II GW 135/24

II GW 135/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /przewodniczący/
Patrycja Joanna Suwaj /sprawozdawca/
Wojciech Sawczuk
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 1 pkt 1 , art. 21 § 1 pkt 3  , art. 21 § 1 i 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 4 , art. 15 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 146
art. 54 ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 25
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 2024 poz 736
art. 25 ust. 1
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 8 , art. 101 ust. 1 i 2 , art. 101 ust. 6
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia NSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Burmistrza Dzierżoniowa z dnia 21 listopada 2024 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Dzierżoniowa a Prezydentem Miasta Dąbrowa Górnicza w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wskazać Burmistrza Dzierżoniowa jako organ właściwy do załatwienia sprawy.
Uzasadnienie
|Uzasadnienie |
| |
|1. Pismem z dnia 21 listopada 2024 r. Burmistrz Dzierżoniowa (dalej: wnioskodawca), działający przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w|
|Dzierżoniowie wniósł na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami |
|administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) oraz art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. |
|Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) o rozstrzygnięcie sporu o właściwość |
|pomiędzy wnioskodawcą a Prezydentem Miasta Dąbrowa Górnicza (dalej: strona przeciwna) w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń |
|opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla Pani Ż. S. (dalej: Świadczeniobiorca, Uprawniona). |
|We wniosku wskazano, że w dniu 28.10.2024 Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Dąbrowie Górniczej przekazał do Ośrodka wniosek z dnia |
|04.10.2024 r. z (...)Centrum Onkologii - Szpitala —(...)o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków |
|publicznych dla Uprawnionej, uznając się̨ tym samym organem niewłaściwym w sprawie. |
|Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Dąbrowie Górniczej (dalej: MOPS w Dąbrowie Górniczej) przekazał do Ośrodka Pomocy Społecznej w |
|Dzierżoniowie (dalej: GOPS w Dzierżoniowie) dokumenty, biorąc pod uwagę fakt, iż Uprawniona jest osobą bezdomną i nie posiada aktualnego |
|miejsca zamieszkania na terenie Dąbrowy Górniczej, natomiast posiadała zameldowanie na pobyt stały pod adresem ul. (...)w Dzierżoniowie. Z |
|dokumentacji przekazanej z MOPS w Dąbrowie Górniczej wynika, że Pani Ż. S. jest osobą bezdomną, podczas wywiadu środowiskowego nie podała |
|aktualnego miejsca zamieszkania, nie ustalono jak długo i gdzie przebywała w Dąbrowie Górniczej. Kiedy doszło do zdarzenia Uprawnioną |
|przetransportowało pogotowie ratunkowe do ww. szpitala w Dąbrowie Górniczej. Z danych pozyskanych przez MOPS w Dąbrowie Górniczej wynika |
|również, że Uprawniona do 2022 r. zamieszkiwała w Łaziskach Górnych, korzystała też z pomocy tamtejszego Ośrodka Pomocy Społecznej. |
|W związku z tym, że MOPS w Dąbrowie Górniczej nie ustalił ostatniego miejsca zamieszkania ani pobytu, zdaniem Wnioskodawcy miejscem pobytu|
|ww. jest Dąbrowa Górnicza, zaś jedynym powodem uznania się za organ niewłaściwy w sprawie ustalenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej |
|finansowanych ze środków publicznych dla Pani Ż. S. jest fakt, że Pani Ż. S. jest osobą bezdomną. |
|2. Pismem z dnia 15 stycznia 2025 r. Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza wskazał, że Uprawniona jest osobą bezdomną. |
|Dalej Strona przeciwna wskazała, że w trakcie prowadzonego postępowania wystąpiono z wnioskiem o udostępnienie danych jednostkowych z |
|rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL do Urzędu Miejskiego w Dąbrowie Górniczej. Z uzyskanej odpowiedzi wynika, że Uprawniona nie |
|posiada adresu zameldowania na pobyt stały oraz pobyt czasowy na terenie kraju, a ostatni meldunek stał posiadała w Dzierżoniowie przy ul.|
|(...). |
|Z zebranych w trakcie trwania postępowania dokumentów nie jest możliwe w sposób pewny ustalenie aktualnego miejsca zamieszkania osoby |
|bezdomnej z drugiej zaś możliwe jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania na podstawie faktu ostatniej zameldowania na terenie |
|Dzierżoniowa. Wobec powyższego Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza wniósł o wskazanie Burmistrza Dzierżoniowa jako właściwego do |
|rozstrzygnięcia w powyższej sprawie. |
| |
|Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: |
| |
|3. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 |
|z późn. zm.; dalej przywoływana jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu |
|terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między |
|organami tych jednostek a organami administracji rządowej. |
|Pojęcie sporu, którym w przywołanym przepisie posługuje się ustawodawca, odnosi się do sytuacji, w której przynajmniej dwa organy |
|administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny) albo każdy z organów uważa się za niewłaściwy (spór |
|negatywny). Innymi słowy, spór o właściwość ma miejsce wówczas, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji |
|publicznej dotyczy jednoczesnego przyjmowania lub wyłączania przez te organy własnych kompetencji do załatwiania indywidualnej sprawy |
|administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, (t.j. Dz. U. 2024 r., |
|poz. 572 ze zm., dalej przywoływana jako: "k.p.a."), a więc sprawy, która w toku administracyjnego postępowania jurysdykcyjnego przed |
|organem administracji publicznej podlega załatwieniu w drodze aktu administracyjnego, bądź w innej prawnej formie działania administracji |
|publicznej podlegającej kontroli sądu administracyjnego (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 14 listopada 2006 r. |
|sygn. akt II OW 51/06; 18 lutego 2009 r. sygn. akt I OW 14/09; 17 listopada 2009 r. sygn. akt I OW 180/09). Spory te Naczelny Sąd |
|Administracyjny rozstrzyga na wniosek, przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. |
|W rozpoznawanej sprawie zaistniały spór pomiędzy organami jest negatywnym sporem o właściwość, żaden z pozostających w sporze organów nie |
|uznaje się bowiem za właściwy do rozpoznania wniosku placówki medycznej o potwierdzenie prawa Uprawnionej do świadczeń opieki zdrowotnej |
|finansowanych ze środków publicznych. |
|4. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy. Właściwość organu do wydania decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki |
|zdrowotnej reguluje art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków |
|publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 146 ze zm.; dalej przywoływana jako: "u.ś.o.z."), z którego wynika, że dokumentem |
|potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze |
|względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo. |
|Zagadnienie ustalenia organu właściwego do wydania decyzji, o której mowa w przywołanym przepisie prawa, stanowiło przedmiot licznych |
|wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rezultacie których doszło do wypracowania ugruntowanego już podejścia do tej kwestii (por.|
|np. postanowienia NSA z: 21 czerwca 2022 r. sygn. akt II GW 8/22; 27 maja 2022 r. sygn. akt II GW 5/22; 17 maja 2022 r. sygn. akt II GW |
|1/22; 10 listopada 2021 r. sygn. akt II GW 86/21; 20 sierpnia 2021 r. sygn. akt II GW 41/21; 27 lipca 2020 sygn. akt II GW 13/20; 18 maja |
|2020 r. sygn. akt II GW 4/20; 19 marca 2020 r. sygn. akt II GW 43/18; 17 stycznia 2020 r. sygn. akt II GW 30/19; 3 października 2019 r. |
|sygn. akt II GW 19/19; 25 stycznia 2019 r. sygn. akt II GW 40/18; 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II GW 6/18; 19 grudnia 2017 r. sygn. akt |
|II GW 65/17; 26 września 2017 r. sygn. akt II GW 25/17). |
| |
|Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie podziela wyrażany w przywołanych wyrokach pogląd, że art. 54 |
|ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stanowi lex specialis w stosunku do przepisów ustawy |
|z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, nie regulując jednak kwestii właściwości organu w sytuacji braku |
|możliwości ustalenia miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy. |
|W tej zaś mierze brak jest podstaw do stosowania ustawy o pomocy społecznej, w szczególności jej art. 101 ust. 1 i 2, zgodnie z którym |
|właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby |
|bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Jakkolwiek bowiem art. 54 ust. |
|3 pkt 3 u.ś.o.z. przewiduje, że decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się między innymi po stwierdzeniu spełniania kryterium |
|dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, to jednak treść tego przepisu nie daje podstaw, aby wnioskować o dalej |
|jeszcze idących jej konsekwencjach niż te, które wyraźnie z niej wynikają. |
|Innymi słowy, za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że przywołany przepis nie stanowi odesłania do ustawy o pomocy społecznej w zakresie, |
|który można byłoby uznać za pomocny do ustalenia właściwości organu. W analizowanym zakresie nie sposób jest również posiłkować się art. |
|101 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, gdyż przedmiot regulacji tej ustawy odnosi się do właściwości organów w sprawach świadczeń z pomocy|
|społecznej. |
