II GSK 997/21

II GSK 997/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Sieńczyło - Chlabicz /przewodniczący/
Marcin Kamiński /sprawozdawca/
Marek Krawczak
Symbol z opisem
6203 Prowadzenie aptek i hurtowni farmaceutycznych
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1217/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-11-19
Skarżony organ
Inspektor Farmaceutyczny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 § 1 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 178
art. 4
Ustawa z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 2301
art. 2 pkt 32, art. 52, art. 57, art. 86 ust. 2, art. 94a ust. 1, art. 129b ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Marek Krawczak Protokolant asystent sędziego Marcin Bubiński po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. S.A. w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 1217/20 w sprawie ze skargi P. S.A. w L. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia 31 marca 2020 r. nr PORZII.61.160.2019.AZ.LB.2 w przedmiocie nakazu zaprzestania prowadzenia reklamy apteki ogólnodostępnej oraz nałożenia kary pieniężnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. S.A. w L. na rzecz Głównego Inspektora Farmaceutycznego 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I. Przedmiot kontroli kasacyjnej.
Wyrokiem z dnia 19 listopada 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1217/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. S.A. w L. (strona skarżąca, skarżąca spółka, skarżąca) na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego (organ, GIF) z dnia 31 marca 2020 r., nr PORZII.61.160.2019.AZ.LB.2, w przedmiocie nakazu zaprzestania prowadzenia reklamy i nałożenia kary pieniężnej.
II. Stan sprawy wynikający z kontrolowanego wyroku.
W dniach od 11 do 13 listopada 2018 r. inspektorzy Wojewódzkiego Inspektoratu Farmaceutycznego w Łodzi (WIF) przeprowadzili kontrolę w prowadzonej przez spółkę aptece położonej w L. przy ul. [...]. W trakcie kontroli stwierdzono, że w izbie ekspedycyjnej kontrolowanej apteki znajdowały się: 1) napisy "PROMOCJA" nad regałem ekspedycyjnym; 2) etykiety z cenami i napisem "PROMOCJA" umieszczone przy asortymencie na regałach ekspedycyjnych; 3) plakaty ze zdjęciami produktów i ich wyeksponowanymi cenami wywieszone w izbie ekspedycyjnej: a) "Zdrowy powrót do szkoły" z napisem: "oferta ważna od 27.08 do 09.09.2018 r. lub do wyczerpania zapasów", b) "Gotowi na jesień" z napisem: "oferta ważna od 10.09 do 23.09.2018 r. lub do wyczerpania zapasów"; 4) plakaty (A4) ze zdjęciami produktów, ich wyeksponowanymi cenami i napisem: data obowiązywania 10-16.09.2018 r. lub do wyczerpania zapasów, ustawione na statywach na stole ekspedycyjnym; 5) etykiety "[...] dbam o zdrowie APTEKA" z wyeksponowanymi cenami i napisem: "czas obowiązywania od 1.09.2018 r. do 30.09.2018 r. przymocowane na statywach do kosza promocyjnego"; 6) napis "WYPRZEDAŻ, 1 zł, 2zł, 5zł" umieszczony na obudowie kosza promocyjnego oraz napis "CENY OD 1 zł" wraz z symbolami monet 1zł, 2 zł, 5 zł umieszczony na etykiecie (A4) przymocowanej na statywie do kosza promocyjnego; 7) ulotki "[...] dbam o zdrowie, APTEKA, W przypadku braku realizacji recepty w czasie 24 H OTRZYMASZ KUPON 20 zł Gwarancja 100% realizacji recepty". W związku ze stwierdzonymi naruszeniami Łódzki Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny