I SA/Bk 416/15

I SA/Bk 416/15 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2015-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-05-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Andrzej Melezini
Jacek Pruszyński
Paweł Janusz Lewkowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Gry losowe
Sygn. powiązane
II GSK 2504/15 - Postanowienie NSA z 2016-08-03
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
art. 2; art. 6; art. 14 ust. 1; art. 89
Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.
Dz.U. 2012 poz 749
art. 121; art. 180  par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Andrzej Melezini, sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi H. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] Dyrektor Izby Celnej w B. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia [...] maja 2014 r. Nr [...] wymierzającą H. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. (dalej powoływana także jako "skarżąca Spółka"), karę pieniężną w wysokości 12 000 złotych z tytułu urządzania gier na automacie A. nr fabryczny [...] poza kasynem gry.
Organ przytoczył definicje gier na automatach wynikające z art. 2 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. nr 201, poz. 1540
ze zm., dalej powoływana w skrócie jako "u.g.h."). Wskazał też, że w świetle art. 6 ust. 1 u.g.h. działalność w zakresie gier na automatach może być prowadzona
na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry i urządzanie takich gier jest możliwe wyłącznie w kasynach gry. Dodał, że zgodnie z art. 89 u.g.h. karze pieniężnej podlega urządzanie gry na automatach poza kasynem gry.
Z przedstawionego przez organ odwoławczy stanu sprawy wynika,
że przedmiotowy automat do gry, stanowiący własność Spółki, użytkowany był poza kasynem gry w lokalu Bar na S. w S. Dyrektor Izby Celnej wskazał na zgromadzony materiał dowodowy w sprawie, między innymi: protokół z kontroli przeprowadzonej we wskazanym lokalu w dniu [...] lutego 2013 r. przez funkcjonariuszy Urzędu Celnego w S.; opinię nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. sporządzoną przez inż. J. K.; opinię z dnia [...] listopada 2010 r. w przedmiocie oceny zgodności symulatora zręcznościowego, o parametrach przedstawionych przez zleceniodawcę z wymaganiami określonymi w ustawie o grach hazardowych autorstwa M. C.; oświadczenie z dnia [...] czerwca 2010 r. producenta - czeskiej firmy A., dotyczące urządzenia A. w wersji programowej V 1.08; ekspertyzę prawną w zakresie funkcjonowania urządzenia rozrywkowego w kontekście celu i charakteru prowadzonych na urządzeniu gier, autorstwa prof. dr hab. S. P.; sprawozdanie nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. Wydziału Laboratorium Celne Izby Celnej w B.
Następnie organ odwoławczy scharakteryzował przebieg gry na zatrzymanym automacie oraz wskazując na brzmienie art. 2 ust. 3, 4 i 5 u.g.h. ocenił, że aby uznać, że dana gra (jedna gra) jest grą w rozumieniu treści art. 2 ust. 3 czy też ust. 5 u.g.h. koniecznym jest stwierdzenie, że spełnia ona łącznie wszystkie warunki określone tych przepisach. Pozytywna odpowiedź na powyższe determinuje stwierdzenie, że dana gra na automacie jest grą w rozumieniu u.g.h.
Jak dalej wskazał organ odwoławczy, z treści sprawozdania z badań przeprowadzonych przez Wydział Laboratorium Celne Izby Celnej w B. wynika, że badane urządzenie wyposażone jest w dwa monitory LCD, klawisze sterujące, gniazdo typu JACK służące do podłączenia elektronicznych kluczy serwisowych oprogramowania, wrzutnik monet, akceptor banknotów, płytę główną
z zainstalowanym oprogramowaniem gier i jest przystosowany technicznie
do zamontowania wyrzutników monet ("Hoppera"). W świetle powyższego przedmiotowy automat jest urządzeniem elektronicznym. Urządzenie to nie wypłaca wygranych pieniężnych. Organ odwoławczy podkreślił także, że z treści sprawozdania wynika, iż oprogramowanie automatu rejestruje wypłaty elektroniczne w księgowości elektronicznej pochodzące z punktów w kolorze białym.
W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia, czy mamy do czynienia z automatem do gier
w rozumieniu art. 2 ust. 3 lub art. 2 ust. 5 u.g.n. istotne jest rozpoznanie,
czy urządzane na nim gry zawierają elementy losowe, czy posiadają charakter losowy.
Odnosząc się do językowego znaczenia pojęcia "losowości" organ stwierdził, że zestawienie zamieszczonych w art. 2 ust. 3 i art. 2 ust. 5 u.g.h. zwrotów "gra zawiera element losowości" oraz "gra ma charakter losowy" prowadzi do wniosku,
że o ile na gruncie art. 2 ust. 3 ustawy, poza losowością gry na automacie, możliwe jest jeszcze wprowadzenie do gry, jako istotnych, elementów umiejętności, zręczności lub wiedzy gracza, o tyle na gruncie art. 2 ust. 5 u.g.h. te elementy (umiejętności, zręczności, wiedzy) mogą mieć jedynie charakter marginalny,
aby zachowała ona charakter losowy w rozumieniu art. 2 ust. 5. Dominującym elementem gry musi być "losowość" rozumiana jako sytuacja, w której wynik gry zależy od przypadku, a także jako sytuacja, w której rezultat gry jest nieprzewidywalny dla grającego. Tymczasem z treści sprawozdania wynika,
że po naciśnięciu przycisku START/STOP następuje uruchomienie bębnów. Grający nie ma możliwości zatrzymania bębnów oddzielnie, a tym samym nie ma możliwości dokonania wyboru znaku na każdym z bębnów oddzielnie. Gracz nie jest w stanie przewidzieć kombinacji symboli, która ustawi się na bębnach w momencie zatrzymania. Gry prowadzone na spornym automacie są zatem nieprzewidywalne
i niezależne od woli grającego, a więc wypełniają, określoną w art. 2 ust 3 u.g.h., definicję gier na automatach, w części dotyczącej określenia występujących w nich wygranych rzeczowych.
Ustosunkowując się do zarzutów odwołania, Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił,
że pod pojęciem jednej gry uznać należy zamknięty cykl rozpoczynający się uruchomieniem gry przy jednoczesnym zaangażowaniu określonej ilości punktów (stawki za udział w grze) i kończący się w chwili, na którą określa się jej wynik (wygrana/przegrana). Tymczasem analiza przedłożonych przez Spółkę opinii wskazuje, że odnoszą się one do gry rozumianej przez opiniujących jako dany odcinek czasu, którego długość determinuje kwota, jaką wpłaca gracz za możliwość korzystania z gier oferowanych na danym automacie (np. 10 zł za 10 min). Skoro przedłożone przez Spółkę opinie odnoszą się do odcinka czasu dostępności gier utożsamianych przez Opiniujących jako jedna gra (i na tej podstawie dokonano oceny przesłanek wynikających z treści art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h.), podczas
gdy dokonywany przez nich opis wskazuje, że w wykupionym czasie można przeprowadzić szereg gier – to Opiniujący nie dokonali oceny przesłanek wynikających z treści art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. (w tym przesłanki dotyczącej elementu losowego) co do jednej gry rozumianej jako cykl rozpoczynający się uruchomieniem gry przy jednoczesnym zaangażowaniu określonej ilości punktów
i kończący się w chwili, na którą określa się jej wynik (wygrana/przegrana).
Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że gry urządzane na automacie
do gier A. o numerze [...]nie podlegają przepisom u.g.h.
Odnosząc się do uwag Spółki dotyczących opinii Wydziału Laboratorium Celne Izby Celnej w B. organ zauważył, że opinia ta jest kompletna, odnosi się do konkretnego automatu i w sposób wyczerpujący dostarcza informacji niezbędnych w niniejszej sprawie. Nie tylko opisuje działanie przedmiotowego automatu do gier, ale także zawiera wywiedzione na tej podstawie wnioski. Wbrew zarzutom Spółki opinia jednostki badającej nie musi odnosić się do innych opinii przedstawionych przez Spółkę w postępowaniu. Ocena materiału dowodowego
nie leży bowiem we właściwości jednostki badającej, ale organu. Zdaniem organu, brak było również podstaw do kwestionowania uprawnień Wydziału Laboratorium Celne Izby Celnej w B. do przeprowadzenia badań, zaś wysuwane
przez Spółkę tezy podważające jej kompetencje nie znajdują uzasadnienia.