|5. W sytuacji, gdy na podstawie przepisów szczególnych nie można wskazać organu właściwego do rozpatrzenia sprawy, trzeba odwołać się do |
|przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego regulujących ogólne zasady ustalania właściwości miejscowej organu administracji |
|publicznej. Skoro zatem art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. nie pozwala na określenie właściwości organu w przypadku braku możliwości ustalenia |
|miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, a brak jest jednocześnie w odniesieniu do tej kwestii także innych przepisów szczególnych, które |
|wyłączałyby stosowanie k.p.a., to ustalanie właściwości miejscowej organu następuje z uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 21 § 1 i 2|
|k.p.a. |
|Biorąc pod uwagę treść oraz wszystkie konsekwencje wynikające z art. 21 § 1 i 2 k.p.a., należy przyjąć, że warunkiem prawidłowego |
|stosowania art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. jest uwzględnienie tego, że art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. wiąże właściwość miejscową organu wyłącznie z |
|miejscem zamieszkania świadczeniobiorcy, nie zaś – jak stanowi przywołany przepis k.p.a. – ewentualnie także z miejscem pobytu strony. W |
|związku z tym, w sytuacji braku możliwości ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, właściwość miejscową organu |
|właściwego do wydania decyzji, o której mowa w art. 54 ust. 1 u.ś.o.z., ustala się według ostatniego miejsca zamieszkania |
|świadczeniobiorcy. |
|Przepisy k.p.a., ani przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, nie definiują pojęcia |
|"miejsca zamieszkania". Przy ustaleniu miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy za uzasadnione trzeba zatem uznać posiłkowanie się treścią |
|art. 25 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem |
|stałego pobytu. W rozumieniu przywołanego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki, a mianowicie zewnętrzny (fakt |
|przebywania) oraz wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest |
|czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na skoncentrowaniu swojej aktywności |
|życiowej w określonej miejscowości. Tak rozumiane zamieszkanie nie sprowadza się zatem do zameldowania, choć w praktyce fakt meldunku na |
|pobyt stały w istocie stanowi dowód potwierdzający, że dana osoba przebywa w danej miejscowości z zamiarem stałego pobytu. |
|6. W sprawach takich jak rozpatrywana, dotyczących potwierdzenia prawa do świadczeń zdrowotnych, organy mają do czynienia m.in. z osobami |
|w kryzysie mieszkaniowym czy osobistym, co stanowi zasadnicze źródło problemów z ustaleniem aktualnego adresu zamieszkania. |
|W tej sprawie stwierdzić należy, że ostatnie miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzone zameldowaniem na pobyt stały było w |
|Dzierżoniowie, co wynika z okoliczności faktycznych przedstawionych przez Organy, a wynikających z załączonych do wniosku dokumentów. |
|Pobytem stałym jest z kolei zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 736) |
|jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. |
|Organem właściwym do rozpoznania wniosku w sprawie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych|
|i wydania decyzji, o której mowa w art. 54 ust. 1 u.s.o.z., jest Burmistrz Dzierżoniowa, choć na podstawie okoliczności sprawy nie można |
|stwierdzić, że świadczeniobiorca ma obecnie miejsce zamieszkania na terenie Dzierżoniowa. Niemniej jednak na podstawie bezspornych |
|okoliczności można wywieść, iż w przeszłości Uprawniona zamieszkiwała w Dzierżoniowie, gdzie była zameldowana na pobyt stały. Wprawdzie |
|brak jest podstaw do utożsamiania miejsca zameldowania danej osoby z miejscem jej zamieszkania, niemniej jednak ten ostatni fakt, w |
|okolicznościach tej sprawy, dodatkowo potwierdza niekwestionowane miejsce zamieszkiwania świadczeniobiorcy w przeszłości. |
|Nie ma podstaw do przyjęcia, że ostatnim miejscem zamieszkania Uprawnionej była Dąbrowa Górnicza, gdyż jak wynika z wywiadu środowiskowego|
|jako dokumentu dołączonego do wniosku, Uprawniona podała, że przebywała tam przypadkowo. |
|W świetle przedstawionych argumentów oraz okoliczności wynikających z akt sprawy, za w pełni uzasadnione trzeba zatem uznać twierdzenie, |
|że organem właściwym do rozpoznania sprawy o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków|
|publicznych i wydania decyzji, o której mowa w art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. jest Burmistrz Dzierżoniowa, bowiem ostatnim znanym miejscem |
|zamieszkania i zameldowania Uprawnionej jest Dzierżoniów. |
|7. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 |
|p.p.s.a. |
| |
|Wszystkie przywołane orzeczenia pochodzą z bazy dostępnej pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl |
| | |