II GSK 995/20

III SA/Łd 815/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-03-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Ewa Alberciak /przewodniczący sprawozdawca/
Janusz Nowacki
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Gry losowe
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 165
art. 2, art. 3, art. 5, art. 89 ust. 1 pkt 3, ust. 4 pkt 4
Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jedn.
Sentencja
Dnia 29 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Asesor WSA Anna Dębowska, po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2023 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Handlowego "T" spółka jawna z siedzibą w T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 22 września 2022 roku nr 1001-IOA.4246.41.2022.6.WT.UCS w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej posiadaczowi zależnemu lokalu, w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier hazardowych oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 22 września 2022 r. nr 1001-IOA.4246.41.2022.6.WTUCS Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi po rozpoznaniu odwołania skargi Przedsiębiorstwa Handlowego "T" spółka jawna z siedzibą w T. od decyzji Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi z 17 czerwca 2022 r. nr 368000-COC-3.4246.78.2020.21.MW o wymierzeniu kary pieniężnej posiadaczowi zależnemu lokalu, w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier hazardowych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
18 maja 2020 r. funkcjonariusze Służby Celno - Skarbowej przeprowadzili czynności procesowe w trybie art. 308 ustawy z 6 czerwca 1997 r. kodeks postępowania karnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 30) na stacji paliw znajdującej się w T. [...], podczas których stwierdzono, że w lokalu znajduje się jedno urządzenie do gier, które było włączone i przygotowane do gry. Na ekranach urządzenia wyświetlały się ikony gier oraz symbole takie same, jak występujące w automatach do gier hazardowych. Urządzenie nie posiadało poświadczenia rejestracji i było eksploatowane w lokalu bez wymaganej koncesji, zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. Urządzenie było dostępne dla wszystkich osób wchodzących do lokalu, w tym małoletnich graczy. Podczas czynności kontrolnych obecny był obsługujący stację paliw J.L. W trakcie kontroli przybył K.W.
Kontrolujący przeprowadzili na urządzeniu eksperyment gier, w trybie rzeczywistym, dostępnym dla wszystkich graczy, który został udokumentowany protokołem eksperymentu procesowego z 18 maja 2020 r. W wyniku przeprowadzonego eksperymentu stwierdzono, że w grze występował element losowości, ponieważ grający dotykając na ekranie dotykowym pola PODGLĄD i SPRAWDŹ (lub naciskając odpowiadające im klawisze) nie miał wpływu na to, jaki będzie wyświetlony układ symboli występujących w grze i czy padnie wygrana. Ponadto w grze padały wygrane rzeczowe w postaci punktów, które umożliwiały grającemu przedłużenie gry bez konieczności wpłaty stawki za grę. Jednocześnie była możliwość zamiany zgromadzonych punktów na środki pieniężne, co zostało zrealizowane podczas eksperymentu. Przeprowadzone podczas eksperymentu procesowego gry kontrolne, na urządzeniu do gier hazardowych MEMORY TEST nr [...] wykazały, że funkcjonowanie urządzenia umożliwia urządzanie i prowadzenie gier, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.
W następstwie ustaleń kontroli Naczelnik Łódzkiego Urzędu Celno - Skarbowego w Łodzi, postanowieniem z 13 kwietnia 2022 r. wszczął z urzędu, wobec spółki postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej. Następnie decyzją z 17 czerwca 2022 r. organ wymierzył spółce karę pieniężną w wysokości 100.000 zł, jako posiadaczowi zależnemu lokalu, w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier hazardowych MEMORY TEST numer [...] i w którym prowadzona jest działalność handlowa.
Od powyższej decyzji spółka wniosła odwołanie.
Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że podstawę prawną wydania skarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, w brzmieniu obowiązującym po wejściu w życie wyżej wskazanej ustawy zmieniającej ustawę o grach hazardowych. Organ odwołał się do treści art. 89 u.g.h.
DIAS odnosząc się do zarzutów odwołania w zakresie braku zastosowania w sprawie przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, wskazał, że w tej sprawie, gdyż do postępowań w sprawach wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry na podstawie ustawy o grach hazardowych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. W związku z tym, że ustawa o grach hazardowych ani ustawa Ordynacja podatkowa nie uregulowała terminów przedawnienia kary pieniężnej wymierzanej za nielegalne urządzanie gier hazardowych na automatach do gier, jedynie w tym zakresie zastosowanie mają regulacje z Działu IVa ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
Organ wskazał, że odnosząc ustalenia faktyczne do treści normy art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., rozważyć należało:
- czy przedmiotowy lokal spełniał wymogi lokalu w rozumieniu tego przepisu,
- czy w tym lokalu prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa,
- czy w lokalu znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier hazardowych,
- czy spółka była posiadaczem zależnym lokalu.
Organ podkreślił, że dla stwierdzenia odpowiedzialności z art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. wystarczające jest ustalenie, czy podmiot był posiadaczem zależnym lokalu, w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier. W świetle unormowania art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy decydujące znaczenie ma samo umiejscowienie niezarejestrowanego automatu do gier w użytkowanym lokalu, nie zaś fakt urządzania przez wskazany podmiot gier na automatach. Odpowiedzialność za urządzanie gier unormowana została w odrębnym przepisie tj. art. 89 ust. 1 pkt 1, pkt 2 u.g.h.
DIAS wyjaśnił, że w art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. rzeczą, której władanie jest podstawą orzeczenia kary jest lokal. Pojęcie "lokalu" nie zostało zdefiniowane w u.g.h., zatem dla prawidłowego odkodowania jego znaczenia, należy sięgnąć zarówno do leksykalnego znaczenia tego słowa, jak również uwzględnić znaczenie, jakie zostało nadane mu przez ustawodawcę w innych niż ustawa o grach hazardowych aktach prawnych. Słowo "lokal" w języku potocznym oznacza tyle co "mieszkanie lub inne pomieszczenie użytkowe" (Słownik języka polskiego, PWN). W regulacjach normatywnych definicję "lokalu" zawiera art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 172 ze zm.), zgodnie z którym przez lokal należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki. W rozumieniu tej ustawy lokalem nie jest pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Z kolei w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1084) przewidziano, że samodzielny lokal mieszkalny to wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Przepis ten stosuje się odpowiednio również do samodzielnych lokali wykorzystywanych zgodnie z przeznaczeniem na cele inne niż mieszkalne. Natomiast zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1225) przez lokal użytkowy rozumie się jedno pomieszczenie lub zespół pomieszczeń, wydzielone stałymi przegrodami budowlanymi, niebędące mieszkaniem, pomieszczeniem technicznym albo pomieszczeniem gospodarczym.
