II GSK 968/09

II GSK 968/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-03-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-11-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Kuba
Edward Kierejczyk /przewodniczący/
Joanna Kabat-Rembelska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Aplikacje prawnicze
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 943/09 - Wyrok WSA w Warszawie z 2009-07-29
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art 145 par 1 pkt 1 lit a), art 176, art 178
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
art 75a ust 3, art 75i ust 1
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Kierejczyk Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kuba Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skarg kasacyjnych Ministra Sprawiedliwości oraz Ł. D. G.-F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 943/09 w sprawie ze skargi Ł. D. G.-F. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. odrzuca skargę kasacyjną Ł. D. G.-F.; 2. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Ministra Sprawiedliwości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 lipca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 943/09 po rozpoznaniu sprawy ze skargi Ł. D. G. –F. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...[ marca 2009 r., w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podał, że Komisja Egzaminacyjna Nr 1 do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w W. uchwałą z dnia [...] września 2008 r., nr [...] stwierdziła, że Ł. D. G. – F., otrzymał z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 187 punktów, wobec czego uzyskał z tego egzaminu wynik negatywny.
Minister Sprawiedliwości utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę, poddał analizie prawidłowość przygotowania egzaminu, jak i jego przebieg oraz odniósł się do poszczególnych pytań i odpowiedzi zakwestionowanych przez skarżącego w odwołaniu.
Omawiając pytanie nr 75 organ przytoczył najpierw jego treść, zgodnie z którą: "Według Kodeksu cywilnego małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka:
A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku,
B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku,
C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania."
Według klucza odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "C". Skarżący natomiast udzieliła odpowiedzi "A". Organ wskazał, że zgodnie z art. 923 § 1 k.c. małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym. Istota pytania sprowadzała się do ustalenia, czy uprawnienie to dotyczy małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację. Jego sytuację prawną reguluje art. 614 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, że orzeczenie separacji powoduje skutki takie, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z przepisów tych wprost wynika, że małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację nie jest małżonkiem, o którym mowa w art. 923 k.c., a więc nie służy mu uprawnienie przewidziane w tym przepisie.
Z kolei pytanie nr 186 brzmiało następująco: "Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest: A. jednoinstancyjne, B. dwuinstancyjne, C. trójinstancyjne." Zdaniem organu prawidłowa była odpowiedź "A", zaś zdający zakreślił odpowiedź "B". Pytanie dotyczyło zagadnienia podanego w art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. - Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 141, poz. 1178 ze zm.), zgodnie z którym do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. Organ uznając, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa NBP nie jest dewolutywny stwierdził, że w związku z tym nie ma organu drugoinstancyjnego. Żaden przepis prawa nie upoważnia do stwierdzenia, że Prezes NBP w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych jest zarazem organem I i II instancji.
Z kolei omawiając pytanie nr 204 Minister Sprawiedliwości przedstawił jego treść, która brzmiała: "Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym opodatkowaniu akcyzą podlega:
A) wyrób akcyzowy
B) produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych
C) dostawa towarów nie będących wyrobami akcyzowymi".
Zgodna z kluczem odpowiedzi jest odpowiedź "B", oparta na art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257 ze zm.). Skarżący zaznaczył natomiast odpowiedź "A". Minister Sprawiedliwości wskazał, że prawidłowa według klucza odpowiedź "B" oparta jest o treść art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym. Przepis ten wprost określa przedmiot akcyzy wymieniając czynności podlegające opodatkowaniu, posługując się przy tym sformułowaniem "opodatkowaniu akcyzą podlegają", które odpowiada również treści zaskarżonego pytania. Natomiast odpowiedź "B" - zgodna z kluczem odpowiedzi, tj. "produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych" jest cytatem art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazując przyczyny uwzględnienia skargi Ł. D. G. – F. podał, że w kwestionowanym pytaniu nr 75 kontrowersje budzi fakt powołania przez organ art. 923 i 9351 k.c., kiedy uprawnienie z art. 923 § 1 k.c. przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom bez względu na to, czy dziedziczą one po spadkodawcy zaś rozrządzenie spadkodawcy wyłączające lub ograniczające to uprawnienie jest nieważne. Poza tym ustawodawca w tym przepisie wymienił dwie grupy podmiotów uprawnionych do korzystania z mieszkania po śmierci spadkodawcy tj. małżonka i "inne osoby bliskie". O ile, mając na względzie art. 614 § 1 kr. i o. małżonek w separacji nie jest tym małżonkiem o którym jest mowa w art. 923 § 1 k.c., o tyle wykluczenie go z kręgu "osób bliskich" może budzić wątpliwości. Stosunek bliskości względem spadkodawcy potwierdzać bowiem mogą nie tylko formalnoprawne więzy rodzinne, ale również więzy faktyczne. O tym czy małżonek w separacji będzie osobą bliską dla spadkodawcy decydować będą okoliczności faktyczne, a przede wszystkim ocena jego stosunku osobistego ze spadkodawcą. Nie można, zdaniem Sądu, pominąć faktu, że na gruncie prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa cywilnego nie jest oczywista utrata cechy "osoby bliskiej" przez "małżonka w separacji". Art. 613 § 1 k.r. i o. stanowi, że przy orzekaniu separacji stosuje się przepisy art. 57 i art. 58. Przepis art. 58 § 2 k.r. i o. wyraża zasadę, że jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania. Dlatego nie można wykluczyć, iż między "małżonkami w separacji" - poprzez wspólne zamieszkiwanie istnieje więź "bliskości" w szczególności, gdy zobowiązani są do alimentacji i pomocy. Sytuacja małżonka po rozwodzie i małżonka pozostającego w separacji jest różna. W pierwszym przypadku związek małżeński zostaje definitywnie rozwiązany, zaś w drugim istnieje z pewnymi modyfikacjami. Z pewnością takich małżonków zaliczyć do osób bliskich z art. 923 k.c. Wobec powyższego odpowiedź "A" udzielona przez Ł. D. G. – F. nie może być uznana za nieprawidłową. Tym bardziej, że dopiero orzecznictwo sądów powszechnych i poglądy doktryny w komentarzach do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dokonują dookreślenia praw "małżonków w separacji".
