a Generalnym Dyrektorem Dróg Krajowych i Autostrad w przedmiocie wydania zezwolenia na lokalizację zjazdu z drogi postanawia: wskazać Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad jako organ właściwy do załatwienia sprawy.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 13 kwietnia 2023 r. Zarząd Województwa Łódzkiego, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1634; dalej zwanej "p.p.s.a.") w zw. z art. 29 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 645; dalej zwanej "u.d.p."), wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Zarządem Województwa Łódzkiego (dalej zwanym "ZWŁ") a Generalnym Dyrektorem Dróg Krajowych i Autostrad (dalej zwanym "GDDKiA"), w sprawie ustalenia organu właściwego dla rozpatrzenia wniosku o udzielenie zezwolenia zarządcy drogi na lokalizację zjazdu w pasie drogowym drogi publicznej.
W uzasadnieniu wskazano, że wnioskiem z 10 stycznia 2023 r. T. K., prowadzący działalność gospodarczą o nazwie K. z siedzibą w miejscowości R., ulica [...], T., działający z upoważnienia firmy J. Sp. z o. o., z, P. ul. [...], zwrócił się do GDDKiA O/Ł o wydanie zezwolenia zarządcy drogi na lokalizację w pasie drogowym drogi publicznej zjazdu do działki o numerze ewidencyjnym [...], obręb P-15 Pabianice.
Pismem z 29 grudnia 2022 r., w oparciu o art. 65 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej zwanej "k.p.a."), wniosek został przekazany do Zarządu Dróg Wojewódzkich w Łodzi jako do organu właściwego.
Jak wskazał GDDKiA planowany zjazd ma być usytuowany w granicach działki drogowej, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr ewid. [...], obręb P-15 Pabianice, ul. [...], która w istniejącym stanie prawnym stanowi pas drogowy drogi wojewódzkiej, której zarządcą zgodnie z art. 19 ust. 2 pkt 2 u.d.p. jest ZWŁ. Jak wynika dalej z zawiadomienia GDDKiA, z dniem oddania do użytkowania inwestycji pn. projekt i budowa drogi ekspresowej S 14 Zachodniej Obwodnicy Łodzi Zad. A – Odcinek I węzeł "Łódź Lublinek" – węzeł "Łódź Teofilów", tj. z dniem 25 czerwca 2022 r., przedmiotowy odcinek drogi utracił kategorię drogi krajowej i uzyskał kategorię drogi wojewódzkiej, na podstawie art. 10 ust. 5 u.d.p., stanowiącego, że "odcinek drogi krajowej zastąpiony nowo wybudowanym odcinkiem drogi z chwilą oddania go do użytkowania zostaje pozbawiony dotychczasowej kategorii i zaliczony do kategorii drogi wojewódzkiej". W piśmie GDDKiA O/Ł wskazano również, że zmiana kategorii drogi na mocy przywołanego przepisu dotyczy odcinka dotychczasowej drogi krajowej Nr 71, od łącznika z węzłem Aleksandrów Łódzki do m. Rzgów.
Zdaniem wnioskodawcy – ZWŁ, droga oznaczona jako działka nr ewid. [...], obręb P-15 Pabianice, ul. [...], stanowi pas drogi, będącej bezspornie drogą publiczną, a do 25 czerwca 2022 r., bezspornie drogą krajową Nr 71. W ocenie ZWŁ, odcinek drogi krajowej Nr 71 pomiędzy węzłem Pabianice Północ, na drodze ekspresowej S 14, a skrzyżowaniem z drogą krajową Nr 91 w mieście Rzgów, nie został zastąpiony nowo oddanym do użytkowania odcinkiem drogi ekspresowej, a co za tym idzie oddanie do użytkowania drogi S 14, nie wywołało z mocy prawa zmiany kategorii odcinka drogi krajowej Nr 71 na drogę wojewódzką. Tym samym organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o udzielenie zezwolenia na lokalizację zjazdu w pasie drogowym jest GDDKiA jako zarządca drogi właściwy dla drogi krajowej.