w Łodzi decyzją z 24 września 2019 r.: I. nakazał skarżącej zaprzestać prowadzenia reklamy apteki i jej działalności, za pośrednictwem: 1. plakatów ze zdjęciami produktów i ich wyeksponowanymi cenami zawieszonych w izbie ekspedycyjnej, w okresie co najmniej od 13.02.2019 r. do chwili wydania decyzji; 2. plakatów ze zdjęciami produktów i ich wyeksponowanymi cenami ustawionych na statywach na stole ekspedycyjnym w okresie co najmniej od 13.02.2019 r. do chwili wydania decyzji; 3. ulotek o treści: "(logo) [...] dbam o zdrowie, APTEKA, W przypadku braku realizacji recepty w czasie 24H, OTRZYMASZ KUPON 20 zł, Gwarancja 100% realizacji recepty" wydawanych pacjentom w przypadku braku pełnej realizacji recepty w okresie co najmniej od 11.09.2018 r. do chwili wydania decyzji; 4. "KUPONÓW 20 zł" wydawanych pacjentom w przypadku nie wywiązania się apteki z zapewnienia produktów w czasie 24H w okresie co najmniej od 11.09.2018 r. do chwili wydania decyzji – wobec stwierdzenia naruszenia art. 94a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r.- Prawo farmaceutyczne; II. nałożył na przedsiębiorcę skarżącą karę pieniężną w kwocie 25 000 złotych, w związku ze stwierdzeniem prowadzenia zakazanej reklamy ww. apteki, za pośrednictwem: 1. działań wskazanych w pkt I. rozstrzygnięcia decyzji w okresach wskazanych w tym punkcie, 2. plakatu "Zdrowy powrót do szkoły" ze zdjęciami produktów i ich wyeksponowanymi cenami i napisem "Oferta ważna od 27.08 do 09.09.2018 r. lub do wyczerpania zapasów zawieszonego w izbie ekspedycyjnej w okresie od 27.08.2018 r. do 09.09.2018 r.", 3. plakatu "Gotowi na jesień" ze zdjęciami produktów i ich wyeksponowanymi cenami i napisem "Oferta ważna od 10.09 do 23.09.2018 r. lub do wyczerpania zapasów zawieszonego w izbie ekspedycyjnej w okresie od 10.09.2018 r. do 23.09.2018 r.", 4. plakatów ze zdjęciami produktów i ich wyeksponowanymi cenami i napisem "data obowiązywania 10-16.09.2018 r. lub do wyczerpania zapasów, ustawionych na statywach na stole ekspedycyjnym w okresie 10-16.09.2018 r.", 5. napisu PROMOCJA umieszczonego nad regałem ekspedycyjnym w okresie co najmniej od 11.09.2018 r. do 07.08.2019 r., 6. etykiet cenowych z napisem "PROMOCJA" w okresie co najmniej od 11.09.2018 r. do 07.08.2019 r., 7. napisu: "WYPRZEDAŻ" "1zł, 2zł, 5zł" umieszczonego na koszu promocyjnym oraz napis "CENY OD 1zł" i "1zł, 2zł, 5zł" umieszczony na statywie nad koszem w okresie co najmniej od 11.09.2018 r. do 07.08.2019 r"; 8. etykiety "DOZ Dbam o zdrowie APTEKA" z wyeksponowanymi cenami przymocowanej na statywie do kosza promocyjnego ustawionego w dostępnej dla pacjentów części ekspedycji w okresach co najmniej od 01.09 - 30.09.2018 r. i od 13.02.2019 r. do 07.08.2019 r"; III. umorzył postępowanie w sprawie naruszenia przepisu art. 94a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2021 Prawo Farmaceutyczne (u.p.f.) wobec zaprzestania prowadzenia zakazanej reklamy oraz jej działalności za pośrednictwem działań reklamowych wymienionych w pkt od II.2 do II.8 swej decyzji, w zakresie, w jakim art. 94a ust. 3 tej ustawy nakłada na wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego obowiązek wydania decyzji nakazującej zaprzestania prowadzenia zakazanej reklamy o jakim mowa w art. 94a ust. 1 u.p.f.; IV. decyzji w pkt I rozstrzygnięcia nadał rygor natychmiastowej wykonalności.