Odnosząc się do treści kwestionowanego pytania nr 186 WSA podał m.in., że w uchwale NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06 stwierdzono, że "w budowanym stanie prawnym, w orzecznictwie i doktrynie istnieją wystarczająco silne przesłanki do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 k.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, który nie musi być zbudowany na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej". W takiej sytuacji sprawa jest drugi raz rozpoznawana z odpowiednim stosowaniem przepisów dotyczących odwołań od decyzji, oczywiście z pominięciem przepisów ściśle powiązanych z procedowaniem w systemie nadrzędności organu wyższego stopnia nad niższym, oraz z wykorzystaniem wprost lub z nieodzowną modyfikacją innych przepisów postępowania odwoławczego. Przewidziana w art. 127 § 3 k.p.a. instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle rozbieżnych poglądów doktryny oraz orzecznictwa, nie może więc być uznana jednoznacznie za wyjątek od zasady dwuinstancyjności. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest bowiem szczególnym środkiem odwoławczym występującym w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym i odpowiada swym charakterem pojęciu środka odwoławczego. Środek ten w istocie ma wszystkie cechy odwołania poza dewolutywnością tj. nie przesuwa sprawy do rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia. Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe w pierwotnym brzmieniu (obowiązującym do dnia 20 kwietnia 2007 r.) stanowił natomiast, że decyzje Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydawane w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, są ostateczne. W świetle powyższego budzić może, w ocenie Sądu, uzasadnioną wątpliwość sformułowanie tego rodzaju pytania, jak pytanie nr 186, na egzaminie konkursowym na aplikację, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów adwokackich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika bezpośrednio z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz poglądów doktryny.
Sąd I instancji za uzasadnione uznał zarzuty skarżącego dotyczące pytania nr 204, które brzmiało: "Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym opodatkowaniu akcyzą podlega A) wyrób akcyzowy, B) produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, C) dostawa towarów nie będących wyrobami akcyzowymi." Według klucza prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B" podczas, gdy skarżący zaznaczył w arkuszu odpowiedź "A". W myśl art. 1 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym ustawa określa opodatkowanie podatkiem akcyzowym wyrobów akcyzowych oraz samochodów osobowych, organizacje obrotu wyrobami akcyzowymi a także oznaczanie znakami akcyzy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 użyte w ustawie określenia oznaczają: wyroby akcyzowe - wyroby energetyczne, energię elektryczną, napoje alkoholowe oraz wyroby tytoniowe określone w załączniku nr 1 do ustawy. W myśl natomiast art. 4 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym (w brzmieniu na dzień przeprowadzenia egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką) opodatkowaniu podlega kolejno: produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych; wyprowadzenie wyrobów akcyzowych zharmonizowanych ze składu podatkowego; sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju; eksport i import wyrobów akcyzowych; nabycie wewnątrzwspólnotowe i dostawa wewnątrzwspólnotowa. W ocenie Sądu, z zestawienia powyższych przepisów wynika konieczność drobiazgowego wyjaśnienia na gruncie przywołanej ustawy zakresu pojęcia "wyrób akcyzowy" i wzajemnych relacji pomiędzy przytoczonymi przepisami. Dopiero zaprzeczenie twierdzeniu "opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy" a więc uznanie tego zdania za fałszywe pozwoli na wyeliminowanie jako prawidłowej również odpowiedzi wskazanej pod literą "A". Wyjaśnienie powyższej kwestii nie mogło nastąpić na testowym egzaminie konkursowym na aplikację adwokacką, w którym zasadą jest występowanie jednej poprawnej odpowiedzi. Wobec czego Sąd uznał, że pytanie nr 204 nie spełnia wymagań z art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze.
Zdaniem WSA, pozostałe pytania konkursowe zakwestionowane w skardze, zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, zaś odpowiedź wskazana jako właściwa wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, w wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź.