Zdaniem Dyrektora Izby Celnej, w aktualnym stanie prawnym bezzasadna
jest argumentacja pełnomocnika Spółki, sprowadzająca się do twierdzenia,
że konsekwencją wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 lipca 2012 r. w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 i C-217/11 jest bezskuteczność przepisów u.g.h. i obowiązek zaniechania ich stosowania przez organy. Organ odwoławczy podkreślił, że Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 listopada
2013 r. sygn. akt I KZP 15/13 stwierdził, że orzeczenie TSUE w kwestii potencjalnego charakteru technicznego normy prawa krajowego przy braku wypełnienia
przez organ ustawodawczy obowiązku notyfikacji wynikającego z Dyrektywy 98/34/WE, nie jest równoznaczne z utratą mocy prawnej tego aktu. Z kolei w wyroku z dnia 23 lipca 2013 r. w sprawie P 4/11 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 135 ust. 2 u.g.h. jest zgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dyrektor Izby Celnej zaznaczył, że przedmiotem rozważań SN i TK był wpływ wyroku TSUE z dnia 19 lipca 2012 r. na przepisy regulujące kwestię urządzania gier na automatach
o niskich wygranych zawarte w u.g.h. Zatem stanowisko prezentowane przez te instytucje ma bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszym postępowaniu.
Organ zauważył, że TSUE w wyroku w sprawach połączonych C-213/11,
C-214/11 i C-217/11 zawarł podstawowe wskazanie: "(...) iż art. 1 pkt 11 dyrektywy nr 98/34 należy interpretować w ten sposób, że przepisy krajowe tego rodzaju
jak przepisy ustawy o grach hazardowych, które mogą powodować ograniczenie,
a nawet stopniowe uniemożliwienie prowadzenia gier na automatach o niskich wygranych poza kasynami i salonami gry, stanowią potencjalnie "przepisy techniczne" w rozumieniu tego przepisu, w związku z czym ich projekt powinien zostać przekazany Komisji zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy wskazanej dyrektywy, w wypadku ustalenia, iż przepisy te wprowadzają warunki mogące mieć istotny wpływ na właściwości lub sprzedaż produktów. Dokonanie tego ustalenia należy do sądu krajowego."
Zdaniem organu, dokonując oceny przedstawionych pytań Trybunał wydaje się dostrzegać dwie podstawowe kwestie: fakt, że ustawa o grach hazardowych funkcjonuje już w porządku prawnym RP oraz że możliwe jest dokonanie ustaleń
czy zaistniał wpływ ocenianej regulacji na właściwości lub sprzedaż produktów. Dyrektor Izby Celnej podkreślił, że biorąc pod uwagę zarówno cel, jaki ma realizować Dyrektywa nr 98/34/WE, jak i dotychczasowe orzecznictwo TSUE, nie sposób rozpatrywać kwestii wpływu przepisów na sprzedaż produktu tylko i wyłącznie
na rynku krajowym.
Końcowo organ odwoławczy odniósł się do treści opinii prof. dr hab. J. K. z dnia [...] marca 2011 r. (której jednak nie wymienił w materiałach dowodowych sprawy na wstępie rozważań zawartych w uzasadnieniu decyzji odwoławczej) oraz wskazał, że opinia A. C. nie była włączona
w poczet dowodów w przedmiotowej sprawie.
Mając powyższe na uwadze Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że zasadnym było wymierzenie Spółce kary pieniężnej w wysokości 12.000 zł w oparciu o art. 89 ust. 2 u.g.h.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Białymstoku wywiódł pełnomocnik skarżącej Spółki, zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1. naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 ust 1 i 2 oraz art. 91 ustawy
w związku z art. 14 u.g.h. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające
na bezpodstawnym wymierzeniu Skarżącemu kary pieniężnej mimo braku notyfikacji projektu ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych wymaganego przez art. 8 ust. 1 oraz art. 1 pkt 11 Dyrektywy 98/34/WE
i konsekwencji zastosowanie przepisów technicznych, które wobec braku notyfikacji są bezskuteczne i nie mogą być podstawą wymierzania kar wobec jednostek w świetle orzeczenia TSUE z dnia 19 lipca 2012 r., a tym samym prowadzenie postępowania w sposób budzący wątpliwości strony
tj. z naruszeniem art. 121 §1 i 2 o.p.;
2. naruszenie art. 122 i art. 187 § 1 o.p. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez pominięcie przez organ w swoich ustaleniach istotnej okoliczności tj. rozważenia uznania podstawy prawnej swojego rozstrzygnięcia
za przepis techniczny w rozumieniu Dyrektywy 98/34 i skutków płynących
z takiego zakwalifikowania tych przepisów, przy uwzględnieniu sprzężenia normy sankcjonowanej wyrażonej w art. 14 u.g.h. oraz normy sankcjonującej wyrażonej w art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.;
3. naruszenie art. 2 ust. 3 oraz art. 2 ust. 5 u.g.h. poprzez ich błędną wykładnię dokonaną wbrew dyrektywie płynącej z zasady per non est oraz zasady racjonalnego ustawodawcy, której zastosowanie prowadziłoby do zrównania
pod względem znaczenia odmiennych pojęć użytych przez ustawodawcę
w definicjach wskazanych w przepisach art. 2 ust. 3 oraz art. 2 ust. 5 u.g.h.
a w konsekwencji do zbędności jednego ze wskazanych pojęć i ostatecznie oparcie rozstrzygnięcia na błędnie zrekonstruowanej normie prawnej i tym samym prowadzenie postępowania w sposób budzący wątpliwości strony
tj. z naruszeniem art. 121 § 1 i 2 o.p.;
4. błędną wykładnię art. 2 ust. 3 i art. 2 ust. 4 u.g.h. poprzez uznanie, iż urządzenie A. nr [...] umożliwia uzyskanie wygranych rzeczowych w postaci punktów, które umożliwiają rozpoczęcie nowych gier w sytuacji,
gdy zdobyte podczas gry dodatkowe punkty zwiększają jedynie stan ich posiadania podczas gry i umożliwiają jej kontynuowanie, ale tylko do końca wykupionego czasu gry, przez co nie można ich uznać jako wygranej rzeczowej;
5. naruszenie art. 121 § 1 o.p. wyrażającego zasadę in dubio pro tributario zgodnie, z którą obowiązkiem organu podatkowego jest rozstrzygnięcie wszelkich wątpliwości faktycznych, a także co do wykładni prawa na korzyść podatnika,
w niniejszej sprawie szczególnie uzasadnionym wobec braku legalnych definicji pojęć ustawowych takich jak "element losowości" oraz "charakter losowy" zawartych w art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h., budzących poważne wątpliwości interpretacyjne i mających kapitalne znaczenie dla możliwości kwalifikacji gry
na konkretnym urządzeniu jako gry hazardowej, a tym samym podstawy
do zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 2, polegające na dokonaniu przez organ wykładni najmniej korzystnej dla strony;
6. naruszenie art. 121 § 2 oraz art. 124 o.p., poprzez niewyjaśnienie stronie przesłanek, którymi kierował się organ uznając gry na kwestionowanym urządzeniu za gry posiadające element losowości według normy w art. 2 ust. 3 u.g.h., tym samym prowadzenie postępowania w sposób budzący wątpliwości strony tj. z naruszeniem art. 121 § 1 o.p.;
7. naruszenie art. 191 o.p., poprzez błędne przyjęcie, iż zastopowanie przez gracza symboli w grze ma charakter przypadkowy podczas gdy analiza dowodów zaoferowanych przez stronę w postaci ekspertyzy technicznej biegłego sądowego inż. J. K. z dnia [...].08.2010 r. dotyczącej sposobu funkcjonowania urządzenia do gier zręcznościowych identycznego z objętym niniejszym postępowaniem oraz opinii prawnej prof. M. C. z dnia [...] maja 2010 r.