DIAS zaznaczył, że w ramach ustaleń dotyczących lokalu, w którym przeprowadzono kontrolę, ujawniając urządzenie do gier hazardowych, stwierdzono, że 9 marca 2020 r. została zawarta umowa najmu lokalu użytkowego położonego w T. [...] pomiędzy Przedsiębiorstwem Handlowym "T." Spółka jawna J. i K. W., jako wynajmującym a R. s.r.o. J.D z siedzibą w P., jako najemcą. Pismem z 4 maja 2022 r. Starostwo Powiatowe w Opocznie poinformowało, że w okresie 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r. właścicielami nieruchomości pod adresem T. [...], gmina Ż, dla której urządzona jest księga wieczysta [...] byli K. i E. W. Status właściciela potwierdził oświadczeniem z 25 maja 2022 r. K.W.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi podzielił jednolicie wyrażany w orzecznictwie sądowym pogląd, że lokal, o jakim mowa w art. 89 ust. 1 pkt 3, pkt 4 u.g.h. nie traci charakteru wyodrębnionego fizycznie miejsca, w którym prowadzona jest działalność gospodarcza w sytuacji, gdy korzystając z zasady swobody umów posiadacz lokalu udostępni (wynajmie) fragment jego powierzchni innej osobie do używania (wyrok NSA z 3 grudnia 2020 r., II GSK 995/20; wyrok NSA z 3 grudnia 2020r., II GSK 749/20). Nie jest w sprawie sporne, że w lokalu, w którym ujawniono niezarejestrowany automat do gier hazardowych prowadzona była działalność gospodarcza polegająca na sprzedaży paliw oraz towarów handlowych.
Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że opisany lokal wypełnia przesłankę z art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h.
W ocenie organu I instancji urządzenie MEMORY TEST numer [...] ujawnione w lokalu w T., którym dysponowała spółka, jest automatem do gier w rozumieniu u.g.h., którego eksploatacja jest dopuszczalna jedynie w kasynie gry. Organ odwoławczy stwierdził, że prawidłowa jest kwalifikacja tego urządzenia jako automatu podlegającego reżimowi u.g.h. Organ odwołał się do treści art. 2 ust.3, ust. 4, ust. 5, art. 3, art. 5, art. 6 u.g.h. Zdaniem DIAS wnioski wyprowadzone z ustaleń poczynionych przez organ I instancji znajdują także potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych wskazującym, że cechę losowości ma gra, której wynik jest nieprzewidywalny dla grającego, przy czym nieprzewidywalność taką należy oceniać według warunków standardowych, w jakich znajduje się grający, nie zaś przez pryzmat warunków szczególnych (atypowych). Wykładnia użytego w art. 2 ust. 5 ustawy określenia "charakter losowy" pozwala twierdzić, że odnosi się ono nie tylko do sytuacji, w której wynik gry zależy od przypadku, ale także do sytuacji, w której wynik gry jest nieprzewidywalny dla gracza, choć nie jest obiektywnie przypadkowy, gdyż powstał jako pochodna zaprogramowania urządzenia w określony sposób. Dyrektor podkreślił, że organy przeprowadzając postępowanie dowodowe w oparciu o unormowania zawarte w Ordynacji podatkowej są uprawnione, w sytuacji jaka zaistniała w niniejszej sprawie, do samodzielnego dokonywania ustaleń, czy dana gra jest grą na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h.
Organ II instancji wskazał, że nie ma przekonujących, usprawiedliwionych podstaw, aby podważać prawidłowość oceny organu I instancji, z której wynika, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie udowodnił, że gry na ujawnionym urządzeniu miały charakter komercyjny oraz losowy, a więc innymi słowy, że były one grami, o których mowa jest odpowiednio w art. 2 ust. 3 oraz ust. 5 u.g.h. Zasadność tej oceny znajduje swoje potwierdzenie przede wszystkim w dowodzie z protokołu oględzin rzeczy, z protokołu z eksperymentu procesowego z 18 maja 2020 r., z protokołu otwarcia urządzenia i przeliczenia środków pieniężnych, opinii nr [...] biegłego sądowego J.T, protokołu przesłuchania świadka J.L, protokołu przesłuchania świadka D.G, protokołu przesłuchania świadka R.K, protokołu przesłuchania świadka P.M. Zdaniem organu odwoławczego wymienione dowodowy nie dość, że obrazują sposób urządzania gier na automacie, to również w dostatecznym stopniu potwierdzają, że gry urządzane na tym urządzeniu miały charakter komercyjny oraz losowy, a zasadności tego wniosku w żadnym razie nie podważają wskazane przez stronę skarżącą opinie, bowiem dotyczą one innych automatów, niż będący przedmiotem oceny w rozpatrywanej sprawie.
Organ odwołał się również do definicji posiadacza zależnego i rozważył, czy skarżącą spółkę można uznać za posiadacza zależnego. DIAS wskazał, że zgodnie z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1360) - dalej k.c, posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadacz zależny włada rzeczą w zakresie innego prawa niż własność. Czynnik woli (animus) stanowi kryterium, które pozwala odróżnić posiadanie samoistne od posiadania zależnego. W orzecznictwie podkreśla się, że tak jak posiadacz samoistny nie traci posiadania w wyniku oddania rzeczy innej osobie w posiadanie zależne, tak też w drodze analogii do art. 337 k.c. - posiadacz zależny nie traci posiadania w wyniku oddania rzeczy innej osobie w dalsze posiadanie zależne (wyrok z 19 listopada 1993 r., sygn. akt II CRN 130/03).