ZWŁ zauważył, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z 15 lutego 2018 r. w sprawie ustalenia przebiegu dróg krajowych, oddany do użytkowania odcinek drogi ekspresowej S14 wybudowany został w ciągu drogi krajowej Nr 14 o przebiegu Łowicz – Dobroń. Wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem GDDKiA z dniem oddania do użytkowania odcinka drogi ekspresowej S14 pomiędzy węzłami Łódź Lublinek i Aleksandrów Łódzki kategorię drogi krajowej utracił nie odcinek drogi krajowej Nr 14, ale innej drogi oznaczonej jako droga krajowa Nr 71 na odcinku Rzgów – łącznik węzła Aleksandrów Łódzki. Stanowisko GDDKiA dotyczące utraty kategorii drogi krajowej przez odcinek drogi krajowej Nr 71 nie opiera się zatem na kryterium formalnym (wybudowania w ciągu danej drogi nowego jej przebiegu zastępującego przebieg istniejący), lecz funkcjonalnym - przyjęciem, że pod względem funkcjonalnym drogą zastąpioną przez oddany do użytkowania odcinek drogi S14 jest droga Nr 71.
Zdaniem ZWŁ, nawet przyjmując, że kryterium zastąpienia istniejącej drogi może nie być kryterium formalne lecz funkcjonalne, brak jest przesłanek do uznania, że oddany do użytkowania odcinek drogi krajowej S14 zastąpił odcinek drogi krajowej Nr 71 na całym odcinku pomiędzy skrzyżowaniem z drogą krajową Nr 91 w miejscowości Rzgów a łącznikiem węzła Aleksandrów Łódzki. Oddany do użytkowania 25 czerwca 2022 r odcinek drogi ekspresowej S14 ma swój początek na węźle Łódź Lublinek i biegnie dalej w kierunku północnym do węzła Aleksandrów Łódzki. Oddana do użytkowania droga ma na całym swoim przebiegu układ południkowy oraz długość ok. 12 km. Zbliżony przebieg względem drogi ekspresowej S14 na odcinku węzeł Pabianice Północ (węzeł Pabianice Północ jest węzłem łączącym drogę krajową Nr 71 z drogą ekspresową S14 poprzedzającym węzeł Łódź Lublinek) – węzeł Aleksandrów Łódzki, ma odcinek drogi krajowej Nr 71 pomiędzy węzłami Pabianice Północ – łącznik węzła Aleksandrów Łódzki. Przyjmując, że pojęcie zastąpienia, o którym mowa w art. 10 ust. 5 u.d.p. może opierać się na kryterium funkcjonalnym zasadne jest uznanie, zdaniem ZWŁ, że oddany do użytkowania odcinek drogi ekspresowej S14 zastąpił odcinek drogi krajowej Nr 71 pomiędzy węzłami Pabianice Północ i Aleksandrów Łódzki. Twierdzenie to oparte jest na analizie istniejącego układu sieci drogowej (obydwie drogi przebiegają względem siebie równolegle i w niewielkiej odległości przenosząc ruch na zbieżnych kierunkach). Natomiast droga krajowa Nr 71 na odcinku Pabianice Północ – skrzyżowanie z drogą krajową Nr 91 w Rzgowie z dniem oddania do użytkowania drogi ekspresowej S 14 nie została w żaden sposób przez tę drogę zastąpiona, co wynika z ukształtowania sieci drogowej. O ile bowiem, jak wskazano wyżej, odcinek drogi krajowej 71 pomiędzy węzłami Pabianice Północ a łącznikiem węzła Aleksandrów Łódzki ma układ południkowy i przebiega równolegle i w niewielkiej odległości od odcinka drogi S14 oddanego do użytkowania, tak odcinek drogi krajowej 71 pomiędzy węzłem Pabianice Północ a skrzyżowaniem z drogą krajową 91 ma przebieg równoleżnikowy (w rejonie węzła Pabianice Północ droga krajowa 71 zmienia kierunek swojego biegu), dla którego droga ekspresowa S14 oddana do użytkowania 25 czerwca 2022 r. nie stanowi żadnej alternatywy, a tym samym nie można mówić o zastąpieniu tego odcinka drogi krajowej Nr 71 oddanym do użytkowania 25 czerwca 2022 r. odcinkiem drogi ekspresowej S14.
GDDKiA w odpowiedzi na wniosek ZWŁ o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego stwierdził, że jest niewłaściwy do rozpatrzenia wniosku w sprawie zatwierdzenia projektów organizacji ruchu i wniósł o uznanie, że organem właściwym do rozpatrzenia ww. wniosku jest ZWŁ.