Od powyższej decyzji spółka wniosła odwołanie do Głównego Inspektora Farmaceutycznego, który zaskarżoną decyzją z dnia 31 marca 2020 r. utrzymał w mocy decyzję WIF z dnia 24 września 2019 roku. GIF podkreślił, że zgodnie z przepisami ustawy - Prawo farmaceutyczne, apteka będąc placówką ochrony zdrowia, w której osoby uprawnione świadczą usługi farmaceutyczne obejmujące m.in. wydawanie produktów leczniczych i wyrobów medycznych (art. 86 ust. 1, 2 u.p.f.), w tym również leków i produktów spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, na które ustalono limit finansowania, obowiązane są do posiadania tego asortymentu w ilości i asortymencie niezbędnym do zaspokojenia potrzeb zdrowotnych miejscowej ludności (art. 95 ust. 1-1 a u.p.f.), natomiast w przypadku braku poszukiwanego produktu leczniczego, w tym również leku recepturowego, farmaceuta, o którym mowa w art. 88 ust. 1, powinien zapewnić jego nabycie w tej aptece w terminie uzgodnionym z pacjentem (art. 95 ust. 3 u.p.f.). W przedmiotowej sprawie, wykonując ustawowy obowiązek zapewnienia pacjentom dostępu do zaordynowanych przez lekarza leków, apteka wyznaczyła termin 24 godzin do realizacji recepty. W przypadku niewywiązania się apteki z wyznaczonego terminu, klient otrzymuje kupon rabatowy na kwotę 20 zł, uprawniający do obniżenia kosztów kolejnych zakupów dokonanych w aptece. Zdaniem organu II instancji ww. działania miały na celu wyróżnienie tej konkretnej apteki na tle innych konkurencyjnych placówek ochrony zdrowia oraz zachęcenie pacjentów do korzystania z jej usług. Pacjent wybierając aptekę, może kierować się bowiem możliwością otrzymania rekompensaty w postaci kuponu wartościowego na kwotę 20 zł w przypadku braku realizacji recepty w ciągu 24 godzin. W związku z powyższym, w ocenie Głównego Inspektora Farmaceutycznego, przedmiotowe działania noszą znamiona niedozwolonej reklamy aptek i ich działalności. Celem działań strony, polegających na wydawaniu pacjentom kwestionowanych ulotek, było zachęcenie do skorzystania z usług i zwiększenie sprzedaży w przedmiotowej aptece. W ocenie GIF umieszczone na terenie apteki przedmiotowe materiały: napisy, etykiety, plakaty, ulotki i kupony reklamowe, pod pozorem przekazywania informacji, tak naprawdę służyły reklamie apteki i jej działalności. Każdy z materiałów reklamowych, prezentowanych w izbie ekspedycyjnej apteki, zachęcał pacjentów do korzystania z usług przedmiotowej apteki, a tym samym zmierzał do zwiększenia sprzedaży produktów w niej oferowanych. Zdaniem organu II instancji, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że strona prowadziła niedozwoloną reklamę apteki ogólnodostępnej.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosła strona skarżąca, domagając się o uchylenia zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji I instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę GIF wniósł o oddalenie skargi.
III. Ocena prawna wyrażona w kontrolowanym wyroku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.
W ocenie Sądu I instancji, stan faktyczny w sprawie został ustalony przez organy prawidłowo i zgodnie z regułami wynikającymi z art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) WSA w Warszawie wskazał, że skarżąca, pomimo podniesienia zarzutów naruszenia art. 7, 7a § 1, 8, 11, 77 § 1, 80 i art. 107 k.p.a., nie kwestionuje w istocie ustaleń organów leżących u podstaw zastosowania przepisów prawa materialnego, tj. art. 94 a ust. 1 i 129b ust. 1 i 2 u.p.f. Spółka nie zaprzecza bowiem, że działania opisane w punkcie I i II decyzji WIF miały miejsce w przypadku prowadzonej przez nią apteki położonej w L. przy ulicy [...], jak również nie neguje okresów, w jakich miały one miejsce. Twierdzi ona natomiast, że podejmowanym przez nią działaniom bynajmniej nie można przypisać, jak to uczyniły organy, cech prowadzenia reklamy wspomnianej apteki, w rozumieniu art. 94a ust. 1 u.p.f. Sąd I instancji wskazał na definicje reklamy zawarte w publikacjach słownikowych, zgodnie z którymi za reklamę uważa się każde działanie, mające na celu zachęcenie potencjalnych klientów do zakupu konkretnych towarów lub do skorzystania z określonych usług. WSA wskazał, że reklama jest szeroko pojmowanym informowaniem potencjalnych klientów o preferencjach obowiązujących w danej aptece, co z kolei ma zachęcać potencjalnych klientów do korzystania z tej właśnie apteki. Reklama apteczna może przybierać różne formy zachęcania do zakupu, m.in. sugerujące, że ceny produktów oferowanych w danej aptece są niższe niż ceny produktów w innych aptekach. Oznacza to, że reklamą apteki jest każde działanie skierowane do publicznej wiadomości, zmierzające do zwiększenia sprzedaży produktów leczniczych i wyrobów medycznych w niej oferowanych. Objęcie zakazem "każdego działania" wyłącza z tej dyspozycji tylko