W ocenie Sądu, należy podzielić stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że pytania konkursowe z zakresu prawa podatkowego oparte były na przepisach prawa wchodzących w zakres egzaminu albowiem prawo podatkowe jest odrębną gałęzią prawa, zwłaszcza od prawa cywilnego, karnego, czy też administracyjnego. Prawo podatkowe mieści się w zakresie pojęciowym prawa finansowego. Treść art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze nie odnosi się do gałęzi prawa, rozumianych jako wyodrębnionych kompleksów norm prawnych, natomiast wskazuje na określone dziedziny prawa, które jak np. prawo administracyjne, skupiają w sobie szereg aktów prawnych, które można by określić jako autonomiczne gałęzie prawa posiadające własną aparaturę pojęciową i dogmatykę.
WSA podkreślił, że ustawa – Prawo o adwokaturze ani rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160, ze zm.) w żadnym ze swoich przepisów nie wypowiada się na temat struktury pytań testowych, stopnia ich szczegółowości czy poziomu trudności. Nie precyzuje też aktów prawnych z danej dziedziny prawa, wyłącznie na podstawie których pytania te miałyby być przygotowywane. Kwestie te pozostawia zespołowi do przygotowania pytań na egzamin konkursowy - zespołowi konkursowemu, który przygotowuje jeden zestaw pytań w formie testu wyboru, mając na uwadze konieczność zapewnienia jednakowego poziomu sprawdzenia wiedzy kandydatów. Pytania egzaminacyjne nie mogą wychodzić poza akty prawne składające się na dziedziny prawa wymienione w art. 75a ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze. Przepis ten szeroko i ogólnie definiuje dziedziny prawa służące przygotowaniu pytań jednak taka była w tym względzie wola ustawodawcy. Nie wydaje się poza tym, żeby przepis ten nasuwał trudności interpretacyjne, aczkolwiek stwarza komisji konkursowej możliwość przygotowania pytań z rozległych przedmiotowo zakresów wiedzy prawniczej, co wpływa niewątpliwie na poziom trudności egzaminu. Jednak sama trudność egzaminu (przy uwzględnieniu, że zawsze takiej ocenie towarzyszą subiektywne odczucia zdającego) nie wpływa na kwestię jego prawidłowości, jeżeli organ zapewnił jednakowy dla wszystkich poziom sprawdzenia kandydatów.
Sąd podniósł, że uzyskanie statusu aplikanta jest poprzedzone postępowaniem konkursowym, mającym na celu weryfikację wiedzy kandydatów i wyłonienie spośród nich najlepiej do tego przygotowanych merytorycznie. Dlatego nie ma przeszkód do tego by egzamin konkursowy objął szeroki zakres materiału, gdyż tylko takie podejście pozwala sprawdzić wiedzę przyszłych aplikantów.
W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że wobec treści uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r., utrzymanej w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., ustalającej wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 187 punktów, gdy okazało się, że trzy z zakwestionowanych pytań testu sformułowano nieprawidłowo tj. z naruszeniem art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, istniały uzasadnione podstawy do uchylenie zaskarżonej decyzji.
Od powyższego wyroku skargi kasacyjne wnieśli: Minister Sprawiedliwości oraz Ł. D. G. - F.
Minister Sprawiedliwości w skardze kasacyjnej domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania.
Wyrokowi zarzucił naruszenie:
1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), poprzez uwzględnienie skargi Ł. D. G. – F. i przyjęcie, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego - art. 75a ust. 3 oraz 75i art. ustawy -Prawo o adwokaturze, w sytuacji, gdy decyzja ta nie naruszała wskazanych przepisów;
2. przepisów prawa materialnego - art. 75a ust. 3 oraz art. 75i ustawy - Prawo o adwokaturze, przez błędną ich wykładnię polegającą na wadliwym przyjęciu, że pytania testowe nr 75, 186 i 204 egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką zawierały więcej niż jedną odpowiedź, podczas gdy na każde z tych pytań możliwa jest tylko jedna odpowiedź, a tym samym, pytania te są zgodne z ustawą - Prawo o adwokaturze.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko podkreślając, że z treści art. 923 k.c. wynika wprost odpowiedź na pytanie nr 75, skoro przepis ten stanowi, że uprawnionymi są "małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy". Zatem wyłącznie małżonek, a nie małżonek, w stosunku, do którego orzeczono separację, jest podmiotem uprawnionym, zgodnie z art. 923 k.c. Tym samym trudno zaakceptować tezę, że pytanie nie jest ograniczone do przepisów Kodeksu cywilnego. Do odpowiedzi na nie potrzebna była jedynie znajomość treści przepisu. Na poparcie swojego stanowiska, zgodnie z którym z kręgu osób uprawnionych do dalszego korzystania z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku wyłącza prawomocne orzeczenie separacji za życia spadkodawcy, Minister Sprawiedliwości przywołał poglądy doktryny oraz orzecznictwa.
