II GSK 997/08

II GSK 997/08 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2009-01-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-11-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Chromicki /przewodniczący/
Joanna Kabat -Rembelska /sprawozdawca/
Kazimierz Brzeziński
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Sygn. powiązane
II GSK 465/07 - Postanowienie NSA z 2008-11-05
VI SA/Wa 665/07 - Wyrok WSA w Warszawie z 2007-07-05
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
art 65 pkt 4, art 68 ust. 1, art 69 ust 2, art 76 ust 1 i 2, art 78;
Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo o adwokaturze.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art 7, art 77 par 1, art 107 par 3;
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2003 nr 24 poz 199
art 37 ust. 1
Ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Chromicki Sędziowie Kazimierz Brzeziński NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 lipca 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 665/07 w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; II. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz R. P. 1077 (tysiąc siedemdziesiąt siedem) złotych, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 5 lipca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 665/07 oddalił skargę R. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...] w sprawie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów.
W uzasadnieniu Sąd podał, że Okręgowa Rada Adwokacka w C. uchwałą z dnia [...] grudnia 2006 r. wpisała R. P. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w C.
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lutego 2007 r., działając na podstawie art. 69 ust. 2 w związku z art. 65 pkt 4 w związku z art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm., dalej: Prawo o adwokaturze), sprzeciwił się temu wpisowi, gdyż w jego ocenie R. P. nie odbył, przed złożeniem egzaminu adwokackiego, aplikacji adwokackiej w okresie wymienionym w art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze. Minister Sprawiedliwości stwierdził, że od wpisu R. P. na listę aplikantów adwokackich, co miało miejsce 14 lutego 2003 r., do dnia rozpoczęcia egzaminu adwokackiego upłynęły 2 lata, 9 miesięcy i 14 dni. Z kolei licząc okres odbywania aplikacji od chwili złożenia przez aplikanta ślubowania, czas jej trwania wynosiłby jedynie 2 lata, 5 miesięcy i 7 dni. W obu przypadkach był to okres znacznie krótszy niż przewiduje to regulacja zawarta w Prawie o adwokaturze. Nawet gdyby przyjąć, w myśl art. 78 Prawa o adwokaturze, że egzamin zawodowy kończy aplikację adwokacką, to przy najkorzystniejszej interpretacji powołanego przepisu, że ostatni dzień egzaminu był ostatnim dniem aplikacji, ustalony w ten sposób okres jej trwania nie spełniałby wymogów ustawowych. Według Ministra Sprawiedliwości nie można przyjąć, że art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze ma wyłącznie charakter instrukcyjny, a okres trwania aplikacji może być skracany przez Okręgowe Rady Adwokackie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości w zakresie wykładni art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze który, zdaniem Sądu, jest normą prawa materialnego. Aplikacja adwokacka stanowi podstawową formę przygotowania zawodowego do podjęcia i wykonywania zawodu adwokata. W jej ramach aplikanci przechodzą nie tylko szkolenie teoretyczne, ale przede wszystkim doskonalą umiejętności praktyczne, w szczególności podejmując pod nadzorem swego patrona czynności typowe dla wykonywania zawodu adwokata. Dopuszczenie do egzaminu adwokackiego winno nastąpić po zakończeniu całego cyklu szkolenia przewidzianego programem aplikacji adwokackiej, która zgodnie z art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze powinna trwać 3 lata i 6 miesięcy. Zdaniem Sądu spełnienie powyższych wymogów powinno być potwierdzone zarówno przez uchwałę o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego, jak i wpisy w indeksie aplikanckim świadczące o zaliczeniu całego cyklu szkolenia.
W rozpoznawanej sprawie zarówno w uchwale z dnia [...] listopada 2005 r. o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego, jak i w uchwale z dnia [...] grudnia 2006 r. o wpisie na listę adwokatów Okręgowa Rada Adwokacka w C. podkreśliła, że skarżący zaliczył wszystkie obowiązujące zajęcia i kolokwia. Tymczasem z indeksu aplikanta adwokackiego R. P. wynika, że zaliczenie z części przedmiotów skarżący uzyskał po podjęciu uchwały z dnia [...] listopada 2005 r. Oznacza to, że nie odbył on całego cyklu szkolenia, a zatem trudno mówić o zakończeniu przez niego aplikacji adwokackiej. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ samorządu adwokackiego, wpisując skarżącego na listę adwokatów w sytuacji, gdy nie odbył on szkolenia aplikacyjnego w okresie przewidzianym w art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze, rażąco naruszył prawo. W tej sytuacji wydanie przez Ministra Sprawiedliwości decyzji sprzeciwiającej się wpisowi R. P. na listę adwokatów było nie tylko prawidłowe, ale konieczne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia, przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, przepisów regulujących właściwość rzeczową. Przyznanie Ministrowi Sprawiedliwości w art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze uprawnienia do sprzeciwienia się wpisowi na listę adwokatów nie oznacza, że organ ten w ramach dekoncentracji uprawnień w administracji nie może udzielić pracownikom kierowanej przez siebie jednostki upoważnień do załatwiania określonych zadań przypisanych temu organowi.