Przy wykładni uwzględnić należy to, że celem normy art. 89 ust. 1 pkt 3 w związku z ust. 4 pkt 3 u.g.h. jest objęcie sankcją administracyjną działań podmiotów wskazanych w tym przepisie, polegających na ulokowaniu automatów do gier w lokalach, w których prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Kwestia odpowiedzialności kilku posiadaczy zależnych nie została przez ustawodawcę uregulowana. Brak jest bowiem przepisu, z którego wynika, że przekazanie przez posiadacza zależnego lokalu w posiadanie zależne, kolejnemu podmiotowi, zwalnia go z odpowiedzialności. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, nie oznacza to jednak, że w przypadku wielości posiadaczy zależnych, każdy z tych posiadaczy podlega karze. Wykluczyć należy, aby wolą ustawodawcy było nałożenie kary na wszystkie te podmioty. Kara przewidziana w ustawie o grach hazardowych jest karą w znacznym rozmiarze.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi podzielił prawidłowe ustalenia organu I instancji, co do posiadania przez skarżącą statusu posiadacza zależnego lokalu, pomimo tego że 9 marca 2020 r. Spółka podnajęła R. s.r.o. J.D z siedzibą w P. część powierzchni lokalu. W zapisach umowy najmu lokalu brak jest dokładnego opisu lokalu, nie zostały wypełnione pola zgodnie z przygotowanym szablonem umowy. Zamiast tego, na umowie, w części dotyczącej przedmiotu najmu widnieje pieczęć firmowa spółki. Jednakże z zeznań osób przesłuchiwanych w charakterze świadków - pracowników stacji paliw wynika, że część wynajęta nie stała się "samodzielnym lokalem", w dalszym ciągu pozostawała częścią całego sklepu stacji paliw - lokalu, w którym, co jest poza sporem, spółka prowadziła działalność handlową. Z analizy protokołów przesłuchań świadków wynika, że automat posadowiony był bezpośrednio na stacji paliw, obok regałów, czyli w pomieszczeniu, gdzie w dalszym ciągu prowadzona była działalność handlowa przez spółkę. Zajęte urządzenie do gier hazardowych stało w ogólnodostępnym dla klientów stacji paliw pomieszczeniu i nie było w żaden sposób wydzielone, oddzielone trwałymi ścianami od części handlowej, z której korzystali klienci stacji. Wobec czego, nie można wywieźć, że najemca tej powierzchni lokalu samodzielnie władał lokalem, skoro każdy potencjalny klient mógł korzystać zarówno z usług stacji paliw, jak i z automatu do gier hazardowych.
Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, odpowiedzialność administracyjna, którą reguluje art. 89 ust. 1 pkt 3, w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. dotyczy wyłącznie takiego posiadacza, który jest posiadaczem zależnym i który zarazem włada rzeczą (dzierży lokal). Wynika to z "przechodniej" konstrukcji rozważanej odpowiedzialności, o czym świadczy treść art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. i zawarte tam sformułowanie "o ile lokal nie jest przedmiotem posiadania zależnego". Takie rozumienie wynika także z uzasadnienia projektu ustawy i prezentowane jest również przez doktrynę. Celem ustawodawcy było sankcjonowanie posiadacza zależnego dzierżącego lokal, co oznacza, że w przypadku zaistnienia szeregu posiadaczy zależnych lokalu, odpowiedzialność ponosić powinien ten, który faktycznie lokalem dysponuje (S. Radowicki w: Ustawa o grach hazardowych. Komentarz, red. S. Radowicki, M. Wierzbowski, System Informacji Prawnej LEX). Zatem, gdy właściciel (posiadacz samoistny) wyraził zgodę na oddanie rzeczy (lokalu) przez posiadacza zależnego w dalsze posiadanie (np. w ramach podnajmu), to przeniesienie posiadania na kolejnego posiadacza zależnego przenosi na niego odpowiedzialność, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., pod warunkiem, że ten kolejny posiadacz faktycznie włada lokalem. Posiadacz, który faktycznie dzierży lokal ma i powinien mieć bezpośredni wpływ na to, co się w lokalu znajduje lub może się znaleźć.
Organ wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do wnioskowania in dubio pro tributario. Do zasady in dubio pro tributario należy sięgnąć dopiero wtedy, gdy w wyniku dokonanej wykładni nie można jednoznacznie ustalić znaczenia dekodowanej normy prawnej. Mający zastosowanie w stanie faktycznym sprawy przepis art. 89 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 4 pkt 3 u.g.h. nie budzi wątpliwości interpretacyjnych pod względem językowym, będącym punktem wyjścia w procesie interpretacji przepisów prawa. Użyte dyrektywy systemowe i celowościowe potwierdzają rezultat wykładni językowej. Mając na uwadze realizację wyrażonej w art. 124 o.p. zasady przekonywania, oceniając, że przepis art. 2a o.p. nie ma zastosowania w sprawie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że strona powołuje się na nieadekwatne do stanu faktycznego dokumenty. Kwestionując charakter gier rozgrywanych na zatrzymanym urządzeniu i w tym kontekście żądając zastosowania zasady in dubio pro tributario, strona powołuje się na wydane przez Naczelnika Małopolskiego Urzędu Celno - Skarbowego postanowienie z 7 października 2019 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie o przestępstwo skarbowe polegające na urządzaniu i prowadzeniu gier hazardowych na automacie o nazwie MEMORY TEST numer [...]. Powód umorzenia postępowania to brak znamion czynu zabronionego, w związku z niewypełnieniem przez urządzenie definicji z art. 2 ust. 3 i 5 ustawy o grach hazardowych. W odwołaniu podniesiono także wadliwość ustaleń stanu faktycznego w oparciu o protokół z eksperymentu procesowego z 18 maja 2020 r. oraz w oparciu o opinię z 9 stycznia 2021 r. nr [...] biegłego sądowego mgr J.T.
Organ wskazał, że strona, w opozycji do twierdzeń organu przedstawiła opinię biegłego mgr inż. Z.S z 28 września 2020 r., nr 32/20 (dot. urządzeń o numerach:[...], [...],[...]) oraz opinię dr inż B.B z 26 kwietnia 2018 r., nr 41/18 (dot. urządzenia G.). Organ wyjaśnił, że przedstawione przez stronę opinie, jak i postanowienie o umorzeniu dochodzenia dotyczą innych automatów i innych postępowań. Tymczasem wiarygodnym dowodem w sprawie może być wyłącznie opinia sporządzona po zbadaniu urządzenia, którego postępowanie dotyczy. Opinie przedłożone przez stronę nie mogą stanowić "konkurencji" dla opinii i ustaleń poczynionych podczas eksperymentów przeprowadzonych przez funkcjonariuszy służby celno - skarbowej. Bezpośredni eksperyment przeprowadzony na kontrolowanym urządzeniu odzwierciedla stan automatu, jego cechy i możliwości prowadzenia na nim gier o charakterze losowym, a nie np. zręcznościowym. Sporządzony protokół z eksperymentu procesowego opisuje rzeczywiste funkcjonowanie automatu w konkretnych okolicznościach i sposób w jaki jest faktycznie (nie teoretycznie) wykorzystywany.