Odnosząc się do pytania nr 186, organ zwrócił uwagę, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest odrębną instytucją i został uregulowany osobno i niezależnie od instytucji odwołania występującej w klasycznym postępowaniu dwuinstancyjnym. W literaturze występują wątpliwości dotyczące charakteru wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co jednak nie rzutuje na kwestię charakteru postępowania, w ramach którego strona złożyła tego rodzaju wniosek i które nie przestaje być wówczas postępowaniem jednoinstancyjnym. Sporne pytanie zostało zaś sformułowane precyzyjnie i oparte o konkretny przepis prawa. Skoro od decyzji Prezesa NBP nie służy odwołanie, to bez wątpienia mamy do czynienia z postępowaniem jednoinstancyjnym.
Organ nie podzielił wątpliwości WSA co do prawidłowości pytania nr 204 egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. W kluczu odpowiedzi wskazano odpowiedź "B", opartą o treść art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 29, poz. 257 ze zm.). Zaś Ł. D. G. –F. udzielił odpowiedzi "A". Skarżący organ wskazał, że Sąd I instancji dokonał niewłaściwej wykładni art. 4 ustawy o podatku akcyzowym. Analiza językowa, funkcjonalna i wewnątrz systemowa tego przepisu prowadzi do wniosku, iż opodatkowaniu akcyzą podlegają czynności obrotu wyrobami akcyzowymi wymienione w zamkniętym katalogu, zawartym w art. 4 ust. 1 oraz stany faktyczne opisane w art. 4 ust. 3 tej ustawy, jako posiadanie wyrobów akcyzowych lub ich nabycie. Oba przepisy regulują opodatkowanie wyrobów akcyzowych w określonym kontekście prawnopodatkowym. Przedmiotem podatku akcyzowego, do którego odnosi się ustawowe sformułowanie "opodatkowaniu akcyzą podlegają", nie są więc wyroby akcyzowe, lecz zdarzenia związane z tymi wyrobami, mające miejsce w określonej fazie obrotu gospodarczego. Ma poparcie swego stanowiska Minister Sprawiedliwości przywołał poglądy doktryny oraz orzecznictwa.
Ł. D. G. – F. zaskarżył wymieniony na wstępie wyrok "...w części dotyczącej uznania za prawidłową i podzielenia oceny Ministra Sprawiedliwości dotyczącej pytań testowych o nr 68, 109, 139, 199-203 oraz 207 z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką (...) oraz stwierdzenia braku naruszeń przepisów postępowania i przepisów Konstytucji oraz przepisów kompetencyjnych w ww. decyzji i poprzedzającym jej wydanie postępowaniu".
Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez stwierdzenie nieważności uchylonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., ewentualnie zaś poprzez jej uchylenie z uwzględnieniem wadliwości pytań nr 68, 109, 139, 199-203 i 207 oraz naruszeń przepisów postępowania, przepisów kompetencyjnych i przepisów Konstytucji w egzaminie i postępowaniu odwoławczym. Ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Ponadto skarżący wniósł o wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 155 § 1 p.p.s.a oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Wyrokowi zarzucił naruszenie:
I. Przepisów prawa materialnego w postaci naruszenia:
1. art. 75i ust. 1 w związku z art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze przez błędną wykładnię (wykładnia operatywna) polegającą na błędnym uznaniu za prawidłową i podzieleniu oceny Ministra Sprawiedliwości dotyczącej pytań testowych nr 68, 109, 139, 199-203 i 207 zawartych w egzaminie, uznającej te pytania za prawidłowo sformułowane i posiadające jedną i tylko jedną - wskazaną w kluczu odpowiedzi – poprawną odpowiedź;
2. art. 75a ust. 1 w związku z art. 75 ust. 1 w związku z art. 75b ust. 4 w związku z art. 75a ust. 3, art. 75i ust. 1 i art. 75b ust. 6 ustawy - Prawo o adwokaturze oraz art. 2, art. 7, art. 31 ust. 3 w związku z art. 65 ust. 1, art. 32 ust. 1-2 Konstytucji przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepisy kompetencyjne do przeprowadzenia egzaminu konkursowego i przepisy określające jego charakter pozwalają rzekomo na dowolne określenie stopnia szczegółowości egzaminu, w tym na poziomie rażąco odmiennym od dotychczas stosowanego w praktyce organów, wraz z błędnym określeniem cechy relewantnej jako zawężonej do jednego roku 2008, co zaowocowało m.in. nieuwzględnieniem nieuzasadnionego poziomu szczegółowości pytań nr 130 i 199-203;
3. art. 75a ust. 3 i art. 75 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze w związku z art. 54 ust.