W rozpoznawanej sprawie sprzeciw złożył, z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości, Podsekretarz Stanu A. K. Wspomniane upoważnienie wynikało z podjętego na podstawie art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. Nr 24, poz. 199 ze zm.), zarządzenia Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego nr 241/06/DO z dnia 13 października 2006 r. w sprawie ustalenia zakresu czynności członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości. W § 3 ust. 1 pkt 5 tego zarządzenia przewidziano dla Podsekretarza Stanu A. K. stałe zastępstwo w podejmowaniu wszystkich czynności określonych w ustawie - Prawo o adwokaturze z wyłączeniem realizacji zadań związanych z naborem na aplikacje oraz z egzaminami adwokackimi.
R. P. na podstawie art. 173 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając mu:
1. naruszenie art. 69 ust. 2 Praw o adwokaturze w związku z art. 37 ust. 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199) polegające na nieuwzględnieniu zarzutu wydania zaskarżonej decyzji przez podsekretarza stanu A. K. w sytuacji, gdy w chwili wydawania decyzji powołany był sekretarz stanu B. K., skutkiem czego zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej - art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.;
2. naruszenie § 3 ust. 1 pkt 5 w związku z § 4 ust. 1 pkt 7 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości nr 241/06/DO w sprawie ustalania zakresu czynności członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości - przyznającego uprawnienie do stałego zastępstwa Ministra Sprawiedliwości, poprzez nieuwzględnienie zarzutu wydania zaskarżonej decyzji przez podsekretarza stanu A. K. w sytuacji, gdy do zastępstwa Ministra Sprawiedliwości w sprawach związanych z egzaminami adwokackimi i radcowskimi powołany był podsekretarz stanu K. J., skutkiem czego zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej - art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.;
3. naruszenie art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a., w z związku z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., polegające na nieuwzględnieniu tak przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, jak i zaskarżonego wyroku, okoliczności, że podsekretarz stanu A. K. nie był, jako sędzia delegowany do Ministerstwa Sprawiedliwości, pracownikiem tego Ministerstwa;
4. naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. w z związku z art. 268a k.p.a. polegające na jego wadliwym zastosowaniu i błędnej interpretacji przejawiającej się uznaniem podsekretarza stanu A. K. za pracownika Ministerstwa Sprawiedliwości, podczas gdy A. K. nie jest i nigdy nie był pracownikiem organu, który wydał zaskarżoną decyzję, a powierzone mu przez Ministra Sprawiedliwości zadania wykonywał jako sędzia (pracownik swego macierzystego Sądu), w wyniku oddelegowania do pełnienia czynności administracyjnych w Ministerstwie, wskutek czego upoważnienie do wydania decyzji o sprzeciwie nie mogło być skutecznie udzielone na podstawie art. 268a k.p.a., który odnosi się jedynie do pracowników zatrudnionych przez organ wydający decyzję, zatem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej - art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.;
5. naruszenie art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że do czasu odbywania aplikacji adwokackiej nie zalicza się okresu wykonywanej przez egzaminowanego aplikanta adwokackiego pod nadzorem wyznaczonego patrona praktyki zawodowej, podczas gdy przyjęcie wykładni zawartej w załączonym do uzupełnienia skargi wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1992 r., sygn. akt I PA 1/92 prowadzi do wniosku o prawidłowości zaliczenia tego okresu przy ustalaniu czasu trwania aplikacji adwokackiej;
6. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez pominięcie przy dokonywaniu na podstawie kryteriów z art. 65 Prawa o adwokaturze oceny skarżącego - kandydata do wykonywania zawodu adwokata ;