jeden stan faktyczny, określony w zdaniu 2 art. 94a ust.1, to jest kierowanie do publicznej wiadomości informacji o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego. W ocenie Sądu I instancji, organy inspekcji farmaceutycznej trafnie wywiodły, że doszło w niniejszej sprawie do naruszenia zakazu reklamy apteki oraz jej działalności, o którym mowa w przepisie art. 94a ust. 1 ustawy. WSA w Warszawie podkreślił, że całokształt powyższych działań niewątpliwie miał na celu zachęcenie klientów do zakupu wyszczególnionych towarów, gdyż zmierzał do wywołania u odbiorców zainteresowania konkretnym produktem, właśnie z uwagi na zaoferowanie go w promocyjnej, obniżonej cenie. Finalnie zadaniem informacji o promocji, czy wyprzedaży, jest więc doprowadzenie do wzrostu sprzedaży, zatem stanowi ono po prostu jedno z narzędzi promocji konsumenckiej stosowanej w sprzedaży. Taki też cel słusznie organy przypisały także wprowadzanej przez skarżącą praktyce wydawania klientom kuponów rabatowych na 20 zł przy braku realizacji recepty w określonym czasie. Niewątpliwie uzyskiwali oni bowiem dodatkowy bonus, w postaci 20 złotych na wydatki w aptece, w sytuacji opóźnienia realizacji recepty. Ponadto program taki służył niewątpliwie budowaniu lojalności wśród klientów, skoro oprócz możliwości realizacji recepty w ciągu 24 godzin, uzyskiwaliby oni dodatkowe świadczenie w przypadku nieterminowego działania apteki. Sąd I instancji stwierdził, że organy rozstrzygające w niniejszej sprawie działały na podstawie i w granicach przepisów prawa. Zdaniem WSA w Warszawie, nie można organom odmówić respektowania zasad ogólnych wyrażonych w art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 i art. 15 k.p.a. Sprawę rozstrzygnięto bowiem po zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego, który był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie (art. 77 i art. 80 k.p.a.). Z kolei uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. Sąd nie dopatrzył się zatem ani naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia norm prawa materialnego, tj. art. 94a oraz art. 129b u.p.f.
IV. Skarga kasacyjna i jej zarzuty.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła strona skarżąca, zaskarżając go w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie do sprawy do ponownego rozpoznania, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenia od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
1) przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo wydania zaskarżonej nią decyzji z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, polegającym na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów i wyciągnięciu wniosków, które nie znajdują jakiegokolwiek potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, poprzez przyjęcie, że użyte przez skarżącą plakaty, napisy oraz etykiety (szczegółowo wskazane w I oraz II decyzji Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego z dnia 24 września 2019 r.) dotyczyły produktów leczniczych, co skutkowało zastosowaniem § 7 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 9 grudnia 2015 r. w sprawie uwidaczniania cen towarów i usług, gdy w sprawie z materiału dowodowego nie wynika, aby takie plakaty, napisy oraz etykiety dotyczyły produktów leczniczych, a zatem § 7 pkt 4 ww. rozporządzenia nie miał zastosowania, a użycie przez skarżącą takich materiałów było uzasadnione na gruncie art. 4 ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług, gdy w rzeczywistości z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby takie plakaty, napisy oraz etykiety dotyczyły produktów leczniczych, zatem § 7 pkt 4 ww. rozporządzenia nie miał zastosowania, a użycie przez skarżącą takich materiałów było uzasadnione na gruncie art. 4 ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług;
2) prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 94a ust. 1 u.p.f. poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo występowania podstaw do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji organu II instancji, polegające na przyjęciu, że ulotka o treści "[...] dbam o zdrowie, APTEKA, W przypadku braku realizacji recepty w czasie 24H, OTRZYMASZ KUPON 20 zł, Gwarancja 100% realizacji recepty" stanowiła prowadzenie przez skarżącą niedozwolonej reklamy apteki ogólnodostępnej położonej w L. przy ul. [...], gdy w rzeczywistości, opisana ulotka nie stanowiła reklamy w rozumieniu art. 94a ust. 1 u.p.f., gdyż:
a) nie miała na celu wywołania u odbiorców zainteresowania konkretnym produktem,
b) stanowiła potwierdzenie dla odbiorcy, że skarżąca zrealizuje swoje prawne obowiązki wynikające z art. 86 ust. 2 u.p.f., co powoduje w konsekwencji, że również zastosowanie w sprawie art. 129b ust. 1 i 2 u.p.f., poprzez nałożenie na skarżącą kary pieniężnej, było niewłaściwe.