Co do zarzutu naruszenia art. 188 o.p. organ wskazał, że ustalenia w zakresie losowości gier oferowanych przez przedmiotowy automat były wystarczające, gdyż dotyczyły one automatu w momencie jego rzeczywistego funkcjonowania dla potencjalnego gracza. Oceny żądań dowodowych strony organ dokonał z uwzględnieniem znaczenia przeprowadzonych już w postępowaniu dowodów. Organ I instancji wyjaśnił, dlaczego zebrany materiał dowodowy w pełni uzasadniał odmowę uwzględnienia wniosków dowodowych strony. Organ zaznaczył, że dowód z eksperymentu procesowego opisanego protokołem z 18 maja 2020 r., wsparty dowodem z opinii biegłego z 9 stycznia 2021 r. jest zasadniczym i wystarczającym dowodem do ustalenia charakteru możliwych do rozegrania gier na automacie.
Organ uznał za niezasadne wątpliwości strony co do zarzutu braku obiektywizmu biegłego i rzetelności opinii biegłego sądowego mgr J.T. Organ wyjaśnił, że jest osobą powołaną przez sąd do wydawania opinii fachowych, posiadającą tak zwane wiadomości specjalne. Z art. 130 § 1 pkt 2 o.p. wynika, że biegły nie powinien posiadać interesu prawnego ani faktycznego w sprawie. Biegły sądowy mgr J.T niewątpliwie nie posiadał w sprawie interesu prawnego (nie był podmiotem praw i obowiązków w niniejszym postępowaniu). Nie ulega również wątpliwości, że ostateczny kształt rozstrzygnięcia sprawy nie wpływał na jego interes faktyczny. W ocenie organu odwoławczego, nie zaistniała żadna przesłanka wskazana w art. 130 § 1 o.p. warunkująca wyłączenie udziału w charakterze biegłego w sprawie. Sporządzoną przez biegłego opinię nr [...] cechuje przystępność i zrozumiałość, także dla osób nieposiadających wiadomości specjalnych.
W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w sprawie został zgromadzony potrzebny do rozstrzygnięcia materiał dowodowy. Dokonana ocena posiadanych dowodów, w szczególności dowodów z dokumentów - nie nosi znamion dowolności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi strona skarżąca zarzuciła:
1) rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a przez brak odniesienia się do zarzutów odwołania od decyzji organu I instancji z pominięciem wskazanych w odwołaniu naruszenia przez organ I instancji norm prawnych, tj. art. 188 w zw. z art. 120, art. 122, art. 180, art. 187 § i art. 191 o.p. przez błędne ustalenie charakteru działania urządzenia MEMORY TEST, a w konsekwencji przyjęcie, że gry na przedmiotowym urządzeniu mogą być uznane za gry na automatach określone w art. 2 ust. 3-5 u.g.h., tj. jako gry losowe, do których stosuje się ograniczenia wynikające z przepisów u.g.h., co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, że spółka działa z zamiarem naruszenia prawa i podlega sankcjom określonym w u.g.h.;
2) przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 122 w zw. z art. 187 § 1 o.p. poprzez utrzymanie w mocy decyzji, w sytuacji w której organ I instancji dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, z pominięciem art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 188, art. 197 § 1 i § 3 w zw. art. 91 u.g.h., poprzez oddalenie wszystkich wniosków dowodowych złożonych przez stronę i zaniechanie przeprowadzenia dowodów i wyjaśnienie okoliczności kluczowych do rozstrzygnięcia sprawy, tj. okoliczności zasad działania urządzenia MEMORY TEST numer [...], tj.:
a. poprzez niezastosowanie normy wskazanej w art. 197 § 3 o.p. w stosunku do biegłego J.T z uwagi na jego zatrudnienie w strukturach służby Celno-Skarbowej, w ramach Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego co wpływa na obiektywizm biegłego;
b. z opinii biegłego z zakresu informatyki w trybie art. 197 § 1 o.p. odnośnie zbadania, czy oprogramowanie zatrzymanego urządzenia MEMORY TEST numer [...], jest oprogramowaniem takim samym, jak zbadane i opisane w opinii J.T,
c. z opinii technicznej biegłego B.B dot. urządzeń MEMORY TEST na okoliczność ustalenia charakteru gier możliwych do rozegrania na przedmiotowym urządzeniu,
d. z przesłuchania w charakterze świadka B.B na okoliczność wyjaśnienia metody badań oprogramowania zainstalowanego w urządzeniach typu MEMORY TEST numer [...], zakresu wiadomości specjalistycznych niezbędnych do przeprowadzania takich badań, sposobu prowadzenia gier na przedmiotowym urządzeniu, wniosków końcowych wynikających z wykonanych czynności badawczych,
e. z uzupełniającej opinii biegłego J.T, który bez przeprowadzenia gry na automacie wydał opinię bez wskazania metodologii badań oprogramowania zainstalowanego w urządzeniu MEMORY TEST numer [...], sposobu prowadzenia gier na przedmiotowym urządzeniu, pomimo złożonego przez stronę wniosku dowodowego,
3) rażące naruszenie przepisów postępowania. tj. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 7, 77 §.1, 80 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji w sytuacji, w której organ I instancji dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, z pominięciem art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 210 § 4 o.p. poprzez brak sporządzenia wnikliwego i logicznego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia wraz z uzasadnieniem podstawy faktycznej, między innymi przez zaniechanie jakiegokolwiek odniesienia się do zasad działania przedmiotowego urządzenia wynikających z dowodów złożonych do akt postępowania przez stronę i podnoszonych przez stronę zarzutów co do zgromadzonego materiału dowodowego,
4) naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię przepisów art. 2 ust. 3-5 w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 90 ust. 1 oraz art. 91 u.g.h., skutkującą ich zastosowaniem, w sytuacji gdy z dowodów przedstawionych przez stronę wynika, że gra na przedmiotowym urządzeniu nie jest grą na automacie w rozumieniu art. 2 ust. 3- 5 u.g.h. i brak jest podstaw do przypisania spółce odpowiedzialności za naruszenie przepisów u.g.h.;
5) w sytuacji, gdyby prawidłowo zebrany materiał dowodowy potwierdził losowy charakter gier na automatach – naruszenie art. 133 § 1 o.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. przez skierowanie decyzji do niewłaściwego podmiotu, bowiem w chwili kontroli i zatrzymania automatu skarżąca nie była jego posiadaczem zależnym, gdyż od 9 marca 2020 r. posiadaczem zależnym jako najemcą była spółka R. s.r.o.