1 i 65 ust. 1 Konstytucji przez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu za
dopuszczalne uzależnienia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką od
opowiedzenia się po jednej ze stron sporu doktrynalnego i orzeczniczego w zakresie
pytania nr 109 i 186, co doprowadziło do uznania, iż do naruszenia nie doszło;
II. Przepisów postępowania w postaci naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że w uchylonej decyzji i poprzedzającym ją postępowaniu nie doszło do mających istotny wpływ na wynik sprawy naruszeń przepisów postępowania w postaci przepisów art. 6, 7, 8, 9, 11, 75 § 1, 77 § 1, 78 § 1, 80, 81 i 107 § 3 k.p.a., a także art. 138 § 1 w związku z art. 127 §1 k.p.a. w związku z art. 15 k.p.a. przez Ministra Sprawiedliwości w uchylonej decyzji; przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 §1 pkt 2 in fine k.p.a poprzez brak stwierdzenia przesłanek nieważności uchylonej decyzji, co doprowadziło do braku stwierdzenia nieważności uchylonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej Ł. D. G.-F. oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu wskazał na przykłady z orzecznictwa WSA odnośnie pytań 68, 109, 139, 199-203 oraz 207 egzaminu konkursowego, w których Sąd potwierdził prawidłowość tych pytań.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Ł. D. G.-F. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości jako pozbawionej uzasadnionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Kontroli instancyjnej, sprawowanej w granicach zakreślonych skargą kasacyjną, poddany został wyrok Sądu I instancji uchylający decyzję Ministra Sprawiedliwości z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Powołany u podstaw ocenianego wyroku przepis obliguje sąd administracyjny do uchylenia decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca wyrokowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami prawa materialnego, które według Sądu I instancji zostały naruszone, Naczelny Sąd Administracyjny musi najpierw ocenić, czy doszło do wytkniętego naruszenia norm materialnoprawnych. Tylko bowiem pozytywne ustalenia w tym zakresie uprawniają do dalszej oceny obejmującej wpływ naruszenia prawa materialnego na wynik sprawy administracyjnej.
Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości w takiej kolejności, wskazać należy, że według Sądu I instancji kontrolowana na skutek skargi Ł. D. G. – F. decyzja Ministra Sprawiedliwości naruszała art. 75i oraz art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze. Przepis art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, w dacie przystąpienia skarżącego do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką stanowił, że "egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt".
Treść przytoczonego przepisu jest jasna i przy tak jednoznacznie sformułowanych wymogach nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych. Z przepisu wynika wprost, że konsekwencją wprowadzenia reguły testu jednokrotnego wyboru jest wykluczenie pytań zawierających propozycje odpowiedzi, z których więcej niż jedną należałoby uznać za prawidłową.
Wprowadzając takie rozwiązanie prawne ustawodawca po pierwsze przesądził, że test egzaminacyjny nie może zawierać pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie jak i w orzecznictwie, czy też pytań, na których udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń niewynikających z treści pytania. Po wtóre przesądził również o poziomie wiedzy prawnej niezbędnej dla skutecznego ubiegania się o przyjęcie na aplikację adwokacką poprzez wyłączenie z testu sprawdzającego pytań obejmujących zagadnienia prawne, na które więcej niż jedna odpowiedź może zostać uznana za prawidłową. Te dwie okoliczności prawne mają istotne znaczenie w procesie kontroli decyzji ustalającej wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Obligują bowiem sąd administracyjny do badania, czy pytanie testu egzaminacyjnego odpowiada wymogom stawianym przez art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze. Ingerencja sądu administracyjnego w treść pytań wynika z obowiązku kontroli legalności decyzji ustalającej wynik egzaminu w aspekcie jej zgodności m.in. z przepisami prawa materialnego.
Podkreślić przy tym należy, że w odróżnieniu od regulacji prawnych zawartych chociażby w art. 169 ust. 8 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365) ocenie sądu administracyjnego z uwagi na treść art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze podlega nie tylko prawidłowość procedur, ale również prawidłowość sformułowania pytania egzaminacyjnego w taki sposób, aby z trzech zaproponowanych odpowiedzi tylko jedna była prawidłowa.
Oceniając zaskarżoną decyzję w zakresie jej zgodności z art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze Sąd I instancji przyjął, że pytania nr 75 , nr 186 i nr 204 nie odpowiadają wymogom tego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela tę ocenę w zakresie pytań nr 75 i nr 186.