7. naruszenie art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że podstawą złożenia sprzeciwu może być powołanie się na przepis art. 76 ust. 1 tejże ustawy, podczas gdy sprzeciw uzasadniać mogą tylko okoliczności dotyczące cech kandydata (np. brak nieskazitelnego charakteru, karalność), na co wskazuje wynikający z Prawa o adwokaturze system nadzoru nad adwokaturą, w ramach którego ustawodawca na podstawie art. 14 ust. 1 tejże ustawy przyznał Ministrowi Sprawiedliwości uprawnienie do zaskarżania uchwał organów adwokatury (którymi zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy są Krajowy Zjazd Adwokatury, Naczelna Rada Adwokacka, Wyższy Sąd Dyscyplinarny i Wyższa Komisja Rewizyjna) nie zaś uchwał organów izb adwokackich - gdyż te mogą być uchylone wyłącznie przez Naczelną Radę Adwokacką na podstawie art. 60 Prawa o adwokaturze; tym samy przyjęta przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w ślad za Ministrem Sprawiedliwości wykładnia art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze, przez którą uniemożliwia się powstanie skutków prawnych uchwały okręgowej rady adwokackiej, (organu izby adwokackiej) o wpisie na listę adwokatów, stanowi wyraźne naruszenie sytemu nadzoru nad adwokaturą, którego istotą jest wynikająca z art. 17 Konstytucji RP autonomia samorządów zawodowych;
8. naruszenie art. 7 k.p.a., przejawiające się w rażąco nierównym traktowaniu aplikantów adwokackich przez Ministra Sprawiedliwości, przez to, że Minister nie sprzeciwił się wpisaniu na listę adwokatów aplikantów adwokackich między innymi Izby Wałbrzyskiej, Izby Kieleckiej oraz Izby Warszawskiej, mimo iż w chwili przystąpienia do egzaminu adwokackiego nie upłynął w ich przypadku okres 3 lat i 6 miesięcy, licząc od dnia złożenia ślubowania, co naruszyło słuszny interes skarżącego i miało decydujący wpływ na wydanie decyzji o sprzeciwie, zwłaszcza że uchwalona w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniająca ustawę o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2006 r. Nr 149, poz. 1075) zmieniła art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1361), dyskryminujący dotąd aplikantów adwokackich, którzy rozpoczęli aplikację adwokacką przed wejściem w życie tegoż art. 5.
Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku i stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.
W piśmie procesowym z dnia 20 lutego 2008 r. R. P. przedstawił nowe uzasadnienie zarzutów naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze podnosząc, że Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę nie dostrzegł, że wyrażenie sprzeciwu przeciwko wpisowi skarżącego na listę adwokatów Okręgowej Izby Adwokackiej w C. nastąpiło po upływie terminu określonego w art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze. Skarżący zauważył, że uchwała wraz z jego aktami osobowymi wpłynęła do Ministerstwa Sprawiedliwości w dniu 10 stycznia 2007 r. Decyzję Ministra Sprawiedliwości opatrzono datą 8 lutego 2007 r., wysłano dnia 9 lutego 2007 r., zaś doręczono skarżącemu i Okręgowej Radzie Adwokackiej w C. w dniu 14 lutego 2007 r. Zdaniem skarżącego skoro w terminie 30 dni, określonym w art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze, decyzja została jedynie sporządzona, ale jej nie doręczono, to sprzeciw Ministra Sprawiedliwości nie został skutecznie zgłoszony. Termin do zgłoszenia sprzeciwu obejmuje bowiem także doręczenie decyzji.
Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, podzielając stanowisko Sądu I instancji, wyrażone w zaskarżonym wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną, powziął wątpliwości dotyczące zachowania terminu do wyrażenia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu, o którym mowa w art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze. Wobec tego, na podstawie art. 187 § 1 p.p.s.a., NSA przedstawił do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy 30-dniowy termin do wyrażenia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu, o którym mowa w art. 69 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) jest terminem do doręczenia tego sprzeciwu stronie, czy też terminem, w którym sprzeciw powinien być nadany w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego?".
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, postanowieniem z dnia 11 czerwca 2008 r. odmówił podjęcia uchwały, uznając, że zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości powstało w związku z zarzutem zgłoszonym po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a zatem nie mieściło się w granicach tej skargi i nie pozostawało w związku z rozstrzygnięciem sprawy.