Spółka wniosła o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 22 września 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z 17 czerwca 2022 r. wymierzająca Przedsiębiorstwu Handlowemu "T" J. i K. W. Spółce Jawnej z siedzibą w T. karę pieniężną jako posiadaczowi zależnemu lokalu - stacji paliw w miejscowości T. [...], w którym urządzane były gry na niezarejestrowanym automacie do gier. Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 19 listopada 2009r. o grach hazardowych (tekst jedn.Dz.U. z 2019 r. poz. 847 ze zm.), dalej u.g.h.
Zgodnie z treścią art. 2 ust. 3 wymienionej ustawy grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości.
W myśl art. 2 ust. 4 u.g.h. wygraną rzeczową w grach na automatach jest również wygrana polegająca na możliwości przedłużania gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej uzyskanej w poprzedniej grze.
Zgodnie z treścią art. 2 ust. 5 u.g.h. grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy,
W myśl art. 3 u.g.h. urządzanie gier losowych, zakładów wzajemnych, gier w karty i gier na automatach oraz prowadzenie działalności w tym zakresie jest dozwolone na podstawie właściwej koncesji, zezwolenia lub dokonanego zgłoszenia.
Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 u.g.h. działalność w zakresie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości i gier na automatach może być prowadzona po uzyskaniu koncesji na kasyno gry, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 1 i 1b oraz art. 6a ust. 2.
W myśl art. 14 ust. 1 u.g.h. urządzanie gier cylindrycznych, gier w karty, w tym turniejów gry w pokera, gier w kości oraz gier na automatach jest dozwolone wyłącznie w kasynach gier na zasadach i warunkach określonych w zatwierdzonym regulaminie i udzielonej koncesji lub udzielonym zezwoleniu, a także wynikających z przepisów ustawy, z wyjątkiem ust. 4 i 5.
Zgodnie z treścią art. 89 ust. 1 pkt 1 i 3 u.g.h. karze pieniężnej podlega:
1) urządzający gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia;
3) posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa.
W myśl art. 89 ust. 4 pkt 1 i 3 u.g.h. wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadkach, o których mowa:
1) w ust. 1 pkt 1 - wynosi:
a) w przypadku gier na automatach - 100 tys. zł od każdego automatu,
b) w przypadku gier innych niż określone w lit. a i c - 5-krotność opłaty za wydanie koncesji lub zezwolenia,
c) w przypadku gier urządzanych bez dokonania wymaganego zgłoszenia - do 10 tys. zł;
3) w ust. 1 pkt 3 i 4 - wynosi 100 tys. zł od każdego automatu.
Z zebranego materiału dowodowego wynika, że 18 maja 2020 r. funkcjonariusze Służby Celno - Skarbowej, przeprowadzili czynności procesowe na stacji paliw znajdującej się w T.. Na stacji paliw, gdzie działalność prowadzi skarżąca spółka stwierdzono jedno urządzenie do gier, które było włączone i przygotowane do gry. Na ekranach urządzenia wyświetlały się ikony gier oraz symbole takie same, jak występujące w automatach do gier hazardowych. W wyniku przeprowadzonego eksperymentu na urządzeniu stwierdzono, że w grze występował element losowości, ponieważ grający dotykając na ekranie dotykowym pola PODGLĄD i SPRAWDŹ nie miał wpływu na to, jaki będzie wyświetlony układ symboli występujących w grze i czy padnie wygrana. Ponadto w grze padały wygrane rzeczowe w postaci punktów, które umożliwiały grającemu przedłużenie gry bez konieczności wpłaty stawki za grę. Jednocześnie była możliwość zamiany zgromadzonych punktów na środki pieniężne, co zostało zrealizowane podczas eksperymentu.
W rozpoznawanej sprawie podstawą prawną nałożenia na skarżącą spółkę kary pieniężnej był art. 89 § 1 pkt 3 u.g.h., tj. organy uznały, że skarżąca spółka jest posiadaczem zależnym lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowany automat do gier, i w którym prowadzona była działalność handlowa. Organ oparł się bowiem na nowej podstawie odpowiedzialności, wprowadzonej powołaną ustawą, niezależną od tego czy dana osoba urządza gry hazardowe, czy też nie. Taka podstawa odpowiedzialności (urządzanie gier) ma charakter odrębny i w niniejszym przypadku nie została zastosowana.
Ustawodawca nie zdefiniował jednak w ustawie o grach hazardowych pojęć: posiadacza zależnego, posiadacza samoistnego oraz pojęcia lokalu. Instytucja posiadania (samoistnego i zależnego) należy do sfery uregulowań prawa cywilnego. Zgodnie bowiem z art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie samoistne rzeczy polega na faktycznym wykonywaniu w stosunku do niej wszelkich uprawnień, które składają się na treść prawa własności, a zatem, co do zasady, przynależą właścicielowi (art. 336 k.c.). Oznacza to, że ten, kto jest posiadaczem samoistnym rzeczy, powinien być przez otoczenie postrzegany jako jej właściciel. Dla samoistnego posiadania rzeczy konieczne jest zatem sprawowanie nad nią faktycznego władztwa (corpus) oraz zamiar władania nią dla siebie (cum animo rem sibi habendi). Posiadacz zależny natomiast włada rzeczą w zakresie innego prawa niż własność, dlatego czynnik woli (animus) stanowi kryterium, które pozwala odróżnić posiadanie samoistne od posiadania zależnego. Posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne (art. 337 k.c.). Analogiczna zasada dotyczy również oddania rzeczy przez posiadacza zależnego w dalsze posiadanie zależne.