Zarzuty Ministra Sprawiedliwości podniesione w skardze kasacyjnej w odniesieniu do pytania nr 75 były już ocenione przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 10 lutego 2010 r. sygn. akt II GSK 1009/09 i II GSK 975/09 i skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni tę ocenę podziela. W wyroku w sprawie sygn. akt II GSK 975/09 Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że pytanie nr 75 stanowiło sprawdzenie wiedzy kandydata ze znajomości art. 923 § 1 k.c. Przepis ten stanowi, że małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym. W omawianym pytaniu odwołano się wprost do Kodeksu cywilnego, przy czym uprawnienie do mieszkania odniesiono do małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędącego spadkobiercą swego małżonka. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając wadliwość pytania wskazał, że wprowadzało ono w błąd poprzez zakreślenie granic problemu do przepisów Kodeksu cywilnego bez wskazania na normy prawne Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nadto omawiane pytanie nie było na tyle precyzyjne, by w oparciu o jego treść można było udzielić żądanej odpowiedzi.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela trafny wywód Sądu I instancji, że przepis art. 923 § 1 k.c. do kręgu uprawnionych do mieszkania zalicza obok małżonka także osoby bliskie spadkodawcy. Nie powinno budzić wątpliwości, że w określonych stanach faktycznych małżonka, w stosunku, do którego orzeczono separację można i należy zaliczyć do osób bliskich spadkodawcy w rozumieniu art. 923 § 1 k.c. Skoro, zatem przepis art. 923 § 1 k.c. uprawnienia przyznaje małżonkowi i osobom bliskim, uznana za prawidłową przez organ propozycja odpowiedzi na tak postawione pytanie wymagała dodatkowego założenia, że małżonek w stosunku, do którego orzeczono separację nie jest "inną osobą bliską". Przy założeniu przeciwnym prawidłowa byłaby odpowiedź udzielona przez skarżącego. Brak tego dodatkowego elementu w pytaniu sprawił, że więcej niż jedną propozycję odpowiedzi należało uznać za prawidłową, co stanowiło naruszenie art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku przyjął również, że pytanie nr 186 nie odpowiadało wymogom określonym w art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Takie samo stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 października 2009 r., sygn. akt II GSK 781/09, w którym odniesiono się do wadliwości pytania nr 186.
Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie podziela pogląd prawny wyrażony w powołanym wyroku. Nadto zauważa, że sporne pytanie było sprawdzeniem znajomości przez uczestnika egzaminu konkursowego treści art. 8 ust. 3 Prawa dewizowego. Przepis ten stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. Odpowiedź na pytanie, czy postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest jednoinstancyjne (propozycja odpowiedzi A), czy też dwuinstancyjne (propozycja odpowiedzi B) uzależniona będzie od tego, czy dwuinstancyjność postępowania będzie rozpatrywana w znaczeniu materialnym czy też formalnym. W aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji. Zdaniem W. Dawidowicza, punkt ciężkości zasady dwuinstancyjności postępowania spoczywa na jej aspekcie materialnym, czyli na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, natomiast rzeczą drugorzędną jest, czy właściwy do ponownego rozstrzygnięcia sprawy jest inny organ (wyższego stopnia), czy też ten sam. Dwuinstancyjność bowiem "jest pojęciem procesowym a nie ustrojowym - z tym, że zamyka się ono w systemie organów administracji państwowej" (W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 45). Podejście do zasady dwuinstancyjności postępowania w ujęciu materialnym jest dominujące w orzecznictwie. W uzasadnieniu kontrolowanego wyroku Sąd I instancji powołał się na pogląd prawny wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06 (ONSAiWSA 2007/3/61). W powołanej uchwale przypomniano ewolucję rozwiązań przyjmowanych w k.p.a., dorobek orzecznictwa i poglądy wyrażone w piśmiennictwie, które łącznie dawały podstawę do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 k.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, bez konieczności jego budowania na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej. Takie rozumienie art. 127 § 3 k.p.a. przedstawili też w glosach do tej uchwały W. Chróścielewski (Z NSA 2007/3/137) i R. Kaczmarczyk (GSP – Prz. Orz. 2008/1/153). Ponadto w sentencji wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r. sygn. akt P 57/07 (OTK-A-2008/10/178) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 k.p.a. "w zakresie, w jakim nie wyłącza członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". W uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził: "(...) kształtując konstytucyjne prawo każdej ze stron do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, posłużono się w nim ogólnym sformułowaniem "zaskarżenie", pozwalającym na objęcie jego zakresem różnych, specyficznych dla danej procedury, środków prawnych, których wspólną cechą jest umożliwienie stronie uruchomienia weryfikacji wydanego w pierwszej instancji orzeczenia bądź decyzji. Ponadto jest możliwa konkretyzacja tego sformułowania, polegająca na wskazaniu tych elementów środka prawnego, które są wystarczające do realizacji omawianego prawa, i nie ma tu decydującego znaczenia przyjmowany w doktrynie podział na środki odwoławcze i inne środki zaskarżenia. Trzeba bowiem uwzględniać całokształt unormowań determinujących przebieg określonego postępowania, bo nie zawsze jest możliwe takie ukształtowanie procedury, aby w sprawie orzekał organ wyższej instancji". Nawet biorąc pod uwagę odmienne poglądy na istotę postępowania drugoinstancyjnego łączonego z występowaniem cechy dewolutywności środka zaskarżenia, nie można było uznać jako wyłącznie prawidłowej odpowiedzi A spośród trzech przewidzianych w tym pytaniu.
Uzasadnione są natomiast zarzuty Ministra Sprawiedliwości odnośnie dokonanej w zaskarżonym wyroku oceny sformułowania pytania nr 204 i udzielonej na nie odpowiedzi. W pierwszej kolejności trzeba przypomnieć, że oceny odpowiedzi na to pytanie nie można łączyć z przepisami ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2009 r. Nr 3, poz. 11 ze zm.), której w dniu 20 września 2008 r., gdy przeprowadzano oceniany egzamin konkursowy na aplikację adwokacką, nawet jeszcze nie uchwalono. Mimo braku wskazania, że o te ustawę chodziło, w dwóch pierwszych zdaniach na s. 22 uzasadnienia wyroku WSA, wyraźnie nawiązano do jej art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 1 (błędnie podanego jako ust. 1), dalej wskazując już i oceniając unormowania zawarte w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym – w brzmieniu na dzień zdawania tego egzaminu. W konsekwencji niezrozumiałe jest przyjęte przez WSA założenie, że "(...) z zestawienia powyższych przepisów wynika konieczność drobiazgowego wyjaśnienia na gruncie przywołanej ustawy zakresu pojęcia "wyrób akcyzowy" i wzajemnych relacji pomiędzy przytoczonymi przepisami".
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w pytaniu nr 204 nie ma błędu rodzącego wątpliwości przy wyborze jednej spośród trzech wskazanych odpowiedzi. Brzmienie tego pytania "(...) opodatkowaniu akcyzą podlega" odpowiadało unormowaniu przyjętemu w art. 4 ust. 1 wymienionej ustawy. Dokonanie wyboru prawidłowej odpowiedzi sprowadzało się zatem do wskazania, która z podanych w teście egzaminacyjnym była objęta jednym z pięciu punktów tego przepisu (chodziło o odpowiedź B stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy). Nie można więc było odpowiedzi na oceniane pytanie łączyć z art. 1 tej ustawy, określającym zakres ogólny przedmiotu jej regulacji. Podobnie w szeregu innych ustaw, jak np. w ustawie z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.), nieużyteczny do udzielenia odpowiedzi na pytania z tego zakresu będzie jej art. 1 stanowiący, że ta ustawa "(...) normuje działalność obejmującą sprawy projektowania, budowy, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych oraz określa zasady działania organów administracji publicznej w tych dziedzinach".
Minister Sprawiedliwości trafnie więc podkreślił, że opodatkowaniu akcyzą podlegają czynności obrotu wyrobami akcyzowymi wymienione w zamkniętym katalogu w art. 4 ust. 1 tej ustawy oraz stany faktyczne opisane w art. 4 ust. 3, gdy nie została zapłacona akcyza w należnej wysokości. Chodzi więc nie o wyroby akcyzowe, lecz zdarzenia z nimi związane w określonej fazie obrotu gospodarczego, poczynając od fazy produkcji i kończąc na sprzedaży na rzecz ostatecznego nabywcy, czyli konsumenta.
Przechodząc do oceny skargi kasacyjnej wniesionej przez Ł. D. G. – F. stwierdzić należy, że jest ona niedopuszczalna z następujących przyczyn:
Jednym ze szczególnych wymagań stawianych skardze kasacyjnej w art. 176 p.p.s.a., jest dokładne wskazanie zakresu, w jakim orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zaskarżane. Określenie, czy skarga kasacyjna dotyczy całości czy jedynie części orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego decyduje o jej przedmiocie oraz prawomocności orzeczenia sądu pierwszej instancji w części niezaskarżonej. Orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego w części niezaskarżonej staje się bowiem prawomocne i może być uchylone w postępowaniu kasacyjnym tylko w przypadku stwierdzenia nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.).
Istotny element skargi kasacyjnej stanowi także wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny - poza kwestią nieważności postępowania - rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd ten bada sprawę tylko z punktu widzenia podstawy kasacyjnej zawartej w skardze kasacyjnej oraz może uwzględnić taką skargę tylko w ramach wniosku w niej zawartego o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.
Przenosząc te ogólne rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna Ł. D. G. – F. nie w pełni odpowiada warunkom określonym w art. 176 p.p.s.a.
Autor skargi kasacyjnej wskazał, że zaskarża wyrok WSA"...w części dotyczącej uznania za prawidłową i podzielenia oceny Ministra Sprawiedliwości dotyczącej pytań testowych o nr 68, 109, 139, 199-203 oraz 207 z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką (...) oraz stwierdzenia braku naruszeń przepisów postępowania i przepisów Konstytucji oraz przepisów kompetencyjnych w ww. decyzji i poprzedzającym jej wydanie postępowaniu". W związku z tym należy zauważyć, że wynikająca z art. 176 p.p.s.a., możliwość zaskarżenia wyroku "w części" dotyczy sytuacji, w której przedmiotem zaskarżenia są nie wszystkie spośród odrębnych rozstrzygnięć zawartych w tym wyroku, a nadto gdy ewentualne uchylenie wyroku w zaskarżonej części pozostanie bez wpływu na pozostałe (nieobjęte skargą kasacyjną) rozstrzygnięcia. Prawidłowe wskazanie zakresu zaskarżenia powinno zatem odnosić się do treści orzeczenia Sądu I instancji. Należy zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w sentencji zaskarżonego wyroku nie zawarł rozstrzygnięcia o uznaniu za prawidłową oceny Ministra Sprawiedliwości dotyczącej pytań testowych o nr 68, 109, 139, 199-203 oraz 207 z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, a także nie stwierdził braku naruszeń przepisów postępowania i przepisów Konstytucji oraz przepisów kompetencyjnych w zaskarżonej decyzji i poprzedzającym jej wydanie postępowaniu. Prowadzi to do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została skierowana przeciwko nie istniejącemu orzeczeniu, zaś zakresu zaskarżenia, w rozumieniu art. 176 p.p.s.a., w istocie nie wskazano.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego także wnioski skargi kasacyjnej Ł. D. G. – F., nie są wnioskami w rozumieniu art. 176 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że skarga Ł. D. G. – F. została przez Sąd I instancji uwzględniona poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości. Skarżący wnosząc skargę kasacyjną od bliżej nie określonej części wyroku, jednocześnie domaga się jego zmiany w całości poprzez "...stwierdzenie nieważności uchylonej decyzji...", ewentualnie poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji z powodu uchybień, których Sąd I instancji nie uwzględnił w zaskarżonym wyroku. Tak sformułowane wnioski kasacyjne nie pozostają w związku z sentencją zaskarżonego wyroku oraz zakresem zaskarżenia.
Lektura uzasadnienia skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że w istocie dotyczy ona uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Skarżący w zasadzie nie kwestionuje rozstrzygnięcia uwzględniającego jego skargę, lecz uważa, że powinno to nastąpić przy uwzględnieniu dalszych, podnoszonych przez niego argumentów.
Kwestia dopuszczalności zaskarżenia uzasadnienia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego była już przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 marca 2006 r., sygn. akt I FSK 750/05 (ONSAiWSA 2006, nr 5, poz. 126) wyraził pogląd, że w procedurze sądowoadministracyjnej nie ma przepisu, który umożliwiałby zaskarżenie wyłącznie uzasadnienia orzeczenia lub jego części, zaś art. 176 p.p.s.a. stanowi jedynie o możliwości uchylenia lub zmiany orzeczenia, a nie samego uzasadnienia.
W uzasadnieniu powołanego postanowienia przypomniano, że w czasie funkcjonowania w systemie prawa procesowego cywilnego rewizji nadzwyczajnej, którą można było zaskarżyć w odpowiednim trybie także orzeczenia NSA (art. 57 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), istniała możliwość zaskarżenia samego uzasadnienia orzeczenia. Miało to miejsce na zasadzie wyjątku od przyjętej w procedurze cywilnej zasady, że zaskarżyć można jedynie sentencję orzeczenia. Poza tym wynikało to wprost z treści przepisu. Zgodnie bowiem z art. 417 § 1 K.p.c. od każdego prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie Minister Sprawiedliwości, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego i Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz Rzecznik Praw Obywatelskich, a w sprawie z zakresu prawa pracy lub ubezpieczeń społecznych - także Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, może złożyć rewizję nadzwyczajną, jeżeli orzeczenie rażąco narusza prawo lub interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Rewizja nadzwyczajna może ograniczyć się do zaskarżenia uzasadnienia prawomocnego orzeczenia, jeżeli uzasadnienie to narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej albo w sposób rażący uchybia czci strony lub narusza jej prawa.
Przepis ten został skreślony przez art. 1 pkt 55 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 43, poz. 189) z dniem 1 lipca 1996 r. i nie ma żadnego odpowiednika w przepisach o postępowaniu kasacyjnym. W stanie prawnym po 1 lipca 1996 r. - mimo funkcjonowania jeszcze w systemie prawa rewizji nadzwyczajnej od orzeczeń NSA, na mocy art. 57 ust. 2 ustawy o NSA - Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że niedopuszczalna jest rewizja nadzwyczajna od uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie SN z dnia 11 marca 1999 r. sygn. akt III RN 183/98, OSNP 2000, nr 1, poz. 5).
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone w powołanym postanowieniu, że strona nie zgadzając się z częścią uzasadnienia może je zakwestionować, zaskarżając całe orzeczenie, które podlegałoby weryfikacji w trybie art. 184 i art. 185 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 184 p.p.s.a, Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.
Skarżący mógłby uzyskać zmianę uzasadnienia jedynie w przypadku zaskarżenia całego orzeczenia. Wtedy Sąd stwierdzając brak naruszenia prawa w zakresie rozstrzygnięcia oddaliłby skargę kasacyjną, a jednocześnie, gdyby zarzuty strony okazały się skuteczne, zmieniłby uzasadnienie.
Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna Ł. D. G. – F., jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu na podstawie art. 178 z związku z art. 193 p.p.s.a.
W następstwie uwzględnienia zarzutów skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości, odnośnie dokonanej przez WSA oceny udzielonej przez Ł. D. G. – F. odpowiedzi na pytanie nr 204, zaskarżony wyrok został uchylony a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Sąd I instancji powinien ponownie rozpoznać skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., mając na uwadze, że wiążąca jest dla niego wyłącznie ocena prawna wyrażona w niniejszym wyroku, w zakresie pytań nr 75, nr 186 i nr 204.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 i art. 207 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.