Następnie postępowanie w sprawie zostało zawieszone, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., z uwagi na przedstawienie przez skład rozpoznający skargę kasacyjną w sprawie sygn. akt II GSK 494/07, składowi siedmiu sędziów NSA następującego zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości: "Czy na listę adwokatów może być wpisana osoba, która odbyła w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką w okresie krótszym niż przewidziany w art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) i złożyła egzamin adwokacki?".
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów przejął sprawę o sygn. akt II GSK 494/07 do rozpoznania i wyrokiem z dnia 15 października 2008 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.
Z uwagi na ustanie przyczyny zawieszenia postępowania zostało ono podjęte postanowieniem z dnia 5 listopada 2008 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Spór będący przedmiotem rozpatrywanej sprawy, której stan faktyczny i prawny jest zbliżony do występującego we wspomnianej sprawie sygn. akt II GSK 494/07 będącej przedmiotem rozstrzygnięcia przez skład siedmiu sędziów NSA, powstał na tle stanu faktycznego, w którym aplikant adwokacki został dopuszczony do egzaminu adwokackiego i złożył ten egzamin z wynikiem pozytywnym przed upływem określonego ustawą okresu odbywania aplikacji (trzy lata i sześć miesięcy). Po egzaminie kontynuował zaś odbywanie aplikacji, tak, że w chwili wpisania go na listę adwokatów miał za sobą wymagany ustawowo okres aplikacji. Przesłanką zgłoszenia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu wobec wpisu było uznanie, że aplikacja trwała do chwili złożenia egzaminu adwokackiego, czyli licząc od dnia wpisu na listę aplikantów adwokackich 2 lata, 9 miesięcy i 14 dni, zaś licząc od złożenia ślubowania, przez okres 2 lat, 5 miesięcy i 7 dni. Przy obu metodach liczenia okresu aplikacji, zdaniem Ministra, aplikant nie odbył aplikacji w wymaganym ustawą okresie. Minister nie podzielił, więc poglądu prezentowanego przez Okręgową Radę Adwokacką w C. i przez skarżącego, że dopuszczalne jest kontynuowanie aplikacji po złożeniu egzaminu adwokackiego. W konsekwencji stwierdził, że uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej została podjęta z naruszeniem art. 65 pkt 4 w związku z art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zaakceptował stanowisko Ministra i oddalił skargę na decyzję - sprzeciw Ministra. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd badał sporną kwestię dopuszczalności kontynuowania aplikacji po złożeniu egzaminu adwokackiego w kontekście art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze i uznał, że wpis został dokonany z naruszeniem tego przepisu.
Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze przez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że do okresu odbywania aplikacji adwokackiej nie można zaliczyć okresu praktyki zawodowej aplikanta odbytej po złożeniu egzaminu adwokackiego należy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznać ten zarzut za zasadny.
Omawiany przepis art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze stanowi, że aplikacja adwokacka trwa trzy lata i sześć miesięcy, przy czym co najmniej przez okres sześciu miesięcy odbywa się w sądzie, prokuraturze, kancelarii notarialnej lub innej instytucji publicznej na podstawie skierowania okręgowej rady adwokackiej. W istotnej dla sprawy materii przepis ten określa jedynie okres odbywania aplikacji. Nie odnosi się natomiast w ogóle do kwestii spornych w rozpatrywanej sprawie: ustalenia początku i końca aplikacji, w szczególności dopuszczalności "doaplikowania" po zdaniu egzaminu adwokackiego. Jakakolwiek zatem wykładnia tego przepisu nie uprawnia do zajęcia na jego podstawie stanowiska o niedopuszczalności kontynuowania aplikacji po złożeniu egzaminu adwokackiego. Rozstrzygnięcie tej spornej kwestii wymagałoby sięgnięcia do innych przepisów Prawa o adwokaturze i w szczególności analizy art. 65 pkt 4, art. 68 ust. 1, art. 76 ust. 2 i art. 78 (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2005 r. i od 1 stycznia 2006 r.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny, powołując się na treść art. 78 Prawa o adwokaturze, wykluczył co prawda możliwość odbywania aplikacji, po złożeniu egzaminu adwokackiego, zarówno w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2005 r. jak i po tej dacie, lecz swego stanowiska bliżej nie uzasadnił. Sąd I instancji stwierdził jedynie, że niemożliwe jest kontynuowanie aplikacji po zdanym egzaminie adwokackim, ani też do okresu 3 lat i 6 miesięcy trwania aplikacji nie może być doliczane zdobywanie umiejętności praktycznych pod nadzorem patrona po zdanym egzaminie.
Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok nie biorąc pod uwagę wszystkich wymienionych przepisów, których łączna analiza pozwoliłaby na zajęcie stanowiska w kwestii możliwości kontynuowania aplikacji po złożeniu egzaminu adwokackiego. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego również nie obejmują tych istotnych, z punktu widzenia występującego w sprawie problemu, przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny będąc związany granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.) nie może zweryfikować stanowiska Sądu I instancji w kontekście tych regulacji. Oceniając natomiast zaskarżony wyrok w świetle art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze stwierdza, że został wydany z naruszeniem tego przepisu. Skarżący odbył bowiem aplikację adwokacką w wymiarze określonym w ustawie, przy czym sporny jest termin jej odbycia (przed i po złożeniu egzaminu zawodowego).
Natomiast nie są usprawiedliwione pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej. Zarzuty postawione w punktach od 1 do 4 dotyczą kwestii związanej z podpisaniem decyzji przez podsekretarza stanu A. K. Jakkolwiek są one rozbudowane, to w efekcie sprowadzają się do dwóch kwestii: pierwsza dotyczy wykładni art. 37 ust. 5 ustawy o Radzie Ministrów. Zgodnie z tym przepisem, w zakresie ustalonym przez ministra, zastępuje go sekretarz stanu lub podsekretarz stanu, jeżeli sekretarz nie został powołany. Według autora skargi kasacyjnej w sytuacji, gdy w Ministerstwie Sprawiedliwości był powołany sekretarz stanu, ministra nie mógł zastępować podsekretarz stanu. Stawiając taką tezę skarżącemu nie uwzględnił treści art. 37 ust. 1 ustawy o Radzie Ministrów, który stanowi, że minister wykonuje swoje zadania przy pomocy sekretarza stanu i podsekretarzy stanu oraz gabinetu politycznego ministra.
W orzecznictwie zostało zaakceptowane stanowisko, iż przepis ten nie uzależnia zakresu kompetencji podsekretarza stanu od faktu powołania bądź niepowołania w ministerstwie sekretarza stanu. Wskazuje się także, że ani sekretarz stanu, ani podsekretarz stanu, działający w oparciu o przepis art. 37 ust. 1 ustawy o Radzie Ministrów, nie są zastępcami ministra, a jedynie działają w ramach szczególnego rodzaju upoważnienia do wykonywania kompetencji i wykonują je na rachunek oraz w imieniu organu, do którego ustawowo te kompetencje należą (por. uchwała Pełnego Składu Sądu Najwyższego z 14 listopada 2007 r., BSA I-4110-5/07 Biul. SN 2007/11/6).
Druga kwestia, którą obejmują omawiane zarzuty związana jest z zakresem czynności podsekretarzy stanu - A. K. i K. J. Z § 3 ust. 1 pkt 5 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego w sprawie ustalenia zakresu czynności członków kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że podsekretarz stanu A. K. był upoważniony do podejmowania czynności określonych w Prawie o adwokaturze oraz w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) z wyłączeniem zadań określonych w § 4 ust. 1 pkt 7 zarządzenia. Natomiast wskazany § 4 ust. 1 pkt 7 zarządzenia upoważniał podsekretarza stanu K. J. do podejmowania czynności określonych w wymienionych aktach prawnych w zakresie realizacji zadań związanych z naborem na aplikację adwokacką i radcowską oraz zadań związanych z egzaminami adwokackimi i radcowskimi, w szczególności podejmowania decyzji w zakresie rozpatrywania odwołań od wyników egzaminów konkursowych oraz egzaminów adwokackich i radcowskich, a także wyrażania sprzeciwu w zakresie wpisu na listę aplikantów adwokackich i aplikantów radcowskich. Oznacza to, że upoważnienie ministra w zakresie składania sprzeciwu od wpisu na listę adwokacką posiadał podsekretarz stanu A. K.
W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji naruszenie art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze, wywodząc, że podstawą do sprzeciwu zgłoszonego w oparciu o ten przepis mogą być jedynie "okoliczności dotyczące cech kandydata". Zaproponowana przez skarżącego wykładnia art. 69 ust. 2 komentowanej ustawy pozostaje w sprzeczności z treścią art. 65 Prawa o adwokaturze. Przepis ten w punktach od 1 do 4 określa łączne przesłanki, jakie musi spełniać osoba wpisana na listę adwokatów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Minister Sprawiedliwości ma prawo do badania, w ramach przyznanego mu w art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów, tego wpisu z punktu widzenia wszystkich wymagań określonych w art. 65 tej ustawy.