i ekspertyzy prawnej prof. dr hab. S. P., w zakresie oceny funkcjonowania zakwestionowanego urządzenia prowadzi do wniosków przeciwnych od wyprowadzanych przez Dyrektora Izby Celnej w zaskarżonej decyzji;
8. naruszenie art. 180 § 1, art. 181, art. 187 oraz art. 191 o.p., poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na sprawozdaniu jednostki badającej Izby Celnej
w B., pomimo, iż jednostka ta nie ma w akredytacji do badań automatów i urządzeń do gier, w związku z czym sporządzone przez tę jednostkę badającą sprawozdanie nie powinno stanowić podstawy wydania skarżonej decyzji;
9. naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. przez błędne zastosowanie
w stanie faktycznym sprawy i przyjęcie, że przepis art. 89 cyt. wyżej ustawy znajduje zastosowanie także do urządzania gier na symulatorze zręcznościowym nie objętym przepisami art. 2 ust. 3 oraz art. 2 ust. 5 u.g.h.;
10. naruszenie art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 89 u.g.h. i art. 24 i art. 107 § 1 k.k.s., poprzez oparcie rozstrzygnięcia na niekonstytucyjnym przepisie art. 89 u.g.h. zakładającym wymierzenie finansowej kary pieniężnej w stosunku do tych samych osób i za identycznie zdefiniowany czyn, co zagrożony grzywną pieniężną czyn penalizowany na gruncie art. 107 § 1 w związku z art. 24 k.k.s.;
11. naruszenie art. 180 § 1 o.p. w zw. z art. 32 ust. 1 pkt. 13 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. 2009 r. nr 168, poz. 1323 ze zm.), poprzez oparcie ustaleń m.in. na protokole z eksperymentu, odtworzenia możliwości gry, pomimo braku dowodów na okoliczność zgodności tego eksperymentu z powołanym wyżej przepisem.
Wniosła również o zawieszenie postępowania do czasu udzielenia przez Trybunał Konstytucyjny odpowiedzi na powyższe pytanie prawne oraz
o dopuszczenie jako dowód w sprawie protokołu kontroli z dnia [...] marca 2011 r. przeprowadzonej przez Urząd Celny w K. na okoliczność wykazania,
że identyczne urządzenie ma charakter zręcznościowy a nie losowy.
W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł
o jej oddalenie.
Postanowieniem z dnia 12 listopada 2014 r. sygn. II SA/Bk 963/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zawiesił postępowanie sądowe
w sprawie do czasu rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny pytania prawnego skierowanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II GSK 686/13.
Postanowieniem z dnia 6 maja 2015 r. sygn. I SA/Bk 105/15 Sąd podjął zawieszone postępowanie.
W trzech pismach datowanych na dzień 9 czerwca 2015 r., pełnomocnik skarżącej Spółki:
- podtrzymał zarzuty i stanowisko zaprezentowane w skardze, przedłożył dodatkowe uzasadnienie w zakresie niezgodności obowiązujących przepisów krajowych – u.g.h. z przepisami wspólnotowymi;
- wniósł o zaliczenie w poczet materiału dowodowego dowodów uzupełniających
z opinii biegłego sądowego B. B. szczegółowo w piśmie scharakteryzowanych;
- wniósł o zawieszenie postępowania do czasu: rozstrzygnięcia przez SN w sprawie I KZP 6/15 zagadnienia prawnego skierowanego przez Sąd Okręgowy
w C., rozstrzygnięcia przez TSUE pytania prejudycjalnego skierowanego 24 kwietnia 2015 r. przez Sąd Okręgowy w Ł., wydania orzeczenia przez NSA,
w sprawie w której Sąd ten wystąpił do Trybunału z pytaniem prawnym (II GSK 686/13).
Do pisma datowanego na dzień [...] czerwca 2015 r. pełnomocnik Spółki załączył glosę dr M. G. wskazując, że w całości podziela zaprezentowane
w niej stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania poza kasynem gier na automacie.
Podstawę prawną działania organów stanowią przepisy ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm. - dalej "u.g.h.").
Z mocy art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. karze pieniężnej podlega urządzający gry
na automatach poza kasynem gry. W świetle brzmienia art. 6 ust. 1 u.g.h. działalność w zakresie gier na automatach może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry i urządzanie takich gier jest dozwolone wyłącznie w kasynach gry. Zgodnie z art. 14 ust. 1 u.g.h. urządzanie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości oraz gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry.
W podstawach faktycznych kontrolowanego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Celnej wskazał, że automat do gry o nazwie A. nr fabryczny [...], stanowiący własność skarżącej Spółki, użytkowany był poza kasynem gry. Podstawę dowodową wydania skarżonej decyzji stanowiły w szczególności - protokół z kontroli przeprowadzonej w lokalu oraz sprawozdanie z badania Wydziału Laboratorium Celne Izby Celnej w B. Na podstawie tych dowodów stwierdzono, że kontrolowane urządzenie jest automatem do gier losowych.
Zgodnie z dyspozycją art. 2 ust. 3 u.g.h. grami na automatach są gry
na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Zakres definicji legalnej gry na automatach został poszerzony w art. 2
ust. 5 u.g.h., według którego grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. Wygraną rzeczową w grze na automatach jest również wygrana polegająca na możliwości przedłużania gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry wykorzystanie wygranej rzeczowej uzyskanej w poprzedniej grze (art. 2 ust. 4 u.g.h.).
Sąd podziela stanowisko organu, że "jedna gra" - jeden cykl gry - to taki okres gry, w którym po postawieniu stawki (start) następuje pierwsza możliwość rozstrzygnięcia wyniku gry (wygrana, niewygrana), każde następne postawienie kolejnej stawki rozpoczyna nową grę. Zatem wybór stawki i wciśnięcie odpowiedniego przycisku rozpoczyna grę (np. bębny zostają wprawione w ruch),
zaś zakończenie następuje w momencie uzyskania wyniku (zatrzymanie bębnów). Jeżeli wynik gry (rozstrzygnięcie) jest korzystny dla gracza - wygrywa, jeśli niekorzystny - przegrywa. Za "prawo" uzyskania rozstrzygnięcia (wygrana/przegrana) gracz ponosi opłatę - pobierana jest stawka - punkty kredytowe, w ramach jednej gry.
W przypadku ww. automatu zakredytowanie powoduje, iż gracz otrzymuje możliwość korzystania z automatu przez określony czas wg przelicznika około 1 zł
za 1 minutę, czyli ma możliwość korzystania z gier dostępnych na automacie
w określonym czasie. Samo zakredytowanie automatu nie jest grą i nie uruchamia żadnej gry, lecz umożliwia korzystanie z automatu. Upływ wykupionego czasu
nie kończy gry, lecz ogranicza czas korzystania z automatu. Zatem wyczerpanie limitu czasowego wynikającego z zakredytowania automatu w każdym przypadku, bez względu na uzyskane wyniki w pojedynczych grach, uniemożliwia graczowi korzystanie z automatu. Zakredytowanie automatu wyższą kwotą niż minimalna opłata za korzystanie z automatu wydłuża jedynie czasu korzystania z automatu
i nie ma żadnego wpływu na wynik pojedynczej gry, która zaczyna się w momencie wprawienia w ruch bębnów, tj. w momencie pobrania stawki za grę i kończy się
w momencie uzyskania rozstrzygnięcia - wygrana/przegrana.