GDDKiA wskazał, że Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Łodzi pismem z 6 września 2021 r. poinformował Zarząd Dróg Wojewódzkich w Łodzi (który, jest jednostką budżetową, finansowaną przez Samorząd Województwa Łódzkiego, jako samorządowa jednostka organizacyjna, wykonująca zadania Zarządu Województwa Łódzkiego w zakresie zarządu dróg wojewódzkich) o układzie dróg krajowych po oddaniu do użytkowania drogi ekspresowej S14 (zachodniej obwodnicy miasta Łodzi), w tym o tym, że cały ciąg drogi krajowej (DK71) nr 71, w tym odcinek od węzła Pabianice Północ (skrzyżowania S14 z DK71) do miasta Rzgów (skrzyżowania DK71 z DK91) zostanie pozbawiony kategorii drogi krajowej i zaliczony do kategorii dróg wojewódzkich w trybie art. 10 ust. 5 u.d.p.
Poinformował, że 27 grudnia 2022 r. GDDKiA wydał Zarządzenie Nr 32 w sprawie nadania numerów drogom krajowym (Dziennik Urzędowy Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad z 2022 r. poz. 32), w którym dla drogi Nr 71 określił przebieg: Stryków-Zgierz-Droga 14 (Węzeł Aleksandrów-Łódzki), czyli wskazano dla drogi Nr 71 tylko przebieg odcinka drogi okalającego od północy aglomerację łódzką. Odcinek drogi od węzła Pabianice Północ (skrzyżowanie z S14) do miasta Rzgów (skrzyżowania z DK91) nie jest wskazany w Zarządzeniu Nr 32 i tym samym przedmiotowy odcinek drogi nie stanowi drogi klasy krajowej.
GDDKiA nadmienił, że 4 lipca 2022 r. sporządzono Protokół przekazania – przejęcia dokumentacji odcinka drogi krajowej nr 71 od km 24+934 do km 52+164 przy udziale przedstawicieli GDDKiA O/Ł i Zarządu Dróg Wojewódzkich w Łodzi. Powyższy protokół zawiera stwierdzenie, że na podstawie art. 10 ust. 5 u.d.p. w związku z nowo wybudowanym odcinkiem drogi ekspresowej S14 na odcinku od węzła Aleksandrów Łódzki do węzła Łódź Lublinek, dotychczasowy odcinek drogi krajowej nr 71 od km 24+934 do km 52+164 pozbawiony zostaje kategorii drogi krajowej i zaliczony do kategorii dróg wojewódzkich, administrowanych przez Zarząd Dróg Wojewódzkich w Łodzi.
Powyższe okoliczności, zdaniem organu pozostającego w sporze, uzasadniają wskazanie Zarząd Województwa Łódzkiego jako organu właściwego do załatwienia sprawy z wniosku T. K. o wydanie zezwolenia zarządcy drogi na lokalizację w pasie drogowym drogi publicznej zjazdu do działki o numerze ewidencyjnym [...], obręb P-15 Pabianice.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie z art. 15 § 2 pkt 4 p.p.s.a. spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny, w drodze postanowienia, poprzez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy.
Wniosek w niniejszej sprawie podlegał uwzględnieniu przez wskazanie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o wydanie zezwolenia zarządcy drogi na lokalizację w pasie drogowym drogi publicznej zjazdu do działki o numerze ewidencyjnym [...], obręb P-15 Pabianice.
Przedmiotowa sprawa dotyczy wniosku organu wykonawczego wojewódzkiej jednostki samorządu terytorialnego – Zarządu Województwa Łódzkiego, o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego z Generalnym Dyrektorem Dróg Krajowych i Autostrad – centralnym organem administracji rządowej zarządzającym ruchem na drogach krajowych, na tle sprawy z wniosku T. K. o wydanie zezwolenia zarządcy drogi na lokalizację w pasie drogowym drogi publicznej zjazdu do działki o numerze ewidencyjnym [...], obręb P-15 Pabianice.