Także pojęcie "lokalu" nie zostało zdefiniowane w ustawie o grach hazardowych, dlatego dla prawidłowego odkodowania znaczenia użytego w przepisie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h pojęcia "lokal" należy sięgnąć zarówno do leksykalnego znaczenia tego słowa, jak również uwzględnić znaczenie, jakie zostało nadane mu przez ustawodawcę w innych niż ustawa o grach hazardowych aktach prawnych. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela sposób rozumienia tego pojęcia przyjęty w dotychczasowym orzecznictwie (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2020r., sygn. akt II GSK 749/20), odwołujący się do znaczenia leksykalnego (słowo "lokal" w języku potocznym oznacza "mieszkanie lub inne pomieszczenie użytkowe"; definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego, PWN) oraz normatywnego przewidzianego w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1234 ze zm.; dalej w skrócie: u.ochr.lok.) i w ustawie z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1910 ze zm.; dalej w skrócie: u.wł.lok.). Art. 2 ust. 1 pkt 4 u.ochr.lok. przewiduje, że przez lokal należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; natomiast nie jest w rozumieniu tej ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Z kolei art. 2 ust. 2 u.wł.lok. przewiduje, że samodzielny lokal mieszkalny to wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Przepis ten stosuje się odpowiednio również do samodzielnych lokali wykorzystywanych zgodnie z przeznaczeniem na cele inne niż mieszkalne. Natomiast zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2019 r., poz. 1065) przez lokal użytkowy rozumie się jedno pomieszczenie lub zespół pomieszczeń, wydzielone stałymi przegrodami budowlanymi, niebędące mieszkaniem, pomieszczeniem technicznym albo pomieszczeniem gospodarczym. Pojęciem "lokalu" ustawodawca posługuje się także, choć nie definiując go, w przepisach Kodeksu cywilnego w regulacji dotyczącej najmu lokali mieszkalnych i lokali o innym przeznaczeniu (art. 680–692 k.c.). Doktryna podnosi, iż lokalami w znaczeniu Kodeksu cywilnego są także inne pomieszczenia. Są nimi wszelkie przestrzenie wydzielone ścianami w obiekcie budowlanym, przy czym obiekt ten nie musi być trwale z gruntem związany (np. lokalem może być pomieszczenie w kiosku czy baraku umieszczonym na gruncie). Lokalem wedle Kodeksu cywilnego może być też pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, np. znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych (Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Osajda, Warszawa 2017) .
Czynności kontrolne funkcjonariuszy, w trakcie których ujawniono przedmiotowe urządzenie, miały miejsce w dniu 18 maja 2020 r., a zatem pod rządami ustawy w znowelizowanym, przytoczonym wyżej brzmieniu. Niekwestionowany był fakt, że ujawnione automaty nie były zarejestrowane w rozumieniu art. 23a u.g.h. i na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z 8 czerwca 2017 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 1171 ze zm.).
Niewątpliwie ujawnione urządzenia stanowiły automaty do gier w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h. Z przeprowadzonego eksperymentu wynika, że gry na przedmiotowym urządzeniu zawierały element losowości; grający nie ma wpływu na wynik gier, a jego zdolność percepcji i sprawność nie dają gwarancji wpłynięcia w pożądany sposób na wynik, a o odpowiedniej konfiguracji bębnów decydował mechanizm urządzenia, a nie działanie gracza; wynik gry był nieprzewidywalny dla grającego.
Powyższe rozważania dowodzą w ocenie Sądu, że materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie przez organy był w pełni wystarczający dla ustalenia, czy ujawnione urządzenie stanowi automat do gier.
Stanowisko organu, że skarżącą spółkę należało uznać za posiadacza zależnego w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., jest słuszne w świetle prawidłowo zgromadzonego i ocenionego materiału dowodowego. Na powyższą ocenę nie ma wpływu, że spółka zawarła 9 marca 2020 r. umowę najmu z R. s.r.o. J.D z siedzibą w P., na mocy której podnajęła część powierzchni lokalu. W umowie brak jest dokładnego opisu lokalu (nie zostały wypełnione pola), natomiast opatrzono ją pieczęciami wynajmującego i najemcy. W tym zakresie organ przeprowadził postępowanie dowodowe i z zeznań świadków – pracowników stacji wynika, że część wynajęta nie stała się "samodzielnym lokalem", w dalszym ciągu pozostawała częścią całego sklepu stacji paliw - lokalu, w którym, skarżąca spółka prowadziła działalność handlową. Automat usytuowano obok regałów w pomieszczeniu stacji paliw. Automat nie był wydzielony, oddzielony trwałymi ścianami od części handlowej, z której korzystali klienci stacji. Rację mają organy, uznając, że najemca tej powierzchni lokalu samodzielnie władał lokalem, skoro każdy potencjalny klient mógł korzystać zarówno z usług stacji paliw, jak i z automatu do gier hazardowych. Wynajęta część pod automat stanowiła część składową stacji paliw, a korzystanie z tej części ewidentnie wiązało się z koniecznością korzystania z pomieszczenia stacji paliw. Wyodrębniona część składowa nie posiada cech samodzielności, za czym przemawia również układ architektoniczny lokalu. Zdaniem Sądu wynajęta część powierzchni w dalszym ciągu pozostawała częścią całego lokalu, w którym prowadzona była działalność skarżącej spółki, nie spowodowało to utraty posiadania zależnego lokalu przez spółkę. Powyższe oznacza, że wynajęcie przez skarżącą spółkę jako posiadacza zależnego części lokalu posiadaczowi zależnemu, czyli J.D z siedzibą w P. nie zniosło odpowiedzialności skarżącej spółki jako posiada zależnego.
Przepis art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. wskazuje, że co do zasady podmiotem odpowiedzialnym za wskazane w przepisie czyny jest posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Przeniesienie posiadania do części lokalu (rozumianego jako część powierzchni lokalu) nie będzie skutkowało "przesunięciem" ciężaru odpowiedzialności na dalszych posiadaczy zależnych tej niewyodrębnionej w osobny lokal części powierzchni lokalu.
Należy również zauważyć, że używając pojęcia "lokal", ustawodawca dookreślił w przepisach u.g.h., że przepisy te dotyczą "lokalu, w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa". A zatem lokal, o jakim mowa w przepisie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. nie traci charakteru wyodrębnionego fizycznie miejsca, w którym prowadzona jest ww. działalność gospodarcza, w sytuacji gdy korzystając z zasady swobody umów posiadacz lokalu udostępni (wynajmie) fragment jego powierzchni innej osobie do używania. Posiadacz lokalu w takiej sytuacji nie traci posiadania "lokalu", w którym prowadzona jest działalność gospodarcza. Zgodnie bowiem z art. 336 k.c., posiadanie jest "władaniem rzeczą", a takie władanie przejawia się w podejmowaniu czynności wskazujących na to, że posiadacz traktuje rzecz (lokal) jako pozostającą w jego sferze swobodnej dyspozycji.
W tych okolicznościach usprawiedliwione jest stanowisko organu, że fakt podnajęcia lokalu w celu ustawienia spornego urządzenia, nie spowodował przeniesienia odpowiedzialności na inny podmiot. Niezależnie od tego, czy posiadanie wynika z umowy lub innego tytułu prawnego, ma ono charakter posiadania zależnego, o którym mowa w art. 336 k.c. Zasadnie zatem nałożono na spółkę karę pieniężną na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. w związku z ujawnieniem niezarejestrowanego automatu do gier w lokalu, w którym prowadzona była działalność handlowa.
W orzecznictwie podkreśla się, że tak jak posiadacz samoistny nie traci posiadania w wyniku oddania rzeczy innej osobie w posiadanie zależne, tak - w drodze analogii do art. 337 k.c. - posiadacz zależny nie traci posiadania w wyniku oddania rzeczy innej osobie w dalsze posiadanie zależne (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 listopada 1993 r., sygn. akt II CRN 130/03 - Biuletyn SN 1994/1/21). Sąd podziela powyższy pogląd prawny.
Oznacza to, że nie uległa zmianie sytuacja skarżącej spółki po tym jak przekazała lokal w dalsze posiadanie zależne. Analizowany na gruncie niniejszej sprawy przepis art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. mówi o posiadaczu zależnym lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier. Skarżąca spółka, jako dysponent lokalu, zapewniała klientom lokalu swobodny dostęp do urządzeń w godzinach otwarcia lokalu. Skarżąca stworzyła techniczne i organizacyjne warunki umożliwiające sprawne i niezakłócone funkcjonowanie urządzenia używanego do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych.
Dla przypisania odpowiedzialności i nałożenia sankcji w trybie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. nie ma znaczenia czy automat do gier jest własnością posiadacza lokalu, czy jest on przedmiotem dzierżawy, czy też prawa do niego przysługują podmiotowi trzeciemu. Dla nałożenia kary wystarczające jest bowiem, by automat do gier znajdował się w danym lokalu. Dlatego też niezasadne są zarzuty skargi, że skarżąca nie była właścicielem urządzeń ani ich użytkownikiem, czy konserwatorem.
Wobec powyższego niezasadny jest zarzut skargi naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. Prawidłowo uznano, że skarżąca jest posiadaczem zależnym lokalu i nałożono na nią karę pieniężną w wysokości 100.000 zł za automat MEMORY TEST nr [...].
W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie organy podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia.
Dokonanej ocenie zebranego materiału dowodowego nie sposób zarzucić dowolności. Z wyrażonej w art. 191 o.p. zasady swobodnej oceny dowodów wynika, że organ podatkowy - przy ocenie stanu faktycznego - nie jest skrępowany żadnymi regułami ustalającymi wartość poszczególnych dowodów. Organ ten, według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania, ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych i wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne. Wyciągnięte w sprawie wnioski są logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione. Pomimo przeciwnych sugestii strony skarżącej zaskarżona decyzja zawiera pełne uzasadnienie faktyczne i prawne. Poszczególne dowody poddano szczegółowej analizie i ocenie, dowody zostały także ocenione we wzajemnej łączności. Organ dokonał również oceny argumentów i dowodów przedstawianych przez stronę. Postępowanie zostało przeprowadzone w sposób budzący zaufanie do tych organów, które udzielały stronie niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania. Organy wyjaśniły też stronie zasadność przesłanek, którymi kierowały się przy załatwianiu sprawy.
Zdaniem Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie budzi wątpliwości w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy i dał podstawę do uznania, że skarżąca spółka jest posiadaczem zależnym lokalu, w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia poszczególnych, wskazanych w skardze przepisów k.p.a. (pkt 1 i 3 skargi) Sąd uznał, że są one niezasadne. Należy zauważyć, że w postępowaniu dotyczącym wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry stosuje się przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. Wynika to z treści art. 91 o.p., zgodnie, z którym do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów procesowych należy wskazać, że Sąd miał na uwadze, że na organy nałożony został obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, czemu towarzyszy obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 122 i 187 § 1 o.p.). Warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy jest nie tylko zebranie wszystkich istotnych dla sprawy dowodów, ale również ich prawidłowa ocena. Oceny tej organ powinien dokonać na podstawie własnej wiedzy oraz doświadczenia życiowego, a o jej prawidłowości decyduje to, czy wyciągnięte przez organ wnioski mają logiczne uzasadnienie (art. 191 o.p.). Natomiast dowodem jest wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 180 § 1 o.p.). Przeprowadzane dowody powinny być przydatne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego i zbliżać sprawę do jej wyjaśnienia. Wyniki rozpatrzenia dowodów, dające obraz stanu faktycznego, powinny być przekonująco umotywowane i znajdować odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, obrazując proces myślowy, który doprowadził do podjęcia określonych ustaleń i w konsekwencji wydania takiego, a nie innego rozstrzygnięcia.
Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy nie uchybiły powyższym zasadom postępowania i dołożyły wszelkich starań, by dokładnie ustalić stan faktyczny sprawy. Zebrany w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, podjęto wszelkie działania zmierzające do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Dokonując oceny wiarygodności zgromadzonych dowodów organy nie były skrępowane żadnymi regułami określającymi wartość poszczególnych rodzajów dowodów i dokonały jej w sposób swobodny, na podstawie własnego przekonania opartego na wiedzy, doświadczeniu życiowym, prawach logiki, wzajemnych relacjach między poszczególnymi dowodami, z uwzględnieniem całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Dowody zebrane w sprawie są też wystarczające do prawidłowej i obiektywnej oceny stanu faktycznego w sprawie.
Dokonana przez organy ocena dowodów obejmujących omawiany eksperyment procesowy w pełni odpowiada wymogom zawartym w przepisie art. 191 o.p., przede wszystkim podkreślić należy, że badaniem objęto przedmiotowy automat. Powołany przepis wprowadza zasadę swobodnej oceny dowodów, polegającą na pozostawieniu organom prowadzącym postępowanie swobody w ocenie materiału dowodowego i samodzielności w ocenie wagi oraz mocy poszczególnych dowodów. Analizując materiał dowodowy, organ może wyciągać swobodne wnioski i swobodnie decydować o tym, jakie przepisy materialnego prawa podatkowego zastosuje, uwzględniając przyjęte przez siebie ustalenia faktyczne.
Odnosząc się natomiast do kwestii braku uwzględnienia przez organy wniosków dowodowych strony skarżącej Sąd zauważa, że zgodnie z art. 180 § 1 o.p. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Z art. 188 o.p. wynika natomiast, że żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te są stwierdzone wystarczająco innym dowodem. Zatem odmowa przeprowadzenia dowodu objętego wnioskiem strony będzie dopuszczalna wówczas, gdy brak jest możliwości przyczynienia się danej czynności dowodowej do wyjaśnienia sprawy, albo też dana okoliczność w sposób niebudzący żadnych wątpliwości została już udowodniona.