Urządzenie to nie wypłaca wprawdzie wygranych pieniężnych (pomimo istnienia konstrukcyjnej możliwości), oprogramowanie automatu rejestruje jednak wypłaty elektroniczne w księgowości elektronicznej pochodzące z punktów w kolorze białym. Wypłaty elektroniczne pochodzące z punktów w kolorze zielonym
nie są rejestrowane przez księgowość elektroniczną. Automat realizuje wypłatę elektroniczną w chwili skończenia się czasu dostępności gier lub rezygnacji grającego przyciskiem "Wybór Gry/Zapisz Wynik/Zakończ Grę". Skoro automat umożliwia uzyskiwanie punktów kredytowych, za które można prowadzić dalsze gry, mieści się to w pojęciu wygranej rzeczowej w grach na automatach.
Organ dokonał także analizy, czy gry urządzane na urządzeniu zawierają elementy losowe, czy też posiadają charakter losowy.
Ustawa o grach hazardowych nie definiuje tych pojęć. Na gruncie języka ogólnego jakieś zdarzenie (sytuacja, stan rzeczy) ma charakter "losowy", jeśli "dotyczy nieprzewidzianych wydarzeń; jest oparte na przypadkowym wyborze
lub na losowaniu; dotyczy losu, doli, kolei życia; zależne jest od losu"
(por. S. Skorupka, H. Auderska, Z. Łempicka (red.): Mały słownik języka polskiego, PWN, W-wa, 1969, s. 350; M. Bańko: Słownik języka polskiego, W-wa 2007, tom 2, s. 424; M. Szymczak: Słownik języka polskiego, W-wa 1988, tom 2, s. 53; E. Sobol: Mały słownik języka polskiego, W-wa 1994, s. 396). Z kolei w słowniku wyrazów obcych czytamy, że "los" to – "dola, kolej życia, bieg wydarzeń, przeznaczenie, fatum, traf, przypadek" (por. E. Sobol (red.): Słownik wyrazów obcych, W-wa 1997,
s. 664). Natomiast w słowniku frazeologicznym współczesnej polszczyzny określenie "los" pojawia się jako element szerszych zwrotów języka naturalnego związanych
z sytuacjami, w których: "coś się rozstrzyga", "coś się decyduje", "coś zachodzi", "istnieje stan niepewności" (S. Baba, J. Liberek, Słownik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa 2002). I wreszcie w słowniku synonimów autorstwa
A. Dąbrówki, E. Geller, R. Turczyna (Warszawa 2004), jako określenia synonimiczne dla pojęcia "los" przywołuje się "fortunę", "przypadek", "zrządzenie", "traf", "zbieg okoliczności", "splot wydarzeń", "zbieżność".
Z kolei zwrot "charakter" w słownikach języka polskiego tłumaczony jest jako "zespół cech właściwych danej osobie, przedmiotowi lub zjawisku" (por. S. Skorupka, H. Auderska, Z. Łempicka (red.): Mały słownik języka polskiego, W-wa 1969, s. 72; M. Bańko: Słownik języka polskiego, W-wa 2007, tom 1, s. 199).
Wykładnia językowa zwrotu "charakter losowy", zawartego w art. 2 ust. 5 u.g.h., prowadzi do wniosku, że uprawnione jest utożsamianie powyższego zwrotu języka prawnego nie tylko z sytuacją, w której wynik gry zależy od przypadku,
ale także z sytuacją, w której wynik gry jest nieprzewidywalny dla grającego. Nieprzewidywalność wyniku gry, brak pewności co do tego, jaki wynik padnie, wobec niemożności przewidzenia "procesów" zachodzących in concreto w danym urządzeniu, pozostaje immanentną cechą tego rodzaju gry na automacie
(por. M. Pawłowski: Gry losowe i zakłady wzajemne, opubl. w: Prawo Spółek 1997, nr 7-8, s. 78).
Podsumowując, zestawienie zamieszczonych w art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. zwrotów "gra zawiera element losowości" oraz "gra ma charakter losowy" prowadzi do wniosku, że o ile na gruncie art. 2 ust. 3 ustawy, poza losowością gry
na automacie, możliwe jest jeszcze wprowadzenie do gry, jako istotnych, elementów umiejętności, zręczności lub wiedzy gracza, o tyle na gruncie art. 2 ust. 5 u.g.h. te elementy (umiejętności, zręczności, wiedzy) mogą mieć jedynie charakter marginalny, aby zachowała ona charakter losowy w rozumieniu art. 2 ust. 5. Dominującym elementem gry musi być "losowość" rozumiana jako sytuacja, w której wynik gry zależy od przypadku, a także jako sytuacja, w której rezultat gry jest nieprzewidywalny dla grającego. W świetle powyższego należy uznać, że pojęcie charakter losowy jest pojęciem znacznie szerszym niż pojęcie element losowości.
Z zebranych dowodów wynika, że gracz nie jest w stanie przewidzieć rezultatu przeprowadzonej gry, jak również nie ma wpływu na odpowiednie ustawienie bębnów. Gracz nie ma bowiem żadnego wpływu na zatrzymanie bębnów,
co świadczy o tym, że wynik gry nie zależy od zręczności gracza. Zatem należy stwierdzić, że rezultat gry jest nieprzewidywalny dla grającego, a tym samym gra ma charakter losowy, zawierając jednocześnie element losowości.
Gry na automacie były odpłatne i urządzane w ogólnie dostępnym lokalu,
co pozwala na wyciągnięcie wniosku, iż gry prowadzone były w celach komercyjnych.
Sporne urządzenie jest też niewątpliwie urządzeniem elektronicznym.
Tym samym, należy zgodzić się z organem, że gry na przedmiotowym automacie wypełniają definicję gier na automatach w rozumieniu u.g.h.
Biorąc pod uwagę prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy oraz przeprowadzoną wykładnię mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego zasadnie przyjęto, że skarżąca Spółka urządzała w kontrolowanej lokalizacji gry na automatach. A zatem, wbrew stanowisku autora skargi, stan faktyczny sprawy podlega subsumcji pod normę prawną zawartą w art. 89 ust. 1
pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h.
Sąd nie podziela również pozostałych zarzutów skargi.
W kontrolowanej sprawie organy podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zebrały
i rozpatrzyły materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu dokonanej ocenie zebranego materiału dowodowego nie sposób zarzucić dowolności. Z wyrażonej w art. 191 o.p. zasady swobodnej oceny dowodów wynika, że organ podatkowy - przy ocenie stanu faktycznego - nie jest skrępowany żadnymi regułami ustalającymi wartość poszczególnych dowodów. Organ ten, według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania, ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych i wpływ udowodnienia jednej okoliczności
na inne. Wyciągnięte w sprawie wnioski są logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione. Zaskarżona decyzja zawiera pełne uzasadnienie faktyczne i prawne. Poszczególne dowody poddano szczegółowej analizie i ocenie, dowody zostały także ocenione we wzajemnej łączności. Organ dokonał również oceny argumentów
i dowodów przedstawianych przez stronę. Postępowanie podatkowe zostało przeprowadzone w sposób budzący zaufanie do tych organów, które udzielały stronie niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa pozostających
w związku z przedmiotem tego postępowania. Organy podatkowe wyjaśniły też stronie zasadność przesłanek, którymi kierowały się przy załatwianiu sprawy. Przeprowadzone postępowanie w pełni odpowiada wymogom wynikającymi
z art. 180 § 1, art. 181, art. 187 i art. 191 o.p.