V. Stanowisko strony przeciwnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjna skarżony organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
VI. Uzasadnienie prawne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
1. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – a więc niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.
2. W przedmiotowej sprawie, wobec niestwierdzenia określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania sądowego, jak również podstaw do zastosowania z urzędu art. 189 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do kontroli prawidłowości zaskarżonego wyroku w świetle zarzutów kasacyjnych.
3. Przeprowadzona w wyżej określonych granicach kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku nie dostarczyła podstaw do podważenia jego mocy obowiązującej, albowiem podniesione zarzuty kasacyjne okazały się – z przyczyn formalnych lub materialnych – bezzasadne.
4. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia prawa procesowego w zakresie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez – jak wynika z treści opisowej zarzutu – nieuwzględnienie skargi w wyniku pominięcia naruszenia przez kontrolowane organy przepisów regulujących zasady prowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów w odniesieniu do okoliczności faktycznych dotyczących posługiwania się w działalności kontrolowanej placówki aptecznej szczegółowo wskazanymi w pkt I. i II. zaskarżonej decyzji z dnia 31 marca 2020 r. (utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji z dnia 24 września 2019 r.) "plakatami, napisami i etykietami" w zakresie, w jakim organy te przyjęły, że powyższe formy informacji o produktach "dotyczyły produktów leczniczych", pomimo iż z materiału dowodowego "nie wynika, aby takie plakaty, napisy oraz etykiety dotyczyły produktów leczniczych" (a zatem § 7 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 9 grudnia 2015 r. w sprawie uwidaczniania cen towarów i usług "nie miał zastosowania"), natomiast samo użycie tego rodzaju materiałów informacyjnych "było uzasadnione na gruncie art. 4 ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług", Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzut ten jest dotknięty nieusuwalną wadą konstrukcyjną, która uzasadnia jego formalne oddalenie.
Autor skargi kasacyjnej nie zakwestionował w sposób procesowo skuteczny prawidłowości oceny prawnej Sądu pierwszej instancji w zakresie legalności proceduralnej zaskarżonej decyzji, albowiem z jednej strony w treści rozważanego zarzutu nie określono sposobu oraz zakresu błędnej oceny legalności wykładni lub zastosowania przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) przez kontrolowane organy, z drugiej zaś – nie wykazano realizacji przesłanki funkcjonalnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., polegającej na istnieniu bezpośredniego oraz co najmniej potencjalnego i istotnego związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a treścią zaskarżonego orzeczenia. Jeżeli nie zostanie wykazane, że podnoszone naruszenia przepisów procesowych co najmniej mogły bezpośrednio i istotnie wpłynąć na wynik sprawy (w sensie kształtowania lub współkształtowania treści orzeczenia sądu pierwszej instancji), kasacyjne zarzuty procesowe nie mogą zostać uwzględnione.
Niezależnie jednak od stwierdzonej wyżej podstawy oddalenia rozważanego zarzutu należy dodatkowo stwierdzić, że zarzut ten bazuje na wadliwym odczytaniu relacji treściowej przepisów art. 4 (przepis ten zawiera sześć ustępów, które nie zostały wskazane w zarzucie kasacyjnym) ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług (u.i.c.) i § 7 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 9 grudnia 2015 r. w sprawie uwidaczniania cen towarów i usług (r.u.c.; akt ten został z dniem 1 stycznia 2023 r. uchylony i zastąpiony przez rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 19 grudnia 2022 r. w sprawie uwidaczniania cen towarów i usług) oraz art. 94a ust. 1 i art. 129b ust. 1 u.p.f.