Zgodnie z art. 10 ust. 3 i 4 z zastrzeżeniem art. 10 ust. 6 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 988, powoływanej dalej jako: p.r.d.), GDDKiA jest organem zarządzającym ruchem na drogach krajowych, natomiast marszałek województwa jest organem zarządzającym ruchem na drogach wojewódzkich. Z przepisów tych wynika, że przesłanką przesądzającą o właściwości rzeczowej i miejscowej organu zarządzającego ruchem na drodze publicznej jest funkcjonalny status tej drogi, wynikający z art. 2 ust. 1 u.d.p. Zasadę tę potwierdza przepis art. 10 ust. 9 p.r.d., który stanowi, że drogami krajowymi, wojewódzkimi, powiatowymi i gminnymi są drogi publiczne określone zgodnie z przepisami o drogach publicznych. Wyznaczenie właściwego organu zarządzającego ruchem na konkretnej drodze publicznej wymaga zatem jednoznacznego ustalenia statusu funkcjonalnego tej drogi.
Organy będące stronami sporu kompetencyjnego w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej prezentują rozbieżne stanowiska w przedmiocie wykładni i zastosowania art. 10 ust. 3 i 4 w zw. z art. 10 ust. 9 p.r.d. w zw. z art. 10 ust. 5 u.d.p. na tle sprawy o zatwierdzenie czasowej organizacji ruchu. W ocenie GDDKiA, droga krajowa Nr 71 na spornym odcinku między węzłem Pabianice Północ a skrzyżowaniem z drogą krajową Nr 91 w mieście Rzgów (którego dotyczą projekty czasowej organizacji ruchu) została zastąpiona nowo wybudowanym odcinkiem drogi ekspresowej S14 (na trasie między węzłami Aleksandrów Łódzki – Łódź Lublinek) i z dniem oddania do użytkowania tego odcinka (25 czerwca 2022 r.) wyżej wskazany odcinek drogi krajowej nr 71 został z mocy samego prawa (na podstawie art. 10 ust. 5 u.d.p.) pozbawiony dotychczasowej kategorii i zaliczony do kategorii drogi wojewódzkiej. Stanowisko to jest konsekwentnie negowane przez Zarząd Województwa Łódzkiego, będącego wnioskodawcą w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny po dokonaniu analizy akt sprawy oraz argumentacji stron podtrzymuje ocenę prawną wyrażoną w sprawach sporów kompetencyjnych na tle statusu funkcjonalnego drogi publicznej oznaczonej jako droga krajowa Nr 71 na spornym odcinku pomiędzy węzłem Pabianice Północ a skrzyżowaniem z drogą krajową w mieście Rzgów (zob. m.in. postanowienie NSA z 28 marca 2023 r., sygn. akt II GW 60/22; postanowienie NSA z 28 marca 2023 r., sygn. akt II GW 61/22; postanowienie NSA z 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt II GW 99/22; postanowienie NSA z 20 kwietnia 2023r., sygn. akt II GW 76/22; postanowienie NSA z 25 kwietnia 2023 r., sygn. akt II GW 104/22; postanowienie NSA z 11 maja 2023 r. sygn. akt II GW 1/23; publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzeczeniach rozstrzygających powyższe sprawy kategorycznie stwierdzono, że odcinek drogi krajowej Nr 71 pomiędzy węzłem Pabianice Północ a skrzyżowaniem z drogą krajową Nr 91 w mieście Rzgów, ma przebieg równoleżnikowy, natomiast nowo oddany odcinek drogi ekspresowej S14 zachowuje przebieg południkowy. Taki układ przestrzenny i funkcjonalny nowego odcinka drogi ekspresowej (południkowy) oraz dotychczasowego odcinka drogi krajowej (równoleżnikowy) nie pozwala na przyjęcie, że ten pierwszy odcinek zastąpił drugi, a zatem nie można w sposób uprawniony twierdzić, że doszło do zastąpienia drogi krajowej Nr 71 na odcinku między węzłem Pabianice Północ a skrzyżowaniem z drogą krajową Nr 91 w mieście Rzgów, przez oddany do użytkowania 25 czerwca 2022 r. nowy odcinek drogi ekspresowej S14 na trasie między węzłami Aleksandrów Łódzki – Łódź Lublinek. Nie został w tym zakresie spełniony warunek przestrzennej równoległości porównywanych odcinków drogi ekspresowej i drogi krajowej, a zatem nie została zrealizowana przesłanka "zastąpienia"" tego ostatniego odcinka przez nowy odcinek drogi wyższej kategorii, zgodnie z ratio legis art. 10 ust. 5 u.d.p. (por. np. postanowienie NSA z 8 października 2020 r., sygn. akt II GW 