Kolejny z zarzutów skargi kasacyjnej obejmujący naruszenie art. 7 k.p.a. adresowany jest do Ministra Sprawiedliwości, a nie Sądu I instancji. Autor skargi kasacyjnej zarzuca organowi wybiórcze stosowanie instytucji sprzeciwu podając, iż w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej znaleźli się aplikanci z innych Izb Adwokackich, którzy zostali skutecznie wpisani na listę adwokatów. W taki sposób sformułowany zarzut nie może być przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. stwierdza, że wymienione przepisy regulują postępowanie administracyjne. Tymczasem podstawa kasacyjna określona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy wyłącznie naruszenia przepisów postępowania sądowego. Za taką wykładnią powołanego przepisu przemawia to, że przedmiotem skargi kasacyjnej jest orzeczenie sądowe (art. 173 § 1 p.p.s.a.). Skoro skarga kasacyjna stanowi środek zaskarżenia orzeczenia sądowego, a nie decyzji administracyjnej, to również podstawa tej skargi odnosi się do postępowania poprzedzającego wydanie orzeczenia. Reguły tego postępowania zostały określone w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W procesie wykładni art. 174 pkt 2 p.p.s.a. należy także uwzględnić, że w art. 183 § 2 p.p.s.a. wymieniono przyczyny nieważności postępowania, których związek z postępowaniem sądowym nie może budzić wątpliwości. Niewątpliwie przyczyny nieważności takie jak: niedopuszczalność drogi sądowej, brak zdolności sądowej, skład sądu sprzeczny z przepisami prawa nie mogą odnosić się do postępowania administracyjnego. Należy w związku z tym uznać, że ustawodawca nadał takie samo znaczenie wyrazowi "postępowanie" w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jak w art. 183 § 2 p.p.s.a. Powyższe rozumienie art. 174 pkt 2 p.p.s.a uzasadnia przyjęcie, że przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego jest orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego i postępowanie poprzedzające jego wydanie, a nie decyzja organu administracji publicznej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, analiza skargi kasacyjnej, w zakresie omawianego zarzutu wskazuje, że zarzutu naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie powiązano z żadnym przepisem ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tym samym nie można przyjąć, że zarzut ten spełnia warunki określone w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 176 p.p.s.a.
W piśmie procesowym, które wpłynęło do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 20 lutego 2008 r. skarżący podniósł dodatkowy zarzut naruszenia art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze, polegający na przekroczeniu przez Ministra Sprawiedliwości terminu do wniesienia sprzeciwu. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, w postanowieniu z dnia 11 czerwca 2008 r. zarzut ten jednak, jako spóźniony, nie mógł być przedmiotem rozważań. Prawo do nowego uzasadnienia podstaw skargi kasacyjnej wynikające z art. 183 § 1 in fine p.p.s.a. nie może być rozumiane, jako uprawnienie do uzupełnienia podstaw kasacyjnych (por. wyroki NSA: z dnia 7 czerwca 2004 r., sygn. akt FSK 131/04, ONSAiWSA 2004, nr 1, poz. 14; z dnia 30 sierpnia 2004 r., sygn. akt GSK 816/04, niepubl. i z dnia 12 października 2004 r., sygn. akt FSK 554/04, Mon. Pod. 2005, Nr 1, poz. 37).
Należy jednak zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien, czego dotychczas nie uczynił, ocenić zaskarżoną decyzję także w płaszczyźnie zachowania przez Ministra Sprawiedliwości terminu do wniesienia sprzeciwu określonego w art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze. Dokonując tej oceny WSA powinien mieć na uwadze uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2008 r. sygn. akt II GPS 4/08, w której wyjaśniono, że termin 30 dni do wyrażenia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu, na podstawie art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze, jest terminem do doręczenia sprzeciwu okręgowej radzie adwokackiej lub zainteresowanemu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 2 lit. a) i § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny zasądzając opłatę za czynności pełnomocnika skarżącego w wysokości czterokrotnej stawki minimalnej, miał na uwadze charakter sprawy i niezbędny nakład pracy adwokata.