Zdaniem Sądu brak jest podstaw do kwestionowania w niniejszym postępowaniu uprawnień Wydziału Laboratorium Celne Izby Celnej w B. do badania automatów i urządzeń do gier. Stosownie do art. 23f ust. 1 u.g.h. upoważnienia do badań technicznych automatów i urządzeń do gier udziela minister właściwy do spraw finansów publicznych jednostce badającej, która m.in. posiada akredytację Polskiego Centrum Akredytacji lub jednostki akredytującej państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, będącej sygnatariuszem Wielostronnego Porozumienia EA (European co-operation for Accreditation Multilateral Agreement). Skoro organem uprawnionym do udzielenia upoważnienia do badania automatów i urządzeń do gier jest minister właściwy do spraw finansów publicznych, który sprawdza spełnienie warunków do wydania tego upoważnienia, to należy uznać, że przedmiotowe postępowanie w zakresie cofnięcia rejestracji automatu nie jest właściwe do oceny prawidłowości udzielonej akredytacji. Jak zasadnie stwierdził WSA w Białymstoku
w wyroku z dnia 19 listopada 2013 r., II SA/Bk 719/13, jeśli ze sprawy wynika,
że jednostka badająca posiadała w dacie przeprowadzenia badania upoważnienie Ministra Finansów do badań technicznych automatów i urządzeń do gier, to jest to fakt wykluczający prowadzenie w sprawie dodatkowego, uzupełniającego postępowania dowodowego na okoliczność posiadania przez tę jednostkę uprawnień do sporządzania opinii o legalności działania automatów do gier o niskich wygranych. Fakt figurowania jednostki badającej w wykazie jednostek upoważnionych do badań technicznych automatów i urządzeń do gier stanowi podstawę przyjęcia przez organ statusu danej jednostki jako uprawnionej do przeprowadzania badania sprawdzającego automatów do gier o niskich wygranych. Niewątpliwie zaś
w rozpatrywanej sprawie kwestionowaną opinię wydała jednostka badająca posiadająca w dacie przeprowadzenia badania stosowne upoważnienie. Należy też dodać, że z przepisów u.g.h. nie wynika obowiązek przedstawienia akredytacji dopasowanej zakresowo do charakterystyki badań urządzeń do gier.
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 180 § 1 o.p. w związku z art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323 ze zm.) dotyczący oparcia rozstrzygnięcia m.in. na protokole z eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych. Przepis ten określa środki dowodowe pozostające w dyspozycji organów celnych, dopuszczając także możliwość przeprowadzenia w uzasadnionych przypadkach w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie, gry na automacie
o niskich wygranych lub gry na innym urządzeniu. Sąd podziela stanowisko organów, że w sprawie wystąpił "uzasadniony przypadek", który według przywołanego art. 32 ust. 1 pkt 13 ww. ustawy umożliwiał funkcjonariuszom celnym sięgnięcie po ten instrument procesowy. W sytuacji stwierdzenia organizowania gry na automacie znajdującym się w lokalu niespełniającym ustawowych warunków urządzania gier hazardowych, gdy organizujący taką grę nie legitymuje się stosowną koncesją
lub zezwoleniem, stanowi to uzasadnienie, by zbadać rodzaj urządzenia, jego funkcjonowanie, a także ewentualne wykorzystanie do organizowania takich gier. Wyniki takiego eksperymentu, tak jak inne dowody, podlegały swobodnej ocenie organów.
Organ dokonał także analizy opinii przedłożonych przez skarżącą Spółkę,
tj. opinii – M. C., S. P. i J. K. stwierdzając,
że dowody te nie przyczyniają się do wyjaśnienia stanu faktycznego. W tym zakresie wskazano, że przedłożone opinie odnoszą się do odcinka czasu dostępności gier utożsamianych przez opiniujących jako jedna gra (i na tej podstawie dokonano oceny przesłanek wynikających z treści art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h.), podczas gdy dokonany opis wskazuje, że w wykupionym czasie można przeprowadzić szereg gier i to jedna
z nich powinna zostać poddana ocenie pod kątem ww. przesłanek. Skoro opiniujący nie dokonali oceny przesłanek wynikających z treści art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h. (w tym przestanki dot. charakteru losowego, czy też elementu losowego), co do jednej gry rozumianej jako cykl rozpoczynający się uruchomieniem gry przy jednoczesnym zaangażowaniu określonej ilości punktów i kończący się w chwili, na którą określa się jej wynik (wygrana/przegrana), tym samym nie dają podstaw do stwierdzenia, że gry urządzane na spornym automacie do gier nie podlegają przepisom ustawy. Dodatkowo przedstawione dowody nie odnoszą się do działania konkretnego urządzenia. Organ zatem ocenił przedstawione dowody i wyjaśnił dlaczego
nie zostały uwzględnione.
Na ocenę sprawy nie wpływa przedstawiony przez skarżącą Spółkę wraz
ze skargą dowód w postaci protokołu kontroli przeprowadzonej w dniu [...] marca 2011 r. przez Urząd Celny w K. w Sklepie Spożywczo-Przemysłowym. Dotyczy on innego urządzenia, niż będące przedmiotem niniejszego postępowania. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga kwestia, czy przepisy art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. mają charakter przepisów technicznych i czy możliwe jest oparcie na tych przepisach rozstrzygnięcia.
Bezsporne jest, że projekt ustawy o grach hazardowych,
w tym kwestionowane przepisy, nie zostały notyfikowane w trybie przewidzianym
w dyrektywą 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającą procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. U. L 204 z 21.7.1998, str. 37).
Kwestia braku notyfikacji przez Polskę projektu ustawy o grach hazardowych Komisji Europejskiej stanowiła przedmiot wyroku TSUE z 19 lipca 2012 r.
w połączonych sprawach Fortuna sp. z o.o., Grand sp. z o.o. i Forta sp. z o.o. (C-213/11; C-214/11 i C-217/11; dalej: Fortuna i inni). Trybunał orzekł w powyższym wyroku, że artykuł 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE należy interpretować w ten sposób, że przepisy krajowe tego rodzaju jak przepisy ustawy o grach hazardowych, które mogą powodować ograniczenie, a nawet stopniowe uniemożliwienie prowadzenia gier na automatach o niskich wygranych poza kasynami i salonami gry, stanowią potencjalnie "przepisy techniczne" w rozumieniu tego przepisu, w związku z czym ich projekt powinien zostać przekazany Komisji zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy wskazanej dyrektywy, w wypadku ustalenia, iż przepisy te wprowadzają warunki mogące mieć istotny wpływ na właściwości lub sprzedaż produktów. Dokonanie tego ustalenia należy do sądu krajowego.
Przywołany wyrok został wydany w trybie prejudycjalnym wobec pytań zadanych przez WSA w Gdańsku dotyczących przepisów przejściowych u.g.h. - art. 135 ust. 2, art. 138 ust. 1 oraz art. 129 ust. 2. W tym zakresie w uzasadnieniu wyroku TSUE stwierdził, że przepisy przejściowe ustawy o grach hazardowych, które zakazują wydawania, przedłużenia i zmiany zezwoleń na prowadzenie działalności
w zakresie gier na automatach o niskich wygranych poza kasynami, mogą bezpośrednio wpływać na obrót tymi automatami. TSUE wskazał, że w tych okolicznościach zadaniem sądu krajowego jest ustalić, czy takie zakazy mogą wpływać w sposób istotny na właściwości i sprzedaż tych automatów. Dokonując powyższych ustaleń, sąd krajowy powinien uwzględnić, zdaniem TSUE, między innymi tę okoliczność, że ograniczeniu liczby miejsc, gdzie dopuszczalne jest prowadzenie gier na automatach o niskich wygranych, towarzyszy zmniejszenie ogólnej liczby kasyn. A także, w opinii TSUE, sąd krajowy powinien ustalić,
czy automaty do gier o niskich wygranych mogą zostać przeprogramowane
na automaty o wyższych wygranych w celu wykorzystania ich w kasynach,
co mogłoby wpłynąć w sposób istotny na właściwości tych automatów.
Nadto w pkt 24 i 25 uzasadnienia TSUE wskazał: "(24) Należy na wstępie przypomnieć, że Trybunał orzekł już, iż przepisy zakazujące prowadzenia gier elektrycznych, elektromechanicznych i elektronicznych w jakichkolwiek miejscach publicznych i prywatnych z wyjątkiem kasyn należy uznać za przepisy techniczne
w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34 (wyrok z dnia 26 października 2006 r.
w sprawie C-65/05 Komisja przeciwko Grecji, Zb.Orz. s. I-10341, pkt 61). (25) W związku z powyższym przepis tego rodzaju jak art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, zgodnie z którym urządzanie gier na automatach dozwolone jest jedynie w kasynach gry, należy uznać za "przepis techniczny" w rozumieniu art. 1
pkt 11 dyrektywy 98/34.".
Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 marca 2015 r. w sprawie P 4/14 w myśl art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej kompetencje TSUE w zakresie orzekania w trybie prejudycjalnym sprowadzają się do wykładni traktatów oraz ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne UE. TSUE, orzekając w sprawie Fortuna i inni nie mógł zatem rozstrzygnąć, czy przepisy krajowe ustawy o grach hazardowych mają charakter techniczny, kompetencja w tym zakresie należy bowiem do sądów krajowych. To sądy krajowe dokonują interpretacji prawa krajowego. TSUE nie miał kompetencji do oceny, czy konkretne przepisy, np. art. 14 ust. 1 u.g.h., mają charakter przepisów technicznych. Zdaniem TK, zakres odziaływania powyższego wyroku na ewentualne orzecznictwo krajowe sprowadza się jedynie do tego,
że niektóre przepisy ustawy o grach hazardowych z perspektywy art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE mogą być potencjalnie, a więc hipotetycznie "techniczne". Rozstrzygnięcie tej kwestii należy jednak wyłącznie do sądu orzekającego w danej sprawie i stosującego przepisy krajowe ustawy o grach hazardowych. Kwestia technicznego charakteru niektórych przepisów ustawy o grach hazardowych
nie została jednak absolutnie przesądzona w wyroku TSUE w sprawie Fortuna i inni, a wręcz przeciwnie, jak stwierdzono w sentencji tego wyroku, dokonanie tego ustalenia należy do sądów krajowych. Dodatkowo TK zauważył, że nie ma pewności, że w odniesieniu do projektowanej ustawy rząd obciążał obowiązek notyfikacji.
Nie sposób bowiem jednoznacznie ustalić, czy zawarte w niej przepisy miały rzeczywiście charakter techniczny, w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE
i rozporządzenia w sprawie notyfikacji. Dokonanie tego ustalenia należy do sądów krajowych, a więc sądów administracyjnych i karnych, które będą stosować przepisy ustawy o grach hazardowych, rozstrzygając konkretne sprawy.
Rozpatrując tę kwestię na gruncie niniejszej sprawy należy stwierdzić,
że możliwość uznania przepisów art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. (przepis sankcjonowany i sankcjonujący) za przepisy techniczne w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE nie jest jednoznaczna i budzi istotne wątpliwości. W dotychczasowym orzecznictwie sądów krajowych nie ukształtowało się w tym zakresie jednolite stanowisko.
Z art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE wynika, że pojęcie "przepis techniczny" dzieli się na trzy kategorie, tj. po pierwsze na "specyfikacje techniczne" w rozumieniu art. 1 pkt 3 tej dyrektywy, po drugie na "inne wymagania" określone w art. 1 pkt 4 tej dyrektywy i po trzecie na zakaz produkcji, przywozu, sprzedaży lub stosowania produktu, o którym mowa w art. 1 pkt 11 tej dyrektywy (orzeczenia w sprawach: C-267/03; C-20/05). Należy zatem zbadać, czy sporne przepisy należą do jednej z wymienionych trzech kategorii.
Sporne przepisy niewątpliwie nie należą do kategorii "specyfikacji technicznych". Z orzecznictwa wynika, że pojęcie to, zdefiniowane w art. 1 pkt 3, zakłada, że krajowy przepis odnosi się zawsze do produktu lub jego opakowania jako takich, a zatem ustala jedną z wymaganych cech produktu (wyrok w sprawie C-20/05). Przepis art. 14 ust. 1 u.g.h. nie odnosi się do automatów do gier o niskich wygranych, ani do ich opakowania, nie określa zatem żadnej ich cechy.
Przepisy te nie należą także do trzeciej kategorii przepisów technicznych, o których mowa w art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE, ponieważ nie obejmują one zakazu produkcji, przywozu, sprzedaży lub stosowania produktu w rozumieniu tego przepisu.
Rozważenia wymaga zatem, czy przepisy te mieszczą się one w pojęciu "innych wymagań". Zgodnie z orzecznictwem, aby móc zakwalifikować minimalne wymagania określone w wymienionych przepisach jako "inne wymagania"
w rozumieniu art. 1 pkt 4 dyrektywy 98/34/WE, muszą one stanowić "warunki", które mogą mieć istotny wpływ na skład lub charakter produktu bądź na jego sprzedaż (wyrok w sprawie C-267/03).
Podobnie TSUE w sprawach Fortuna i inni stwierdził, że przepisy krajowe ustawy o grach hazardowych można uznać za "inne wymagania" w rozumieniu art. 1 pkt 4 dyrektywy 98/34/WE. TSUE stwierdził, że kwestionowane uregulowania ustawy o grach hazardowych mogą mieć potencjalnie charakter przepisów technicznych, zależnie od oceny istotnego wpływu warunków wynikających z tych przepisów
na właściwości produktów (automatów do gier o niskich wygranych) lub na ich sprzedaż. Oznacza to przede wszystkim, że chodzi o ocenę stopnia wpływu, ma być on bowiem "istotny", a nie jakikolwiek. Zatem nie każdy wpływ, lecz jedynie znaczący w swym wymiarze będzie przesądzał o charakterze technicznym spornych przepisów ustawy o grach hazardowych.
W nowej ustawie o grach hazardowych ustawodawca zdecydował się
na wprowadzenie kompleksowych zmian dotyczących prowadzenia reglamentowanej prawnie działalności gospodarczej polegającej na organizowaniu gier hazardowych. Odstąpiono m.in. od możliwości urządzania gier na wszelkich automatach
bez koncesji i poza kasynami gry. Zgodnie z kwestionowanym art. 14 ust. 1 u.g.h. urządzanie gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry. Oceniając tę regulację należy zwrócić uwagę, że uprzednio obowiązujące przepisy ustawy
z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 27 ze zm.) nie upoważniały w żaden sposób do twierdzenia, że podmioty dysponujące zezwoleniami będą mogły prowadzić działalność w zakresie gier
na automatach "w nieskończoność". Stosownie do art. 36 ust. 1 i 1a ww. ustawy zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach były udzielane jedynie na okres 6 lat, z możliwością jednokrotnego przedłużenia na okres kolejnych 6 lat (por. wyrok NSA z 17 lutego 2011 r., II GSK 272/10, LEX nr 950565). Stąd podmioty te podejmując działalność w zakresie gier na automatach z góry miały świadomość, że może być ona prowadzona w ograniczonym czasie. Trzeba podkreślić, że w art. 14 ust. 1 u.g.h. nie wprowadzono zakazu działalności gospodarczej w zakresie gier hazardowych. Automaty dotychczas wykorzystywane jako niskowygraniowe mogą być nadal legalnie wykorzystywane do urządzania gier na tych samych warunkach do czasu wygaśnięcia posiadanych zezwoleń lub poświadczeń rejestracji w dotychczasowych miejscach (tj. poza kasynami), oraz –
na nowych już zasadach – mogą być także wykorzystywane w kasynach gry
po uzyskaniu koncesji, bądź mogą zostać przystosowane do gier zręcznościowych, które z kolei nie podlegają regulacjom ustawy o grach hazardowych. Sam fakt zmiany miejsca oraz modyfikacji sposobu użytkowania urządzenia, gdy nie idzie
za tym zmiana zasadniczego celu, czy funkcji oraz zasadniczej cechy danego produktu, nie może być uznany za wpływający istotnie na jego właściwości. Trzeba zaznaczyć, że ustawodawca wprowadzając zmiany w zakresie możliwości prowadzenia działalności w zakresie gier na automatach przewidział na rzecz ich posiadaczy wystarczająco długi okres przejściowy, aby umożliwić im dostosowanie się. Jeśli zaś chodzi o ustalenie, czy uregulowania ustawy o grach hazardowych wpływają istotnie na sprzedaż tych urządzeń, należy mieć również na uwadze również obrót na rynku unijnym. Z tych względów przepis art. 14 ust. 1 u.g.h. niewątpliwie oddziaływuje na działalność polegającą na użytkowaniu automatów
do gier, pośrednio też oddziaływuje na przywóz tych automatów. Jednak nawet
przy uwzględnieniu ustalonego ustawą limitu kasyn gry i zainstalowanych w nich automatów, nie jest to jedyny i znaczący czynnik zmniejszający użytkowanie dotychczasowych automatów, które do czasu wygaśnięcia uprzednio wydanych zezwoleń będą mogły pozostać w obrocie. Nie może to być zatem uznane
za użytkowanie marginalne. Stąd należy ocenić, że zakaz użytkowania automatów do gier poza kasynami może wpływać na sprzedaż automatów do gier, nie jest to jednak wpływ istotny. W kontekście tych ustaleń brak jest zatem dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że wskazywany przez skarżącą Spółkę art. 14 ust. 1 u.g.h. wprowadza "inne wymagania" w rozumieniu art. 1 pkt 4 dyrektywy 98/34/WE.
Przy dokonywanej ocenie nie sposób jednak pominąć, że TSUE
w orzeczeniach: z 26 października 2006 r. w sprawie C-65/05, z 11 czerwca 2015 r. w sprawie C-98/14, jak też w sprawie Fortuna i inni zajmował stanowisko, że przepisy zakazujące użytkowania automatów do gier poza kasynami stanowią przepisy techniczne, w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE.
Z tych względów należy zaznaczyć, że zdaniem Sądu ewentualne przyjęcie przy istniejących wątpliwościach, iż wskazane przepisy ustawy o grach hazardowych mają charakter przepisów technicznych nie oznacza, że sądy krajowe muszą automatycznie odmówić ich stosowania z uwagi na niedopełnienie obowiązku notyfikacji Komisji Europejskiej.
Trybunał Sprawiedliwości w kilku sprawach, w których pojawiała się kwestia niedopełnienia wynikającego z dyrektyw obowiązku notyfikacji Komisji Europejskiej projektów krajowych regulacji prawnych wyrażał pogląd, że konsekwencją naruszenia tego obowiązku powinno być niestosowanie nienotyfikowanej regulacji prawnej przez organy krajowe, w szczególności przez sądy (wyroki w sprawach:
C-433/05; C-303/04; C-159/00). Niewątpliwie jednak taka normatywna konsekwencja naruszenia obowiązku notyfikacji nie wynika z żadnego wyraźnego przepisu dyrektywy 98/34/WE, ani z żadnej regulacji traktatowej. Wskazane orzeczenia TSUE nie dotyczyły też materii gier hazardowych.
Zdaniem Sądu istnieją szczególne względy, które sprzeciwiają się przyjęciu wykładni powodującej niemożliwość stosowania przepisów dotyczących gier hazardowych wydanych z naruszeniem dyrektywy 98/34/WE.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny
w postanowieniu z 15 stycznia 2015 r. (II GSK 686/13) wskazał, że w przypadku zaniechania notyfikacji mamy do czynienia z naruszeniem "formalno-proceduralnym". Wówczas sama wada proceduralna, wynikająca z nienotyfikowania przepisu prawnego, nie przesądza o tym, iż treść przepisu krajowego narusza prawo UE. Zdaniem NSA uznanie, iż sąd zawsze miałby być bezwzględnie zobowiązany
do odmowy zastosowania przepisu, który nie został prawidłowo notyfikowany Komisji Europejskiej, mogłoby w konkretnych okolicznościach prowadzić do destabilizacji porządku prawnego, a przez to do naruszenia zasady pewności prawa i innych zasad demokratycznego państwa prawnego.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 marca 2015 r. (P 4/14), uznał,
że obowiązek notyfikacji Komisji i innym państwom członkowskim, o którym mowa
w dyrektywie 98/34/WE, nie jest uprzywilejowany w stosunku do wszelkich innych podobnych obowiązków opiniowania i konsultowania wynikających z ustaw zwykłych. TK stwierdził, że brak notyfikacji kwestionowanych przepisów art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie stanowi takiego naruszenia pozakonstytucyjnej procedury ustawodawczej, które byłoby równoznaczne z naruszeniem art. 2 i art. 7 Konstytucji. Należy bowiem stwierdzić, że ewentualne niedopełnienie obowiązku notyfikacji Komisji Europejskiej, a więc hipotetyczne zaniedbanie o charakterze formalnoprawnym unijnej procedury notyfikacji, nie pociąga za sobą automatycznie konieczności uznania, że doszło do naruszenia standardów konstytucyjnych
w zakresie stanowienia ustaw.
Warto zauważyć, że Trybunał Sprawiedliwości wielokrotnie podkreślał,
że w tej szczególnej dziedzinie, jaką są gry hazardowe, organy krajowe dysponują swobodnym uznaniem wystarczającym do ustalenia wymogów, z jakimi związana jest ochrona konsumenta i porządku społecznego, oraz że o ile warunki ustanowione przez orzecznictwo TS są ponadto spełnione, do państw członkowskich należy dokonanie oceny, czy w kontekście założonych przez te państwa i zgodnych
z prawem celów konieczny jest całkowity lub częściowy zakaz tego rodzaju działalności, czy też wystarczające jest jedynie ograniczenie tej działalności
i ustanowienie w tym celu mniej lub bardziej ścisłych zasad kontroli (orzeczenia
w sprawach: C-46/08; C-186/11 i C-209/11). Trybunał przyznawał jednocześnie,
że w dziedzinie gier i zakładów, których nadmiar ma szkodliwe konsekwencje społeczne, krajowe przepisy mające na celu uniknięcie pobudzania popytu poprzez ograniczanie wykorzystywania ludzkiej skłonności do gry mogą być uzasadnione (orzeczenia w sprawach: C-275/92; C-124/97; C-67/98). W tym kontekście Trybunał podkreślał, że względy moralne, religijne lub kulturowe jak też konsekwencje moralnie i finansowo szkodliwe dla jednostek i społeczeństwa, które wiążą się
z grami i zakładami, mogą uzasadniać istnienie dyskrecjonalnych uprawnień władz krajowych wystarczających dla ustalenia, zgodnie z ich własną skalą wartości, wymogów w zakresie ochrony konsumentów i porządku społecznego (orzeczenia
w sprawach: C-243/01; C-338/04, C-359/04 i C-360/04; C-42/07; C-316/07;
od C-358/07 do C-360/07; C-409/07 i C-410/07). W ramach ustawodawstwa zgodnego z Traktatem wybór sposobów organizowania i kontroli działalności
w zakresie prowadzenia i praktykowania gier losowych lub hazardowych, takich jak zawarcie z państwem umowy administracyjnej w przedmiocie koncesji lub ograniczenie prowadzenia i praktykowania niektórych gier do miejsc odpowiednio wyznaczonych do tego celu, należy do władz krajowych w ramach przysługującego im uznania (orzeczenia w sprawach: C-6/01; C-46/08). Państwa członkowskie mają pełną swobodę w wyborze systemu regulacji sektora hazardowego – w tym
w wyborze wartości, które decydują się chronić poprzez taki system. W ramach tej swobody państwa mogą wybrać pomiędzy absolutnym zakazem urządzania gier hazardowych, częściowym zakazem bądź przyzwoleniem połączonym z systemem nadzoru i kontroli nad sektorem (wyrok w sprawie C-124/97), przy zachowaniu wymogu proporcjonalności (wyrok w sprawach połączonych C-338/04, C-359/04
i C-360/04; wyrok w sprawie C-65/05).