54/20; postanowienie NSA z 28 marca 2023 r., sygn. akt II GW 60/22; postanowienie NSA z 11 maja 2023 r. sygn. akt II GW 1/23; publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W postanowieniu z 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt II GW 99/22, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zgodnie z pierwotnym założeniem ustawodawczym wyrażonym w uzasadnieniu projektu ustawy z 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (rządowy projekt ustawy, druk nr 1933, Sejm IV kadencji), celem wprowadzenia systemu bezwarunkowego i następującego z mocy samego prawa zaliczania tzw. starych odcinków dróg zastępowanych przez nowe odcinki (zasadniczo wyższej kategorii) do określonej kategorii (pierwotnie tylko gminnej, a obecnie także wojewódzkiej i powiatowej, zgodnie z tzw. kaskadowym i zstępującym systemem zmiany kategorii dotychczasowych odcinków drogowych) było przyspieszenie i odformalizowanie procesu zmiany statusu dróg w związku z realizacją inwestycji drogowych, zasadnicze wyłączenie możliwości wstrzymywania przez organy wykonawcze jednostek samorządu terytorialnego procesu zmiany kategorii dotychczasowych dróg zastępowanych nowymi odcinkami oraz zapobieżenie sytuacjom, gdy "zarządca drogi, który wybudował nowe odcinki dróg (...) jest zmuszony zarządzać dwoma, równolegle przebiegającymi odcinkami dróg" (zob. druk nr 1933, Sejm IV kadencji), a więc dotychczasowym odcinkiem (np. drogi krajowej) oraz odcinkiem nowym (np. drogi ekspresowej). Z uzasadnienia projektu ww. ustawy nowelizującej wynika zatem, że ustawodawca przyjął wąskie rozumienie określonego w art. 10 ust. 5 u.d.p. warunku zastąpienia dotychczasowego odcinka drogi przez nowo wybudowany odcinek, skoro odcinki te mają przebiegać względem siebie równolegle. Jest to przejaw podejścia formalno-przestrzennego. Odcinki drogowe stare (zastępowane) i nowe (zastępujące) muszą zatem przebiegać nie tylko w określonej bliskości przestrzennej, lecz także w układzie równoległym (a nie np. prostopadłym lub ukośnym), wskazującym na cel inwestora, aby doszło do bezpośredniego zastąpienia dotychczasowego odcinka nowo wybudowanym odcinkiem drogowym. W konsekwencji należy odrzucić proponowaną przez GDDKiA szeroką interpretację przesłanki "zastąpienia" z art. 10 ust. 5 u.d.p. Tego rodzaju podejście prowadziłoby do trudnej do przewidzenia swobody inwestorów nowych odcinków dróg wyższej kategorii w przekazywaniu organom wykonawczym jednostek samorządu terytorialnego dotychczasowych odcinków pozbawionych wyższej kategorii i zaliczonych z mocy ustawy do kategorii niższej (art. 10 ust. 5, 5e i 5f u.d.p.), skoro niezależnie od kryterium formalno-przestrzennego można by zawsze rozważać, czy i w jakim zakresie nowo wybudowany odcinek "zastąpił" odcinek dotychczasowy (np. przez przejęcie jego funkcji, w tym np. obsługi ruchu drogowego na pewnym odcinku, lub przez redukcję natężenia ruchu na pewnym odcinku). Odrębnie należy uwzględnić konieczność respektowania zasad związanych z ochroną samodzielności jednostek samorządu terytorialnego, które nie powinny być obciążane nowymi zadaniami i związanymi z nimi wydatkami (por. uzasadnienie projektu ustawy z 13 września 2013 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych, druk nr 1031, Sejm VII kadencji) na podstawie niedookreślonej treściowo regulacji normatywnej, a ponadto – bez zapewnienia odpowiedniego finansowania nowych zadań.
Mając na uwadze powyższe argumenty, wobec uznania, że sporny odcinek drogi krajowej Nr 71 nie został w świetle art. 10 ust. 5 u.d.p. zastąpiony przez nowo wybudowany odcinek drogi ekspresowej S14, należało przyjąć, że odcinek ten zachował dotychczasowy status funkcjonalny drogi krajowej, a zatem zgodnie z treścią art. 10 ust. 3 p.r.d. Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad pozostaje organem zarządzającym ruchem na tym odcinku drogowym.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI