II GSK 97/22

II GSK 97/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-10-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący/
Dorota Dąbek /sprawozdawca/
Joanna Kabat-Rembelska
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
V SA/Wa 295/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-09-01
Skarżony organ
Minister Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono wniosek o wyłączenie sędziów
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 19, art. 98
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 16 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku E. G. o wyłączenie sędziego NSA Henryki Lewandowskiej-Kuraszkiewicz, sędziego NSA Elżbiety Czarny-Drożdżejko oraz sędziego NSA Anny Ostrowskiej w sprawie ze skargi kasacyjnej E. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 września 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 295/21 w sprawie ze skargi E. G. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia 10 listopada 2020 r. nr MDP.051.488.2018(1) w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziów.
Uzasadnienie
I
Działający w imieniu skarżącej E. G. (dalej: skarżąca) pełnomocnik wnioskiem złożonym na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 28 sierpnia 2025 r., opartym na podstawie art. 20 § 1 w zw. z art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.), wniósł o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: Henryki Lewandowskiej-Kuraszkiewicz, Elżbiety Czarnej-Drożdżejko, Anny Ostrowskiej od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej skarżącej wywiedzionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 września 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 296/21, oddalającego jej skargę na postanowienie Ministra Zdrowia z 10 listopada 2020 r., wydane w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia.
Uzasadniając wniosek o wyłączenie sędziów NSA pełnomocnik skarżącej wskazał, że sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz, sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko oraz sędzia NSA Anna Ostrowska zachowują się w sposób, który świadczy o braku bezstronności. Wynika to z faktu, że w chwili, kiedy pełnomocnik strony skarżącej próbował przedstawić argumentację dotyczącą braku wymagalności obowiązku z odwołaniem się do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które zostało wydane pomiędzy złożeniem skargi kasacyjnej a rozprawą, Sąd przerywał wypowiedzi pełnomocnika skarżącej kilkakrotnie m.in. wskazując, że powinien skupić się na treści skargi kasacyjnej i jej zarzutów. Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że nie było to możliwe w sprawie, gdyż stanowisko Trybunału Konstytucyjnego i doktryny jest nowością prawną, czyli czymś co pojawiło się po wniesieniu skargi kasacyjnej, a co ma wpływ na wydanie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.
II
Sędziowie, których dotyczył wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy, złożyli w formie pisemnej do akt sprawy wyjaśnienia, o jakich mowa w art. 22 § 2 p.p.s.a.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wniosek o wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach:
1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki;
2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;
3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;
4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron;
5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą;
6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;
6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie;
7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.
Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (§ 2). Ponadto sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3).
Nadto, stosownie do art. 19 p.p.s.a., na żądanie sędziego lub na wniosek strony sąd wyłączy sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wyłączeniu na podstawie tego przepisu podlegać może zatem np. sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony.
Przewidziana w przytoczonych przepisach instytucja wyłączenia sędziego z mocy ustawy lub na wniosek, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Wymaga jednak podkreślenia, że środek ten nie może być traktowany jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających jej subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. A. Kabat, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 4, Warszawa 2011, s. 88; jak również powołane tam postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08, ONSA i WSA 2008, nr 6, poz. 97). Przewidziana w tym przepisie okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi zatem faktycznie wystąpić, tzn. nie może być wynikiem jedynie subiektywnego przekonania wnioskodawcy, o potencjalnym charakterze.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że w odniesieniu do sędzi NSA Henryki Lewandowskiej-Kuraszkiewicz, sędzi NSA Elżbiety Czarnej-Drożdżejko oraz sędzi NSA Anny Ostrowskiej nie występuje żadna z wymienionych w art. 18 § 1 p.p.s.a. przesłanek wyłączenia sędziego z mocy ustawy. Wniosek pełnomocnika skarżącej opiera się natomiast na dyspozycji art. 19 p.p.s.a. i zarzuca, że zachowanie ww. sędziów NSA na rozprawie 28 sierpnia 2025 r. polegające na przerywaniu wystąpienia pełnomocnika skarżącej, świadczy o nieprzychylności wobec skarżącej, a tym samym o braku bezstronności w niniejszej sprawie.
Zgodnie z art. 100 § 1 p.p.s.a. z przebiegu posiedzenia jawnego protokolant pod kierunkiem przewodniczącego spisuje protokół. Jak stanowi art. 98 p.p.s.a. Przewodniczący otwiera, prowadzi i zamyka posiedzenia, udziela głosu, zadaje pytania, upoważnia do zadawania pytań i ogłasza orzeczenia (§ 1). Przewodniczący może odebrać głos, gdy przemawiający go nadużywa, jak również uchylić pytanie, jeżeli uzna je za niewłaściwe lub zbyteczne (§ 2). A zatem w świetle art. 98 § 1 p.p.s.a. to w gestii przewodniczącego składu orzekającego leży prowadzenie posiedzenia, w tym udzielanie głosu, zadawanie pytań oraz upoważnianie do zadawania pytań. Ponadto zgodnie z § 37 pkt 2 i 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 805) Przewodniczący zapewnia, aby posiedzenie rozpoczęło się punktualnie i przebiegało w sposób niezakłócony, w toku posiedzenia nie pominięto okoliczności koniecznych do wyjaśnienia sprawy i jej szybkiego zakończenia.
Oczywiste jest zatem, że do uprawnień przewodniczącego należy również ewentualne odebranie głosu stronie lub jej pełnomocnikowi, bądź też przerwanie jej wypowiedzi w sytuacji, gdy wybiega ona poza kwestie istotne dla danej sprawy, powodując jedynie nadmierne i nieuzasadnione przedłużanie rozprawy (por. postanowienia NSA z: 4 października 2018, sygn. akt II OZ 931/18; 18 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 2663/14; 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II OZ 539/10)
Jak wynika z protokołu rozprawy przez NSA w dniu 28 sierpnia 2025 r., dokumentującego przebieg tej rozprawy, taka sytuacja miała miejsce w niniejszym przypadku. Przerywanie wypowiedzi pełnomocnika skarżącej nastąpiło w chwili, gdy wypowiedź nie odnosiła się do sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów kasacyjnych, objętych rozpoznawaniem przez NSA.
Protokół rozprawy, który w świetle art. 100 oraz art. 101 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest zasadniczym dokumentem przedstawiającym przebieg posiedzenia, nie potwierdza zatem zarzutów przedstawionych we wniosku o wyłączenie. Podkreślenia wymaga, że pełnomocnik skarżącej nie skorzystał z przewidzianego w art. 105 p.p.s.a. uprawnienia do zwrócenia uwagi sądu w toku posiedzenia na uchybienia przepisom postępowania, które to zastrzeżenia podlegałyby wpisaniu do protokołu. Nadto pełnomocnik skarżącej nie wystąpił z żądaniem sprostowania lub uzupełnienia tego protokołu w trybie art. 103 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie należy także uwzględnić to, że treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego, na który powoływał się pełnomocnik skarżącej, jest powszechnie dostępna i znana.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że zachowanie sędzi NSA Henryki Lewandowskiej-Kuraszkiewicz, Elżbiety Czarnej-Drożdżejko, Anny Ostrowskiej mieściło się w uprawnieniach wynikających z przepisów prawa, zmierzając wyłącznie do zapewnienia prawidłowego przebiegu rozprawy. Z treści ww. przepisów w sposób jasny wynika, że jedną z ról przewodniczącego posiedzenia sądowego jest zadbanie o jego prawidłowy, w tym również sprawny przebieg. Podnoszone we wniosku zachowania składu sędziowskiego na rozprawie mieściły się w przyznanych im przepisami ustawy uprawnieniach, nie uzasadniając twierdzenia o braku bezstronności sędzi NSA Henryki Lewandowskiej-Kuraszkiewicz, Elżbiety Czarnej-Drożdżejko, Anny Ostrowskiej dla strony skarżącej w niniejszej sprawie. Dla uznania zasadności wniosku o wyłączenie sędziego nie jest wystarczające subiektywne przekonanie wnioskującego o wyłączenie na podstawie faktu przerywania wystąpienia pełnomocnika strony, że sędzia nie będzie bezstronny.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek strony o wyłączenie wskazanych sędziów od rozpoznania jej skargi kasacyjnej jest bezzasadny, co skutkowało jego oddaleniem na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.