Trybunał Konstytucyjny w przywoływanym wyroku z 11 marca 2015 r. (P 4/14) uznał, że wymóg, aby prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie urządzania gier na automatach, w tym o niskich wygranych, odbywało się jedynie w kasynach gry, jest wprowadzony w ustawie i uzasadniony "ważnym interesem publicznym",
w rozumieniu art. 22 Konstytucji. Motywem wprowadzonych rozwiązań było pilne zwiększenie ochrony społeczeństwa, zwłaszcza osób młodych, oraz praworządności (porządku i bezpieczeństwa publicznego) przed negatywnymi skutkami hazardu oraz walka z tzw. szarą strefą w dziedzinie hazardu i przeciwdziałanie m.in. praniu brudnych pieniędzy. W uzasadnieniu z naciskiem podkreślono, że wprowadzenie nowej ustawy jest elementem koniecznym do naprawy obecnego stanu rzeczy. Uzasadniony interes państwa w monitorowaniu i regulowaniu rynku gier hazardowych wynika przede wszystkim z zagrożenia uzależnieniem od hazardu. Problem uzależnienia od hazardu wiąże się z kolei z praktycznie nieograniczonym dostępem, także przez osoby nieletnie, do różnorodnych form hazardu, w tym gier
na automatach o niskich wygranych, które mogły być dotychczas organizowane także w punktach gastronomicznych, usługowych i handlowych. Nie ulega więc wątpliwości, że odstąpienie od możliwości urządzania gier na wszelkich automatach z elementami losowości poza kasynami gry jest uzasadnione interesem publicznym, któremu nie sposób odmówić szczególnie istotnego i ważkiego charakteru. Jest to interes publiczny tym bardziej ważny, ponieważ jest powiązany również
ze zwiększeniem pewności i rzetelności podmiotów legalnie prowadzących działalność gospodarczą na rynku hazardowym.
Jak wskazał TK z uzasadnienia projektu ustawy o grach hazardowych wynika, że motywem wprowadzenia tej regulacji były: po pierwsze, potrzeba zwiększenia kontroli państwowej nad rynkiem gier hazardowych oraz po drugie, zwiększenie ochrony obywateli przed negatywnymi następstwami uzależnienia od hazardu.
W uzasadnieniu projektu ustawy podkreślono, że "realizując zasadnicze, systemowe cele polegające zwłaszcza na wzroście ochrony społeczeństwa i praworządności przed skutkami hazardu, wprowadzono zakaz urządzania gier na wszelkich automatach z elementami losowości poza kasynami" (druk sejmowy nr 2481/VI kadencja, s. 61).
Zdaniem TK odstąpienie przez ustawodawcę od możliwości urządzania gier na wszelkich automatach w salonach gier, w punktach handlowych, gastronomicznych i usługowych, a więc poza kasynami gry, spełnia konstytucyjne wymogi ograniczenia wolności działalności gospodarczej. Ograniczenie możliwości organizowania gier na automatach wyłącznie do kasyn jest niezbędne dla ochrony społeczeństwa przed negatywnymi skutkami hazardu oraz dla zwiększenia kontroli państwa nad tą sferą, stwarzającą liczne zagrożenia nie tylko w postaci uzależnień, ale także struktur przestępczych. Zwalczanie takich zagrożeń społecznych leży
z całą pewnością w interesie publicznym, o którym mowa w art. 22 Konstytucji. Wolność działalności gospodarczej w dziedzinie hazardu może podlegać dalej idącym ograniczeniom z uwagi na konieczność zagwarantowania niezbędnego poziomu ochrony konsumentów i porządku publicznego.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził ponadto, że wprowadzone ograniczenie wolności działalności w zakresie urządzania gier na wszelkich automatach wyłącznie w kasynach gier nie tylko służy zamierzonemu celowi, ale jest też niezbędne
dla ochrony społeczeństwa przed negatywnymi skutkami hazardu oraz
dla zwiększenia kontroli państwa nad tą sferą, stwarzającą liczne zagrożenia. W ocenie Trybunału, przyjęte środki spełniają postulat adekwatności i nie są nadmiernie dolegliwe. Trybunał uznał, że kwestionowane przepisy art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. przechodzą pomyślnie test proporcjonalności, wynikający z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
Przywołane względy dają podstawę do stwierdzenia, że ustawa o grach hazardowych jest przejawem skorzystania przez polskie władze publiczne z uznania w zakresie regulacji gier hazardowych, które przyznaje państwom członkowskim
w przywołanym wyżej orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości. Ustawa ta służy
przy tym realizacji tych wartości, do których odwołuje się w tym kontekście Trybunał, a więc zmierza ona w swoim założeniu do unikania szkodliwych społecznych konsekwencji hazardu i kieruje się względami moralnymi i kulturowymi, a także szkodliwymi finansowo dla jednostek i społeczeństwa konsekwencjami, które wiążą się z grami i zakładami. Wprowadzone zasady spełniają wymogi stawiane
przez Trybunał Sprawiedliwości. Stanowią one proporcjonalny środek niezbędny
do osiągnięcia nadrzędnych celów interesu ogólnego. Zmiany zostały wprowadzone w sposób ewolucyjny, umożliwiający przedsiębiorcom dostosowanie prowadzonej działalności do nowych regulacji. Mając na uwadze szczególny charakter i znaczenie regulacji dotyczących gier hazardowych nie sposób przyjąć, że sam formalny brak notyfikacji tychże przepisów winien skutkować odmową ich stosowania.
Nadto jak ustaliły organy, skarżąca Spółka nie posiada i nie posiadała koncesji na prowadzenie kasyna gry, ani zezwolenia na urządzanie gier na automatach urządzanych w salonach gier lub na automatach o niskich wygranych w rozumieniu art. 129 ust. 1 u.g.h. Mimo tego podjęła działalność w zakresie urządzania gier
na automatach poza kasynem gry w stwierdzonym w sprawie punkcie. Uznanie w tej sytuacji możliwości skutecznego powołania się przez stronę na brak notyfikacji spornych przepisów i niezastosowanie w konkretnej sprawie art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. dawałoby nieuzasadnioną ochronę podmiotowi, który podjął
i prowadził działalność niezgodną z prawem. W żaden sposób nie służyłoby natomiast ochronie swobody przepływu towarów.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący mogącego nastąpić podwójnego karania za ten sam czyn, a mianowicie w drodze sankcji karno-skarbowej (art. 107 § 1 k.k.s.) i w drodze sankcji administracyjnej (art. 89 u.g.h.),
a tym samym naruszenia art. 2 Konstytucji RP. W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarżąca spółką nie wykazała, by przed rozstrzygnięciem sprawy przez organy celne została już ukarana według unormowań Kodeksu karnego skarbowego. Ponadto pomija ona różnice między odpowiedzialnością administracyjną w postaci kary pieniężnej nałożonej w badanym przypadku na stronę, będącą osobą prawną,
a odpowiedzialnością karnoskarbową osoby fizycznej za swój własny czyn opisany
w art. 107 § 1 k.k.s. Zdaniem Sądu w takiej sytuacji nie ma podstaw, by zasadnie twierdzić, że karany jest dwukrotnie ten sam podmiot za ten sam czyn, gdyż osoba prawna odpowiada według art. 89 u.g.h. za swoje (jako jednostki organizacyjnej) działania lub zaniechania, natomiast osoba fizyczna, której postępowanie wypełniło znamiona czynu opisanego w art. 107 § 1 k.k.s., ponosi odpowiedzialność za własny, przez nią popełniony i jej przypisany, czyn. Zatem zagrożenie podwójnego karania tego samego podmiotu za ten sam czyn mogłoby dotyczyć wyłącznie osoby fizycznej, na podstawie art. 89 u.g.h. i art. 107 § 1 k.k.s.
Podobne stanowisko było prezentowane przez sądy administracyjne odnośnie dodatkowego zobowiązania podatkowego nakładanego na podstawie przepisów dotyczących podatku od towarów i usług (m.in. wyrok NSA z 14 września 2005 r.,
I FSK 415/05, LEX nr 173099).
Powyższe względy legły u podstaw odmowy wystąpienia przez tut. Sąd
z wnioskowanym pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego.
Z tych względów, uznając skargę za niezasadną, Sąd, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) skargę oddalił.