O ile nie budzi wątpliwości fakt, że ustawową zasadą jest obowiązek uwidaczniania cen lub cen jednostkowych towarów lub usług w miejscach sprzedaży detalicznej i świadczenia usług (art. 4 ust. 1 u.i.c.) i obowiązek ten został wyraźnie wyłączony w odniesieniu do produktów leczniczych (zob. art. 4 ust. 6 u.i.c. w zw. z § 7 pkt 4 r.u.c. i w zw. z art. 2 pkt 32 u.p.f.), o tyle nie powinno również być przedmiotem sporu, że w świetle art. 94a ust. 1 u.p.f. jakakolwiek działalność placówki obrotu aptecznego, która ma na celu zachęcanie potencjalnych klientów do zakupu konkretnych towarów lub do skorzystania z określonych usług (por. np. wyroki NSA z dnia: 2 lipca 2024 r., II GSK 10/24; 9 lutego 2023 r., II GSK 1595/22; 13 kwietnia 2021 r., II GSK 698/18; 20 maja 2020 r., II GSK 90/20; 12 kwietnia 2018 r., II GSK 1737/16; 6 lutego 2018 r., II GSK 3102/17; 18 października 2017 r., II GSK 5143/16; 20 lipca 2017 r., II GSK 2583/15; 28 września 2017 r., II GSK 3346/15; z 29 czerwca 2017 r., II GSK 2310/15; 11 października 2016 r., II GSK 682/15; 25 sierpnia 2016 r., II GSK 97/15; 20 stycznia 2015 r., II GSK 1718/13; 16 grudnia 2014 r., II GSK 1981/13) – niezależnie od tego, czy dotyczy produktów leczniczych, czy wyrobów medycznych – stanowi niedozwoloną reklamę apteczną (placówek obrotu aptecznego i ich działalności), która – co oczywiste – jest zagadnieniem odrębnym od samej reklamy produktów leczniczych i zakazów obowiązujących w tym zakresie (zob. art. 52 i n., art. 57 u.p.f.). Formami tego rodzaju reklamy są przede wszystkim podejmowane w placówce aptecznej, jej otoczeniu lub w przestrzeni publicznej działania informacyjno-perswazyjne dotyczące promocji (np. cenowych), wyprzedaży, rabatów lub szczególnych warunków cenowych lub sprzedażowych w zakresie produktów lub usług oferowanych przez określoną aptekę.
Wyłączenie obowiązku uwidaczniania cen jedynie co do produktów leczniczych nie może być zatem interpretowane jako dozwolenie swobodnej ekspozycji informacji o warunkach aptecznej sprzedaży wyrobów medycznych (w tym informacji o promocjach, rabatach, itp.), gdyż w tym zakresie nadal pozostaje aktualny zakaz reklamowy wynikający z art. 94a ust. 1 u.p.f.
Bez względu zatem na to, czy i w jakim zakresie umieszczone w izbie ekspedycyjnej placówki aptecznej strony skarżącej kasacyjnie napisy, plakaty lub etykiety związane z promocjami cenowymi, wyprzedażą lub rabatami dotyczyły produktów leczniczych lub wyrobów medycznych (zob. art. 2a u.p.f.), brak jest podstaw do uznania, że bardziej szczegółowe ustalenia faktyczne w zakresie zbioru towarów, do których informacje te odnosiły się, mogły mieć jakikolwiek istotny wpływ na wynik sprawy.
5. Nie zasługiwał także na uwzględnienie zarzut naruszenia prawa materialnego w zakresie art. 94a ust. 1 w zw. z art. 129b ust. 1 i 2 u.p.f., powiązany konsekwencyjnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.