W świetle art. 187 § 1 o.p. organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zasada zupełności materiału dowodowego zawarta w tym przepisie nie oznacza jednak, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia, także wówczas, gdy należyta ocena zebranego materiału dowodowego prowadziłaby do nieodmiennej konstatacji, tj. że z innych dowodów, poza ujawnionymi, nie należy oczekiwać zmiany ustalonego stanu faktycznego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lipca 2005 r., sygn. akt FSK 2600/04; z 15 grudnia 2005 r., sygn. I FSK 391/05; z 6 lutego 2007 r., sygn. I FSK 400/06, publ. jak wyżej. Samo zgłoszenie wniosków dowodowych nie powoduje zatem automatycznie konieczności ich uwzględnienia i przeprowadzenia. Nakaz taki nie wynika z treści art. 188 o.p., a organy podatkowe nie mają obowiązku dopuszczenia każdego dowodu proponowanego przez stronę, jeżeli dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego adekwatne i wystarczające są inne dowody (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. II FSK 1313/08 i z 5 listopada 2011r., sygn. I FSK 1892/09, publ. jak wyżej).
Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd o posiadaniu przez organy podatkowe autonomicznych uprawnień do czynienia własnych ustaleń dotyczących charakteru automatów do urządzania gier. W przypadku, gdy urządzający gry na automacie nie skorzysta z uprawnienia, wynikającego z art. 2 ust. 6 u.g.h., a pozwalającego na pozyskanie pewności co do charakteru prowadzonej działalności gospodarczej (czy działalność ta wypełnia przesłanki uznania jej za grę hazardową), to organy podatkowe, na podstawie art. 89 i art. 90 u.g.h., uzyskują automatycznie uprawnienie do poczynienia własnych ustaleń w zakresie wystąpienia w danej sprawie przesłanek wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry. Zestawienie treści art. 64 ust. 1 pkt 14 ustawy o KAS z treścią art. 54 ust. 1 pkt 3 tej ustawy wskazuje przy tym, że ustawodawca przyznał służbie celno-skarbowej i jej funkcjonariuszom samodzielne uprawnienia do wykonywania w uzasadnionych przypadkach eksperymentów odtworzenia możliwości gry na automacie, nie wprowadzając żadnych dodatkowych wymogów formalnych w zakresie posiadanych kompetencji do sprawdzenia działania urządzeń do gier i przeprowadzania na nich stosownych doświadczeń. O "uzasadnionym przypadku" w rozumieniu art. 64 ust. 1 pkt 14 ustawy o KAS należy natomiast mówić już w sytuacji stwierdzenia organizowania gry na automacie, gdy organizujący taką grę nie legitymuje się stosowną koncesją, zezwoleniem lub nie dokonał wymaganego zgłoszenia. Zaznaczyć też trzeba, że bezpośredni eksperyment przeprowadzony na kontrolowanym urządzeniu może niejednokrotnie znacznie lepiej odzwierciedlić jego stan, cechy i możliwości prowadzenia na nim gier o charakterze losowym, a nie np. zręcznościowym, aniżeli inne dowody, np. opinia sporządzona wyłącznie na podstawie dokumentacji charakteryzującej urządzenie (opis producenta), bez równoczesnego stwierdzenia na konkretnym urządzeniu, jak opisane cechy mają się do jego rzeczywistego funkcjonowania w konkretnych okolicznościach i w jaki sposób jest faktycznie (nie teoretycznie) wykorzystywany.
Odnośnie kwestii określenia charakteru gier urządzanych na spornym automacie należy stwierdzić, że organy przeprowadziły eksperyment w postaci gry kontrolnej oraz uzupełniającą opinię biegłego sądowego J.T z 9 stycznia 2021 r. nr [...]. Powyższym ustaleniom skarżąca spółka przeciwstawiła opinię rzeczoznawcy Z.S, który opracował swe stanowisko w oparciu o wiedzę o podobnych jak kwestionowane urządzeniach oraz o wiedzę w zakresie funkcjonowania automatów do gier. Podobnie należało ocenić kwestię dopuszczenia dowodu z opinii biegłego B.B, który wypowiadał się o podobnych, co kwestionowane urządzenie automatach. Rację ma organ, że wiarygodnym dowodem w sprawie może być wyłącznie opinia sporządzona po badaniu automatu, którego postępowanie dotyczy. Z przeprowadzonego przez organy celne eksperymentu wynika bowiem, że grający nie ma wpływu na to jaki będzie wyświetlony układ symboli występujących w grze oraz czy padnie wygrana. W grze padały wygrane rzeczowe w postaci punktów, które umożliwiały wydłużenie gry bez uiszczania pieniędzy. Przewidziano możliwość zamiany zgromadzonych punktów na środki pieniężne. Powyższe cechy i sposób działania automatu przesądzają o jego komercyjnym i losowym charakterze zgodnie z definicją zawarta w art. 2 ust. 5 u.g.h. W rozpoznawanej sprawie nie było zatem podstaw do uwzględnienia żądań strony skarżącej. W stosunku do biegłego J.T nie zachodziły podstawy wyłączenia z art. 130 § 1 o.p, a strona nie powołała żadnych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na bezstronność biegłego. Okoliczności, na które powołuje się skarżąca zostały udowodnione innymi dowodami przeprowadzonymi w sprawie i nie było potrzeby przeprowadzenia kolejnych dowodów. Materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia. Organy administracji podjęły niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zaś ocenie zebranego materiału dowodowego nie można zarzucić dowolności. Zarzuty skargi w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie.
Sąd uznał, że postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo i nie doszło w tym zakresie do naruszenia przepisów o.p., w tym zarzucanego przez skarżącą naruszenia art. 191 o.p.
Nieuzasadniony jest zarzut skargi, że skarżąca spółka nie urządzała gier hazardowych, a jedynie wynajęła część lokalu spółce R. s.r.o. Jeszcze raz należy powtórzyć, że urządzaniem gier hazardowych jest także stworzenie technicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie automatów do gier hazardowych takich jak udostępnienie powierzchni lokali pod zainstalowane automaty, zapewnienie ciągłości dostępu energii elektrycznej, czy otwieranie i zamykanie lokali. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.
Reasumując Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że skarżąca spółka jako posiadacz zależny ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy.
Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).
A.M