W skardze kasacyjnej wskazano, że naruszenie powyższego wzorca kontroli kasacyjnej miało polegać na jego "błędnej wykładni" i w konsekwencji "niewłaściwym zastosowaniu" w odniesieniu do działalności strony skarżącej kasacyjnie, która polegała na umieszczeniu w aptece ulotek o treści ściśle określonej ("[...] dbam o zdrowie, APTEKA. W przypadku braku realizacji recepty w czasie 24H, OTRZYMASZ KUPON 20 zł. Gwarancja 100% realizacji recepty"), co wynika z ustalonego i niepodważonego skutecznie stanu faktycznego sprawy. Autor skargi kasacyjnej nie dokonał jednak wyraźnego rozgraniczenia operacji interpretacyjnych i aplikacyjnych na tle wskazanego fragmentu stanu faktycznego, co uniemożliwia pełną identyfikację zakresu suponowanej wadliwości weryfikacji wykładni i stosowania prawa materialnego oraz treści stanowiska strony skarżącej kasacyjnie. Generalnie możliwe jest przyjęcie, że w ramach rozważanego zarzutu zakwestionowano prawidłowość sądowoadministracyjnej weryfikacji subsumpcji wskazanej części stanu faktycznego w świetle art. 94a ust. 1 u.p.f.
Uwzględniając powyższe założenie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że pogląd skarżącej kasacyjnie strony, że ww. promocyjna ulotka nie stanowiła niedozwolonej w świetle art. 94a ust. 1 u.p.f. reklamy, jest oczywiście bezzasadny. Przede wszystkim strona nie przedstawiła racjonalnej i przekonującej argumentacji, która mogłaby obalić prawidłowość oceny prawnej, że opisany wyżej materiał nie miał charakteru handlowo-perswazyjnego, a jedynie czysto informacyjny. Analiza treści spornych ulotek, ich struktura (w tym układ słowno-graficzny) oraz sposób ekspozycji w placówce aptecznej nie nasuwają żadnych wątpliwości co do reklamowego celu ich użycia. Oczywiście bezzasadne jest również twierdzenie autora skargi kasacyjnej, że sporna ulotka stanowiła "potwierdzenie dla odbiorcy, że skarżąca zrealizuje swoje prawne obowiązki wynikające z art. 86 ust. 2 u.p.f.".
Po pierwsze, przepis art. 86 ust. 2 u.p.f. wyznacza granice prawne zastrzeżenia nazwy "apteka", natomiast nie dotyczy obowiązków apteki ogólnodostępnej w zakresie posiadania lub zapewnienia możliwości nabycia produktów leczniczych i wyrobów medycznych. Po drugie, przepisy art. 95 ust. 1 i 3 u.p.f. nakładające na apteki ogólnodostępne określone obowiązki w powyższym zakresie nie mogą być interpretowane jako podstawa do podejmowania skierowanych do ogółu klientów zobowiązań cywilnoprawnych w zakresie warunków lub terminów realizacji zamówień pacjentów, jeżeli informacja o tych zobowiązaniach ma charakter handlowo-marketingowy i promocyjny (w przedmiotowej sprawie brak zachowania dobrowolnie przyjętego zobowiązania do realizacji recepty w terminie 24 godzin stanowił podstawę do udzielenia rabatu w wysokości 20 złotych). Po trzecie, sporna reklama w zakresie zobowiązania do realizacji recepty ("Gwarancja 100% realizacji recepty") stanowiła formę wprowadzenia klientów w błąd na tle wyraźnej treści art. 95 ust. 1 i 3 oraz art. 95a u.p.f.
6. W ramach uwag końcowych Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w aktualnym stanie prawnym nie mógł również zostać uwzględniony podniesiony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argument związany z potencjalną niezgodnością art. 94a ust. 1 u.p.f. z art. 8 ust. 1 dyrektywy 2000/31 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego, oraz art. 49 i 56 TFUE. Wniesiona w tym zakresie w dniu 13 marca 2024 r. skarga Komisji Europejskiej przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej (sprawa C-200/24 – zob. Dz.U.UE C z dnia 13 maja 2024 r.) oczekuje na rozpoznanie, natomiast sądy krajowe nie są upoważnione do dokonywania wiążącej i ostatecznej wykładni prawa unijnego na tle prawa krajowego.
7. W tym stanie rzeczy, mając na względzie całość podniesionej argumentacji oraz działając na podstawie art. 184, art. 204 pkt 1 oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i w zw. z § 2 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej oraz zasądzeniu od strony skarżącej kasacyjnie na rzecz skarżonego organu kwoty 3.600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
-----------------------
2